Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экваториалдық Гвинеядағы этникалық топтар
Ethnic groups in Equatorial Guinea
Фернандино халқы – креолдар, Экваториалдық Гвинеяда (Испан Гвинеясы) дамыған көп ұлтты немесе көп нәсілді халықтар. Олардың аты Фернандо По аралынан шыққан, онда көптеген адамдар жұмыс істеген. Бұл арал португал саяхатшысы Фернао ду Поның құрметіне аталған, ол осы аймақты ашқан деп есептеледі. Әрбір топтың өзіндік этникалық, әлеуметтік, мәдени және тілдік тарихы болған. Осы қауымдастықтардың мүшелері 1880 және 1890 жылдары Фернандо Пода какао шаруашылығын құру және дамытуға қатысқан еңбек күшінің басым бөлігін құрады. Фернандо Подағы Фернандинолар бір-бірімен жақын қарым-қатынаста болды. Бұл аймақтағы еңбек тарихының нәтижесінде, Фритаун, Кейп-Кост және Лагос қалаларынан жұмысшылар тартылып, іс жүзінде мәжбүрлеуге ұшырағандықтан, Фернандинолардың осы аймақтармен де туыстық байланыстары болды. Көбінесе бұл этникалық топтар аралас некелер арқылы бірігіп кетті. XXI ғасырдағы Биокода олардың айырмашылықтары маңызсыз деп есептеледі.
The Fernandino people are creoles, multi ethnic or multi racial populations who developed in Equatorial Guinea (Spanish Guinea). Their name is derived from the island of Fernando Pó, where many worked. This island was named for the Portuguese explorer Fernão do Pó, credited with discovering the region. Each population had a distinct ethnic, social, cultural and linguistic history. Members of these communities provided most of the labor that built and expanded the cocoa farming industry on Fernando Pó during the 1880s and 1890s. The Fernandino of Fernando Po were closely related to each other. Because of the history of labor in this area, where workers were recruited, effectively impressed, from Freetown, Cape Coast, and Lagos, the Fernandino also had family ties to those areas. Eventually these ethnically distinct groups intermarried and integrated. In 21st century Bioko, their differences are considered marginal.
Туған жері - Фернандино
Фернандинолар немесе Лос Фернандинолар – испан Гвинеясының жергілікті халқының аралас нәсілді ұрпақтары, Фернандо По аралынан (қазіргі Биоко аралы) шыққан. Бұл аралды барлаушы Фернандо до По ашқан. Бұл топқа қара нәсілді Буби әйелдері мен ақ нәсілді испан еркектерінен туған мулаттар кірген, және олар эмансипадос әлеуметтік тобының бір бөлігі болған. Мұндай одақтардан туған балалардың көпшілігі әкесі тарапынан мойындалмады, алайда, кейбір жұбайлар католик заңы бойынша неке қиды. Буби әйелдері көбінесе аралас нәсілді балаларын тәрбиелеп, күтім жасағандықтан, олар Буби тайпасымен өзіндік байланыс сезімді және қабылданып, құрметтелді. Сол сияқты, Сао-Томе және Принсипи аралдарындағы португалдық текті мулаттар да бір кезде Фернандино деп аталған.
The indigenous group of Fernandinos or Los Fernandinos, were mixed race descendants of the indigenous population of Spanish Guinea originating from the island of Fernando Pó (modern day Bioko Island), an island discovered by the explorer Fernão do Pó. This group consisted of mulattoes of black female Bubi and white male Spanish parentage, and were part of the emancipados social class. Many children from such unions were not claimed by the father; however, some couples married under Catholic law. Because the Bubi women generally were responsible for rearing and caring for their mixed race children, they identified with and were generally accepted by the Bubi tribe. Similarly, the Portuguese Indigenous descended mulatto population of São Tomé and Príncipe, an island also discovered by explorer Fernão do Pó, were also referred to as Fernandinos, at one point.
Тіл
Фернандинолар эквато-гуинеялық испан, француз, бубе және пішінглис деп аталатын пиджин ағылшын тілінде сөйлеген. Пішінглисті Нигериядағы Аква Ақпа штатынан (колониалдық кезеңде Калабар штаты деп белгілі болған) ефик қоныс аударушылары Фернандо Поға әкелді. Бұл диалект саудада қолданылған және аймақтар бойынша сәл өзгеше болуы мүмкін. Франконың Испаниясында осы креол диалектісі масқараланды.
Native Fernandinos spoke Equatoguinean Spanish, French, Bube and a form of pidgin English called Pichinglis. Pichinglis was brought to Fernando Pó by Efik settlers from Akwa Akpa State (known during colonial times as Calabar State) in Nigeria. The dialect was used in trade activities, and may have varied slightly per region. In Francoist Spain, this creole dialect was stigmatized.
