Кіріспе

Польша генералы (1881–1967)

Юлиус Карол Вильгельм Йозеф Ромель (Julius Karl Wilhelm Josef Freiherr von Rummel; 3 маусым 1881 – 8 қыркүйек 1967) – Польша әскери қолбасшысы, Польша Қарулы Күштерінің генералы. Псковтегі кадеттер корпусын, кейін Санкт-Петербургтегі Константин атындағы артиллерия мектебін бітірген. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ресей империясының әскер офицері болып қызмет етті және 1-ші гвардиялық артиллерия бригадасында шайқасты. 1917 жылы Польша армиясына қосылды. Польша-Кеңес соғысы кезінде ол 20 ғасырдағы ең ірі атты әскер шайқасы – Комаров шайқасында шешуші жеңіске жеткені үшін үлкен даңққа ие болды. 1939 жылғы Польша қорғаныс соғысында екі польша армиясына қолбасшылық еткен Ромель, сол қақтығыста қызмет еткен генералдардың арасында ең көп дау тудырғандарының бірі болды. Жаулап алудан кейін неміс әскерлері оны тұтқынға алып, Мурнаудағы әскери тұтқын лагеріне қамады. Американдықтар босатып алғаннан кейін ол Польшаға бас қолбасшы ретінде оралды. 1956 жылдан кейін Ромель "Азаттық және демократия үшін күресушілер" қауымдастығында жұмыс істеді.

Шығу тегі

Руммельдер отбасы поляк екенін сезініп, үйде поляк тілінде сөйлегенімен, шын мәнінде Орталық Еуропадағы ең көне неміс отбасыларының бірінің мұрагерлері еді. Олардың тамыры 1332 жылы Вестфалиядағы Юлихке жақын Гетцинген қамалына ие болған және Балтық емес діндерімен күрескен Тевтон орденін қолдау үшін Курляндияға қоныс аударған Ливониялық Қылышбастар Маттиас Генрих Фрайхерр фон Руммельге дейін жетеді.

Польша-большевиктер соғысы және соғыстар аралығы

1918 жылдың 3 қарашасында ол поляк армиясына қосылды және бірден Қарулы күштердің полковнигі атанды. Басшыларының көмегімен ол Рембертов қаласындағы неміс әскерлерін қарусыздандыруға жауапкер болды. Содан кейін ол Рембертовтағы артиллерия лагерінің командирі болып тағайындалды және жаудан алынған қару-жарақтарды (4 батареялық зеңбірек) пайдаланып, 8-артиллерия полкін құрып, ұйымдастырды. Варшавадағы Артиллерия оқу орталығында 3 апталық курсқа қатысты. 1919-1920 жылдардағы поляк-совет соғысы кезінде Вильнюс аймағындағы шайқастарға қатысып, Латвия шабуылына да қатысты (оның барысында оның бөлімшесі Даугавпилс қаласын басып алды). 1920 жылдың 17 маусымынан 10 шілдесіне дейін 1-ші Легиондық жаяу әскер дивизиясына қолбасшылық етті. Бастапқыда 1-ші Легиондық жаяу әскер дивизиясының командирі болғанмен, 1-ші кавалерия дивизиясын құрып, оған басшылық етті. Осы лауазымда ол 1920 жылдың 30 тамыздағы Комаров шайқасында Семен Буденныйға қарсы керемет жеңіске жетті, онда Буденный шамамен 4000 сарбазды жоғалтты. Роммельдің 20 ғасырдағы ең ірі кавалерия шайқасындағы жеңісі оның Польшадағы танымалдығын арттырды. 1920 жылдың қыркүйегінде ол Нимен өзені шайқасында Сикорскийдің 3-ші армиясының Галлер операциялық тобы құрамында да ерекше көзге түсті. Соғыстан кейін ол көптеген кітаптар жариялады, онда шығыстағы шайқастарға дейін және кейін болған тәжірибелерін баяндады. 1921 жылдың 28 ақпанынан 16 сәуіріне дейін Варшавада жоғары командирлер үшін ақпарат алмасуға қатысты. 1921 жылдың 22 маусымында Вильнюс инспекторы болып тағайындалды. 1922 жылдың 3 мамырында маршал Пилсудскийдің бұйрығымен бригадир-генерал шеніне көтерілді. 1924 жылдың 1 маусымында Беласток қаласында орналасқан 1-ші кавалерия дивизиясының командирі болып тағайындалды. 1926 жылдың 11 қыркүйегінде Қарулы күштердің Бас инспекциясына бекітілді. 1928 жылы генерал-майор шеніне көтерілді. 1929 жылдың 27 маусымынан 1939 жылдың қыркүйегіне дейін армия инспекторы қызметін атқарды. Роммель саяси және әскери жазушы болды. Ол романдардың авторы және қазіргі заманғы соғыс туралы, өткен тәжірибелері туралы бірнеше газет мақалаларын жариялады. Әлі нақты жағдай белгісіз болғанмен, Роммель мен оның штабы әскерінен бөлініп, Варшаваға бет алды, ол 7-8 қыркүйек түнінде жетті. Бас қолбасшы Эдвард Рыдз-Смиглы (сонда Бжест қаласында болған) оған Варшава армиясының барлық поляк күштеріне басшылық етуді тапсырды, оған генерал Валериан Чума мен генерал Виктор Томме басқаратын Варшава қорғаныс күштері мен Модлин бекінісін қорғау күштері кірді. Ол азаматтарға арналған барлық жарлықтарға қол қойды. Сыйға түсуге дейін Роммель генерал Михал Карашевич-Токаржевскийге Służba Zwycięstwu Polski ұйымын құруға уәкілеттік берді. 27 қыркүйекте Роммель Варшаваның капитуляциясы туралы нацистік Германиямен келіссөздерді бастады. Роммель Михал Токаржевский-Карашевичке тәуелсіздікті және шекаралардың тұтастығын сақтау үшін одан әрі шайқастар мен операциялар жүргізуге рұқсат берді, бұл поляк астыртын ұйымының ядросына айналды. Соғыстың қалған бөлігін ол неміс әскери тұтқындары лагерьлерінде, соның ішінде Oflag IV B Koenigstein және соғыстың соңғы жылдарында Oflag VII A Murnau-да өткізді. 1945 жылдың сәуір айында АҚШ-тың 12-ші бронетанкті дивизиясы тарапынан босатылғаннан кейін, ол Польшаның ІІ корпусында қабылданбады және Польшаға оралуға шешім қабылдады. Осы себепті, коммунистік үгіт-насихат оны соғыс батыры ретінде мақтады. Сондай-ақ, Virtuti Militari орденінің Командорлық кресімен марапатталды. 1947 жылы әскерден зейнеткерлікке шығып, қалған өмірін кітап жазумен өткізді. Қыркүйек науқаны мен одан кейінгі рөлі әлі де даулы мәселе болып табылады.

