Кіріспе
Майкл Хайльприн (Heilprin Mihály, 1823 – 1888) – орыс Польшасының Пётркув қаласында еврей отбасында дүниеге келген поляк-американдық еврей библиясын зерттеуші, сыншы және жазушы. Оның әулеті 16 ғасырдан бері еврей білімімен көзге түскен. Майкл Хайльприн оннан астам тілді білген ғалым болған.
Michael Heilprin (Heilprin Mihály, 1823 – 1888) was a Polish American Jewish biblical scholar, critic, and writer, born at Piotrków, Russian Poland, to Jewish parents. His family was distinguished by its knowledge of Hebrew lore as far back as the 16th century. Michael Heilprin was a scholar who was familiar with more than a dozen languages.
Ерте өмір
Майкл Хейлприн 1823 жылы дүниеге келген. Оның әкесі, Финес Мендель Хейлприн 1842 жылы Польшадан Венгрияға көшкен. 1848 жылы Венгрия революциясы басталғанда, Михаил Коссут басқарған қозғалысқа белсенді түрде қатысты. Революцияның сәтсіз аяқталуы салдарынан 1856 жылы ол Еуропадан АҚШ-қа көшіп, өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды.
Мансап
1858 жылдан бастап Гейлприн «Америка энциклопедиясымен» байланыста болды және осы басылымның жаңа басылымының (1873–1876) қосымша редакторының бірі болды. 1865 жылы құрылғаннан бастап ол «Нью-Йорк Nation» журналына тұрақты үлес қосты. 1879–1880 жылдары ол терең және түпнұсқалық зерттеулерге негізделген «Ежелгі еврейлердің тарихи поэзиясы, аударма және талдау» атты екі томдық еңбегін жариялады. Автордың қайтысынан кейін бұл еңбек аяқталмай қалды. Гейлприн Ресейден келген еврей иммигранттары үшін АҚШ-та бірнеше сәтті ауыл шаруашылығы колонияларын құруға жетекшілік етті.
Құлдыққа қатысты көзқарастар
Азамат соғысы кезінде АҚШ-тағы көрнекті еврей дін қызметкерлері құлдық туралы көпшілік пікірсайыстарға қатысты. Жалпы, Оңтүстік штаттарындағы раввиндер құлдықты қолдады, ал Солтүстік штаттарындағылар оған қарсы болды. Елуінші жылдардың соңында, соғыс жақындап келе жатқанына байланысты қоғамдық пікір қалыптасып, нақтыланған кезде Филадельфияда суреттеуден гөрі қиялдауға болатын қақтығыс орын алды. Партиялық сезім бір кешке Карпентер залы құлдыққа қарсы демократтардың пайдалануына берілгенде, қайнау нүктесіне жетті. Бұл кезде баяндамашы, өте ынталы, тыңдаушыларын өз ісінің әділдігіне көндіруге тырысып жатқанда, кенеттен «Copperheads» деген топтың бұзақыларының наразылық дауысы мен мазақтарымен үзілісті. Олар ешкім байқамай кездесуге кіріп келді. Сол сәтте, көрермендердің бірінші қатарынан белгісіз бір адам тұрып, баршаның назарына ілікті. Ол демімен, қуанышпен креслоға шығып, ең күшті неміс тілінде, көрнекті шешендікпен, оппозицияның әдістеріне қарсы қызыл сөздер айтты, соның салдарынан ол бірден наразылық толқынының нысанына айналды. Оны бірден қоршап алып, ауыр түрде ұрып-сапалап, залдан шығарып жіберуге асығысқанда, доктор Эдвард Морвиц платформадағы достарын жинап, оны құтқару үшін бірігіп күш салды және ашулы топтың қолынан алып шықты. Міне, сол адам, шындық пен әділдік үшін күрескен батыр – Майкл Хейлприн еді. Ең маңызды пікірсайыс раввин Моррис Джейкоб Рафхолл, ол құлдықты қолдаған, және оған қарсы шыққан раввин Дэвид Айнхорн арасында болды. 1861 жылы Рафхолл «Құлдыққа қатысты Киелі кітаптағы көзқарас» атты трактатында өз пікірлерін жариялады. Ол былай деп жазды: «Мен құлдықтың абстрактілі түріне қарсымын, тіпті оның іс жүзіндегі қолданылуына да қарсымын. Бірақ мен мұнда Израильдің ұстазы ретінде тұрмын, сіздерге өзімнің сезімдерім мен пікірлерімді емес, Құдайдың сөзін, Киелі кітаптағы құлдыққа қатысты көзқарасты ұсынуға келдім». Рафхоллдың ұстанымы американдық иудаизмнің ресми саясаты ретінде қабылдануы мүмкін деген алаңдаушылықта болған Хейлприн оның аргументтерін күшпен жоққа шығарды және құлдықтың Оңтүстіктегідей қолданылуы адамгершілікке жат екенін, сондай-ақ иудаизм оны қолдамайтынын мәлімдеді.
Жеке өмір және өлім
Гейлприннің Луи және Анджело Гейлприн есімді екі ұлы болды. Ол 1888 жылы қайтыс етті.