Дін
Колониялық дәуірде Биоко аралында тұрған көптеген бубилер католик дініне көшті. Аралас нәсілді фернандинолар көбінесе католик болып тәрбиеленді.
Most Bubi living on Bioko during the colonial era became Roman Catholic. The mulatto Fernandinos were raised chiefly as Roman Catholic.
Крио Фернандинос
Экваториалдық Гвинеядағы басқа Фернандинолар Сьерра-Леоне мен Либериядан азат етілген, ағылшын тілінде сөйлейтін құлдардың ұрпақтары еді. Негізінен, криолар – 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында Лондоннан, Кариб бассейнінен және Нова-Скотиядан Сьерра-Леонеге қоныс аударған африкалықтардың ұрпақтары. Олардың кейбірі Америка Тәуелсіздік соғысынан кейін британдықтар босатып жіберген, бұрынғы құлдар еді. 1808 жылдан кейін британ әскерлері заңсыз құл саудасынан босатылған африкалықтар да оларға қосылды. Америкалық отарлау қоғамының қолдауымен, еркін африкалық американдықтардың топтары Либерияға көшіп барды, ол соғысқа дейінгі жылдары Батыс Африкада АҚШ колониясы ретінде құрылды. Олардың қатарына Африканың батыс жағалауындағы құл саудасынан босатылған африкалықтар да қосылды. Сьерра-Леоне мен әсіресе Либериядан жұмысшылар Биоко аралына жұмыс істеу үшін тасымалданды. Ағылшын тілінде сөйлейтін және белгілі бір ағылшын мәдениетіне ие болғандықтан, олар жергілікті қоғам мен экономиканың дамуында маңызды рөл атқарып, көшбасшылыққа ие болды. Олар жергілікті, білімі аз және/немесе азат етілген халықтардан өзгеше екенін сезінгендіктен, көбінесе өздерінің арасында некелеріне ұйғарды. Криолар ақырында жергілікті халықпен араласып, крио әйелдері мен балалары жергілікті отбасылардың тегін алды. Олар Африканың батыс жағалауында тұратын этникалық және нәсілдік жағынан араласқан халықтардың қалыптасуына үлес қосты. Криолар 1827 жылы Фернандо По аралына Сьерра-Леонеден келді, бұл Ұлыбритания аралды 50 жылға жалға алғаннан кейін бір жыл өткен соң болды. Криолар Кейп-Кост және Африкадағы британдық колониялардан келген бірнеше жүз босатылған креол африкалық иммигранттардың тобына қосылды. Криолар Кларенс-Коув деп аталатын портында қоныстанды. Алғашқы тұрғындар какао және ямс өсірумен айналысқан бірнеше ірі плантация иелерімен бірге 3000-нан 5000 долларға тұрғын үйлер сатып алды. Бұл көбінесе ағылшын және испандық фабрика иелерінің бақылауында болды. 19-шы ғасырдың британдық тарихшысы криоларды білім жетістіктерімен және іскерлік қабілеттерімен танымал деп сипаттады.
The other Fernandinos of Equatorial Guinea were descended from English speaking freed slaves of Sierra Leone and Liberia. Essentially, Krios are descendants of blacks who were resettled from London, the Caribbean and Nova Scotia to Sierra Leone in the late 18th and early 19th centuries. Some were formerly slaves in the United States who had been freed by the British after the American Revolutionary War. They were joined by Africans liberated from the illegal slave trade by British forces after 1808. In separate actions, supported by the American Colonization Society, groups of free African Americans emigrated to Liberia, established as a US colony in West Africa, in the antebellum years. Their numbers were also added to by Africans liberated from the slave trade along the west coast of Africa. Workers from both Sierra Leone and especially Liberia were transported as workers to Bioko Island. As English speakers with some Anglo culture, they became a dominant force in the evolution of local society and economy and took on leadership roles. They tended to marry among themselves, as they identified as separate from the local, less educated and/or liberated indigenous peoples. The Krios eventually blended with the local populations, with Krio women and children taking on the surnames of indigenous families. They have contributed to the ethnically/racially mixed peoples who live along the West Coast of Africa. The Krios arrived from Sierra Leone on the island of Fernando Po in 1827, a year after Great Britain leased the island for 50 years. The Krios joined an influx of several hundred freed Creole African descended immigrants from Cape Coast and other groups from British colonies in Africa. The Krios began populating the harbor known as Clarence Cove. The first inhabitants purchased dwellings for $3,000 to $5,000, along with a handful of large plantation owners who had engaged in the cocoa and yam farming industry. This was chiefly controlled by English and Spanish factory owners. A nineteenth century British historian characterized Krios as noted for their scholastic achievement and business acumen.
