Кіріспе

Ferme ornée термині ағылшын бақша тарихында қолданылған Стивен Швейцердің «өрнекті ферма» терминінен туындайды. Ол эстетикалық принциптерге де, шаруашылыққа да сәйкес жоспарланған елдік меншікті сипаттайды. Сегізінші ғасырдағы алғашқы ferme ornée – 1734 жылы мүлікті сатып алған Филип Сауткотт жасаған Уобурн фермасы болды. Уильям Шенстонның Лисоус бағы да ferme ornée еді. Мари Антуанетта 1783 және 1787 жылдар аралығында Версальдегі Хамео де ла Рейн нысаны арқылы кейінірек үлгі жасады, бірақ ол азық-түлік өндірісінен гөрі көңіл көтеруге көбірек бағытталған. Дессау-Вёрлиц бақшасы 18 ғасырдағы Еуропадағы ең ірі ferme ornée деп есептелді. Бүгінгі күнгі ең толық сақталған мысалы – Ирландияның Килкок қаласының жанындағы Ларчилл. Стивен Швейцер «Ақсүйек, джентльмен және бағбанның демалысы» (1715) еңбегінде ferme ornée тәжірибесін былай сипаттаған: «Менің жоспарымдағы және падоктардағы бағбандықтың пайдалы және табысты бөліктерін ләззатпен үйлестіру арқылы, сыртқы жағында қарапайым қоршаулар және т.б. арқылы, менің жоспарларым зор кеңейеді, соның арқасында пайда да, ләззат та бірге үйлесімді болады». Оның ағылшын оқырмандары пайдалы және ләззатты қатар қою арқылы поэзияның екі мақсатының классикалық көзқарасын, олар Горацийден мұра еткен «оқыту және қуанту» принципін байқайды.

Мәдениет және рухани өмір

18-ғасырдағы «Ferme Ornée» бақтары – романтикалық қозғалыстың ландшафттық бағбандық бойынша көрінісі болды. Аркадияны үлгі етіп, адамның табиғаттың кемелдігімен үйлесімділігін көрсететін, мал өсірумен айналысатын жұмақ құрылды. Жұмыс істейтін ферма, үй жануарлары және табиғи ландшафт Аркадияға сілтеме жасайтын әсемдіктермен безендірілді: фоллилер мен гроттар, мүсіндер мен классикалық мәтіндер, ирек жолдар, ағын сулар мен көлдер, жарық пен көлеңке аймақтары, ерекше екпелер және шабыттандыратын көріністер біріктірілді. 17-ғасырдың ресми бағының шектеулерінен азат болған «Ferme Ornée» – Браунның ландшафтық саябағына жасалған алғашқы қадам болды. «Ferme Ornée» фермасының жұмыс істеу аспектісі, Версальдегі Мари Антуанеттаның жасанды «Хамео» үйінде болғандай, оның көркемдік жақтарына көңіл бөлдіріліп, ұмытылуы мүмкін еді, онда коммерциялық шаруашылық жүргізілмеді. Эглинтон графының інісі капитан Монтгомери салған Анник Лодж ескерткіші 1800 жылы Джон Стоддарт тарапынан «ағылшын «Ferme Ornée»-інің толыққанды үлгісі» деп сипатталды. Жақын орналасқан Эглинтон иелігіндегі Айршир де «Ferme Ornée» қағидаларының мысалы болып табылады: «Бақтардың жанында, шалқары бұрышта, жартысынан астам бөлігі өзенмен қоршалған, ерекше әдемі коттедж салынды және Леди Жан Монтгомеридің (Эглинтон графесі) басшылығымен жиһазбен жабдықталды, ол осы әсем шатырды салуда әдептілік пен қарапайымдылықты тамаша талғаммен үйлестірді. Осы мейірімді ханым, кейде бос уақытының бір бөлігін осы керемет коттеджде өткізеді: сұлулықтарды тамашалап, табиғаттың құбылыстарын, жапырақтардың жапырақтарын, гүлдердің гүлдеуін және жемістердің пісуін, сондай-ақ оның сауатты санасының ләззат ала алатын басқа да ақылға қонымды ойын-сауықтарды қадағалайды».

Ферме орнеаның кезеңдік үлгілері

Уобурн фермасы, Суррей, Филип Сауткотт (1758 жылы қайтыс болды) салған. Фарнборо Холл, Уорвикшир. Сүт фермасы 1815 жылы белгілі сәулетші Генри Хаквилл Холлды, шаруашылық ғимараттарды және демалыс бақтарын жаңарту барысында Уильям Холбех үшін құрылған. Лизоуз, Шропшир, ақын Уильям Шенстон (1763 жылы қайтыс болды) жасаған. Барреллз Холл, Уорвикшир. Генриетта, леди Лаксборо (1756 жылы қайтыс болған) салған. Гвинедтің Долмелинлин егістігі. Уильям Александр Мэдокс (1828 жылы қайтыс болды) құрған.