Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Юшу Тибет автономиялық префектурасы (, , тибет тілінде ретранскрипцияланған), сондай-ақ Юксу немесе Юльшуль деп транслитерацияланған, Қытайдың Оңтүстік-Батыс Цинхай провинциясының автономиялық префектурасы. Көпшілігі тибеттіктер қоныстанған бұл префектураның ауданы 54 500 км² және оның орталығы Юшу ауданының Гёгу қаласында орналасқан, бұл ежелгі тибеттік сауда орталығы – Екундоның орны. Сары өзеннің бастауы осы префектурада жатыр. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл аймақ Шығыс Тибеттегі Хам мәдени аймағының құрамына кіреді. 2010 жылдың 14 сәуірінде префектурада магнитудасы 6,9 (USGS, EMSC) немесе 7,1 (Синьхуа) шамасындағы жер сілкінісі болды. Оның ошағы Юшу Тибет автономиялық префектурасында, жергілікті уақыт бойынша сағат 07:49-да тіркелді.
Yushu Tibetan Autonomous Prefecture (, , retranscribed into Tibetan as ), also transliterated as Yüxü or Yulshul, is an autonomous prefecture of Southwestern Qinghai Province, China. Largely inhabited by Tibetans, the prefecture has an area of and its seat is located in the town of Gyêgu in Yushu County, which is the place of the old Tibetan trade mart of Jyekundo. The official source of the Yellow River lies within the prefecture. Historically, the area belongs to the cultural realm of Kham in Eastern Tibet. On 14 April 2010, an earthquake struck the prefecture, registering a magnitude of 6.9 (USGS, EMSC) or 7.1 (Xinhua). It originated in the Yushu Tibetan Autonomous Prefecture, at 07:49 local time.
Монастықтың
Юшу аймағы тибет буддасы монастырларына бай. Бұрынғы Нангчен патшалығының құрамына кірген бұл аймақ, көп бөлігінде Далай-ламаның Лхасадағы Гелугпа орденінің үстемдігінде болған жоқ. Қамның осы бөлігіндегі күштер тепе-теңдігінің ерекшелігі Юшуда ежелгі тибет буддасы ордендерінің үстемдік тануына жағдай жасады. 1958 жылға дейінгі 195 ламарияның тек 23-і Гелугпаға тиесілі болды. 100-ден астам монастырдың көп бөлігі әртүрлі Кагюпа мектептерінің үйретімдерін ұстанды және қазір де ұстанады, ал олардың кейбір тармақтары тек Тибеттің осы бөлігінде ғана кездеседі. Сакьяпалар Юшуда дамыған, олардың 32 монастырының көптегені Қамдағы ең маңыздыларының қатарында болды. Ньингмапаның монастырьдық мекемелерінің саны да шамамен осы деңгейде, ал Бонполар тек Ньингмапамен бірлескен бір ламарияда кездеседі. 1958 жылғы ұжымдастыруға дейін, қазіргі Юшу ТАП-тың барлық монастырь халқы 25 000-нан астам будда монахтары мен монахтарды құрады, олардың арасында шамамен 300 қайта туған лама болды. Орташа есеп бойынша, халықтың шамамен 3-5 пайызы монахтар құрады, ал Нангчен ауданында монахтар мен монахтар қауымның 12-20 пайызын құрады.
Yushu prefecture is rich in Tibetan Buddhist monasteries. Being a constituent of the former Nangchen kingdom, the area was, for most of the time, not under domination by the Dalai Lama’s Gelugpa order in Lhasa. The different balance of power in this part of Kham enabled the older Tibetan Buddhist orders to prevail in Yushu. Of the 195 pre 1958 lamaseries only 23 belonged to the Gelugpa. An overwhelming majority of more than 100 monasteries followed and still follow the teachings of the various Kagyupa schools, with some of their sub sects only found in this part of Tibet. The Sakyapa were and are also strong in Yushu, with many of their 32 monasteries being among the most significant in Kham. The Nyingmapa’s monastic institutions amount to about the same number, while the Bönpo are only met with in one lamasery they share with the Nyingmapa. Prior to collectivization in 1958, the entire monastic population of present day Yushu TAP amounted to more than 25,000 Buddhist monks and nuns, with approximately 300 incarnate lamas among them. On the average about three to five per cent of the population were monastic, with a strikingly higher share in Nangchen county, where monks and nuns made up between 12 and 20% of the community.