Жеке өмір

Маршал Йозеф Пилсудскийдің айтуынша, Роммель – "күшті, діндар, қатайған мінезді және өте беделді адам. Ол жақсы сарбаз болды, туған қабілеттерін одан әрі дамытуға және әскери бөлімдерін қорғауға лайық еді". 46 жыл өткен соң, бұрынғы штаб бастығы Александр Прагловский былай деп жазды: "Дағдылы және талантты болғанымен, Роммель күтпеген нәрселерге толы еді. Оның Познань армиясына көмектесуге немесе кем дегенде Варшаваны нацистердің бір айға қырғынынан сақтап қалуға тырыспағаны таң қалдырды". 1956 жылдан кейін Роммель ZBoWiD ұйымында белсенді болып, Жоғарғы Кеңес мүшесі болып тағайындалды. Ол сол жылы әскерилер мен офицерлерге берілген дипломдар мен наградаларды тексеруге қатысты. Варшавадағы Пулавская көшесіндегі гарнизон шіркеуін қайта құру комитетінің құрамында болды. Роммель 1881-1939 жылдар аралығында жазылған 9 томдық естеліктерді қалдырды, қазіргі таңда олар Вроцлавтағы Ұлттық архивтер бөлімінде сақтаулы. Алайда, оның XVI-XX ғасырларға дейінгі әскери жинағын 1968 жылы әйелі Янина Варшавадағы Ұлттық мұражайға тапсырды. Юлиус Роммель 1967 жылдың 8 қыркүйегінде әскери госпитальде қайтыс болды және Варшавадағы (бұрынғы әскери) Повонзки зиратына жерленді. Ол, басқалармен қатар, Virtuti Militari орденімен (Командирлік кресі), Polonia Restituta орденімен (Жұлдызды Командирлік кресі), II дәрежелі Грунвальд кресімен, Батырлық кресімен, Алтын Еңбек кресімен, Grand officier de la Légion d'honneur орденімен және II дәрежелі Lāčplēsis орденімен марапатталды. Роммель үш рет үйленген: 1905 жылдан 1932 жылға дейін Мария Зофия Гобертпен, содан кейін 1947 жылға дейін Ирена Эльвира Дэмбскамен, ал соңында Янина Пучала-Пучальскамен (1911-1973). Бірінші некесінен Виктор (1908-1970) атты ұлы дүниеге келді, ол Польша Халық Армиясының офицері болды.

Туыстары

Оның ағасы Карол Ромель де Польша армиясының офицері болған және 1928 жылғы Амстердамда өткен жазғы Олимпиада ойындарында командалық еңбек жолымен ат спортынан қола медальді жеңіп алды.