Неке
Бұл топ Фритаундағы, Кейп-Кост пен Лагостағы басқа да Батыс Африка креол қауымдастықтарымен тығыз байланысты. Эндогамия – жиі кездесетін неке салты болған, ал отбасылар аралдан тыс жерлерде мүлікті сақтау және көбейту, сондай-ақ әлеуметтік және іскерлік байланыстарды нығайту мақсатында бірігіп отырды. Осы себепті, 20-шы ғасырға дейін креол емес адамдармен жасалған некелер, «ормандық некелер» деп белгілі болған, шіркеу тарапынан мойындалмады және мүлік талаптарында ескерілмеді. Дегенмен, олар қоғамда мойындалды.
The group is closely related to other West African Creole communities in Freetown, Cape Coast and Lagos. Endogamy was a common marriage practice, and families aligned themselves in order to maintain, and increase, property ownership as well as social and business alliances outside of the island. Because of this, prior to the 20th century, marriages with non Creoles, known as bush marriages, were not recognized by the church or in estate claims. However, they were recognized socially.
Мәдениет
Крио Фернандинолар негізінен ағылшын тілінде сөйлейтін және протестанттар болды, сондай-ақ Британдық Батыс Африканың мәдени өкілдері еді. Олар бұрыннан-ақ шетелдіктерге деген күдікпен қарағаны үшін белгілі болған. Соның бір мысалы – шотландтық әкесінен туған Крио Фернандино, Генри Хью Гарднер. Ол Камерун туған, африкалық католик әйелі Виктория Кастелланосты өлтіргеннен кейін испан полициясының тоқпақтарына ілікті. Анасының өсиетімен Гарднер Кастелланосқа үйленуден бас тартты, себебі ол дін аударудан бас тартқан. Кейін ол католик дініне кірген адаммен қарым-қатынасқа түседі, бұл Гарднерді қатты ашуландырады. Крио Фернандинолар испан билігіне бастапқыда қызығушылық танытпады және бейтарап болды. Алайда, 1800 жылдардың соңына қарай, аралда испан мәдени және діни ықпалы күшейген сайын, Крио Фернандинолар саяси және экономикалық тұрғыдан өмір сүру үшін тек өздерінің дәстүрлі қауымдастығына үйленудің қиын екенін түсінді.
Krio Fernandinos were heavily Anglophone and Protestant as well as a cultural arm of British West Africa. They were once noted as being highly xenophobic. A notable example of this was a Krio Fernandino, and son of a Scottish father, named Henry Hugh Gardner. He was beaten by Spanish police after he murdered his African Catholic Cameroon born common law wife, Victoria Castellanos. At the bequest of his mother, Gardner refused to marry Castellanos because she refused religious conversion. She, then, became involved with a Catholic convert which infuriated Gardener. Krio Fernandinos were, initially, unimpressed and indifferent to Spanish rule. However, by the late 1800s, as Spanish cultural and religious influence grew on the island, Krio Fernandinos found that exclusively marrying into their traditional identity became less practical for political and economic survival.
Тіл
Ұрпақтан-ұрпаққа Фернандинолар өздерінің креол тілі – Фернандо По креол ағылшыншасын (Пичинглис) сақтап келді. Крио Фернандинолары тек Малабо маңында шоғырланған. Экваториальдық Гвинеяда олар ерекше этникалық топ болғанымен, олардың пиджин диалектісі бар болғаны алты елді мекенде (Мусола, Лас-Пальмас, Сампака, Басупу, Фистон және Балуэри де Кристо Рей / Шөлмектің мұрны) қолданылады. 1998 жылы осы Экватогинея тілінде еркін сөйлейтін адамдардың саны 5000-ға жуық деп есептелді. Осы 5000 сөйлеушінің шамамен бестен бірі осы креол ағылшыншасын ғана біледі. 70 000-ға дейін Экватогинеялықтар оны сауда тілі ретінде пайдаланады. XXI ғасырда Фернандо По креол ағылшыншасы мен Пичинглис бірігіп, бір диалектіге айналды.
Throughout the generations, the Fernandinos maintained their creole language, Fernando Po Creole English ( Pichinglis). Krio Fernandinos are exclusively concentrated around Malabo. Although they comprise a distinct ethnic group in Equatorial Guinea, their pidgin dialect is spoken in only six communities (Musola, Las Palmas, Sampaca, Basupu, Fiston and Balueri de Cristo Rey / Bottle Nose). In 1998 it was estimated that the number of fluent speakers of this Equatoguinean language was 5,000. About one fifth of those 5,000 speakers have this Creole English as their only language. Up to 70,000 Equatoguineans may use it as a trade language. In the 21st century, Fernando Po Creole English and Pichinglis have long been fused into one dialect.
Дін
Крио Фернандиноның көпшілігі христиан. Криолар Биоко аралындағы протестанттық шіркеудің дамуына үлес қосты. Ибериялық текті ұрпақтар католик дінін ұстанады.
The majority of Krio Fernandinos are Christian. Krios have contributed to development of the Protestant church in Bioko. Descendants of Iberian parentage tend to be Catholic.