География
Юшу префектурасы Цинхайдың оңтүстік-батыс үштен бір бөлігін алып жатыр, провинцияның ең оңтүстік-батыс бұрышы (Тангулашан қаласы) ғана Хайси моңғол және тибет автономиялық префектурасының анклавы болып табылады. Префектураның көбі Азияның үш ірі өзені – Сары өзен, Янцзы және Меконг өзендерінің бастау алатын жоғарғы ағысында орналасқан. Дегенмен, префектураның қашық батыс аймақтарында (Хох Силь жотасы) және солтүстік шекарасында жабық бассейндер де кездеседі. Префектура аумағының маңызды бөлігі үш ірі өзеннің бастауларын қорғау мақсатында құрылған Санцзянюань ұлттық табиғи қорығына кіреді. Префектура халқының көп бөлігі оңтүстік-шығыс бөлігінде, негізінен жоғарғы Янцзы өзенінің аңғарында (префектура шегінде қытай тілінде Тонгтиан өзені, тибет тілінде Дричу деп аталады) және Меконг өзенінің аңғарында (Дзачу (扎曲) өзені) шоғырланған. Бұл екі өзеннен алыс жатқан таулы аймақтар мен префектураның батыс бөлігінде халық тым сирек қоныстанған.
Yushu Prefecture occupies most of the southwestern third of Qinghai, with the exception of the province's extreme southwestern corner (Tanggulashan Town), which is an exclave of the Haixi Mongol and Tibetan Autonomous Prefecture. Almost all of the prefecture is located in the uppermost part of the basins of three of Asia's great rivers the Yellow River, the Yangtze, and the Mekong, although in the remote areas of the far west of the prefecture (the Hoh Xil plateau), and along its northern borders, there are some endorheic basins as well. A significant portion of the prefecture's territory is incorporated into the Sanjiangyuan National Nature Reserve, intended to protect the headwaters of the three great rivers. Most of the prefecture's population lives in its southeastern part: primarily in the valley of the upper Yangtze (whose section within the prefecture is known in Chinese as the Tongtian River, in Tibetan as Drichu ), and some also in the valley of the Mekong (the Dzachu (扎曲) River). The highlands away from these two rivers, as well as the western part of the prefecture, have very little population.
Климат
Биіктігі 2200 метрден жоғары болатын префектураның климаты қатал, ұзақ, суық қыстар мен қысқа, жаңбырлы, салқыннан жылыға дейін ауыспалы жаздарға ие. Атап айтқанда, Кёппен жүйесі бойынша префектура суарктикалық климаттың альпілік нұсқасынан (Köppen Dwc) бастап, толық альпілік климатқа (Köppen EH) және жартылай шөлейтті климатқа (Köppen BSk) дейін өзгереді. Жылдық жауын-шашынның басым бөлігі маусымнан қыркүйекке дейін жауады, бұл кезеңде әр айдың көп күндерінде жаңбыр болады. Юшу ауданындағы жылдық орташа температура , ал префектураның солтүстік-шығысында орналасқан Кумарлебте күн сәулесі мол, префектура орталығында шамамен 2500 сағаттан, ал Кумарлебте 2780 сағатқа дейін жетеді.
With elevations above , the prefecture has a harsh climate, with long, cold winters, and short, rainy, and cool to warm summers. Specifically, in the Köppen system, the prefecture ranges from the alpine variation of the subarctic climate (Köppen Dwc), to a full alpine climate (Köppen EH), to a semi arid climate (Köppen BSk). Most of the annual precipitation occurs from June to September, when on average, a majority of the days each month has some rainfall. The annual mean temperature in Yushu County, at an elevation of , is and in Qumarlêb, in the northeast of the prefecture at elevation, Sunshine is generous, ranging from around 2500 hours in the prefecture seat to 2780 hours in Qumarlêb.
Экономика
Юшу ауданының ауыл шаруашылығы өнімдеріне ағаштар, бидай және қара тау арпасы, соның ішінде қара арпа кіреді.
Agricultural produce of Yushu includes trees, wheat and millet including black Highland barley.
Көлік
Халықтың көп бөлігі тұратын префектураның шығыс бөлігіне Қытайдың 214-ші ұлттық тас жолы және 2009 жылы ашылған Юсу Батанг әуежайы қызмет көрсетеді. 2017 жылы G0613 Xining–Lijiang тас жолы салынысы аяқталды, бұл аймақты Хайнань Тибет автономиялық облысымен және Синьин қаласымен байланыстырды. Префектураның шығыс "түйінінен" жүздеген шақырым қашықтықта жатқан және халқы сирек қоныстанған батыс бөлігінен Қытайдың 109-шы ұлттық тас жолы және Цинхай-Тибет темір жолы өтеді.
The eastern part of the prefecture, where most of its population lives, is served by the China National Highway 214 and the recently constructed (opened 2009) Yushu Batang Airport. In 2017 the G0613 Xining–Lijiang Expressway was completed, connecting the region to Hainan Tibetan Autonomous Prefecture and Xining. The far western part of the prefecture, which is hundreds of kilometers away from the prefecture's eastern "core", and has very little population, is crossed by China National Highway 109 and the Qinghai Tibet Railway.