Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Музыкалық аспап
Musical instrument
Ченда (ചെണ്ട) – Керала штатынан шыққан цилиндрлі соқпалы аспап, сонымен қатар Карнатаканың Тулу-Наду аймағында және Тамилнадта кеңінен қолданылады. Тулу-Надуда (Карнатаканың жағалауында) ол «ченде» деп аталады. Бұл аспап Керала мен Тулу-Наду мәдениетінің маңызды бөлігі саналады. Ченда өте күшті және тартымды дыбысымен танымал. Ченданың екі жағы бар: сол жағы «Едамтала» (ഇടം തല) деп, ал оң жағы «Валамтала» (വലം തല) деп аталады. «Едамтала» бір немесе екі қабат сиыр терісінен жасалса, «Валамтала» төмен жиілікті дыбыс беру үшін бес немесе жеті қабат теріден тұрады. Терілер көлеңкеде кептіріліп, жергілікті пальма ағашы (Eeranpana) немесе бамбуктан жасалған ағаш шеңберлерге (Ченда Ваттам, ചെണ്ട വട്ടം) «пананчи марам» деп аталатын ағаштың тұқымынан алынған желіммен бекітіледі. Дөңгелек шеңберді бір күн бойы қайнатып, содан соң дөңгелек пішінге келтіріп кептіріледі. Диаметрі 1 фут (0,3 м) және қалыңдығы бар Ченданың корпусы жаңғақ ағашының (Varikka Plavu) жұмсақ ағашынан жасалған. Дыбыстың резонанстық қасиеттерін арттыру үшін қалыңдығы белгілі бір аралықта азайтылады. Дыбыс сапасы төмендеген жағдайда ғана терісі бар ағаш шеңберлер (Chenda Vattam) ауыстырылады. Кәсіби Ченда орындаушыларына жылына орташа есеппен 15 шеңбер қажет болады. Ченда көбінесе индуистік храмдардағы мерекелерде және Кераланың діни өнер түрлеріне сүйемелдеу ретінде ойналады. Ченда Катхакали, Кудиятам, Канъяр Кали, Тейям және Кераладағы көптеген билер мен ритуалдарға сүйемелдеу ретінде қолданылады. Сонымен қатар, ол Карнатаканың Тулу-Наду аймағында танымал болған Яксагана (Тенку Титту) би-драмасында да қолданылады. Яксагананың солтүстік мектебінде қолданылатын осы аспаптың «Чанде» деген түрі де бар. Дәстүрлі түрде ол «Асура Вадьям» (шайтандық аспап) деп есептеледі, яғни ол гармонияға келмейді. Ченда – Кераланың барлық мәдени шараларындағы қажетті музыкалық аспап. Кералада Ченда жасау өнері қазір Перувембу, Неммара, Лаккиди, Велларкад және Валаппая ауылдарындағы «Перумколлан» (ұста) отбасыларымен байланысты. Кераладағы көптеген белгілі Ченда орындаушылары өз аспаптарын Велларкад ауылынан алады, өйткені ол аспаптың сапасымен танымал.
The Chenda (, ) is a cylindrical percussion instrument originating in the state of Kerala and widely used in Tulu Nadu of Karnataka and Tamil Nadu in India. In Tulu Nadu (Coastal Karnataka), it is known as chende. It is greatly identified as a cultural element in Kerala and Tulu Nadu. This instrument is famous for its loud and rigid sound. A Chenda has two sides, the left side called "Edamthala" (ഇടം തല)(Left Head) and the right side "Valamthala" (വലം തല)(Right Head). The "Edamthala" is made of only one/two layer of cow skin and the "Valamthala" will have a five/seven layer skin, so as to have a bass sound. The skin are dried in the shade and fastened on wooden rings (Chenda Vattam, ചെണ്ട വട്ടം) made of the trunk of a locally available palm tree (Eeranpana) or bamboo, using a gum prepared from the seed of a tree called "pananchi maram". The circular frame is kept in a vessel, boiled for an entire day and then bent in the form of circle and dried. The body of the Chenda which is 1 feet (0 m) in diameter and in thickness is made of the soft wood of the jackfruit tree (വരിക്ക പ്ലാവ്) (Varikka Plavu). The thickness is again reduced by , at simultaneous points separated by This is done in order to produce highly resonating sound. Only the wooden rings with the skin (Chenda Vattam) are replaced once the quality of the sound is not up to the mark. For regular Chenda artists an average of 15 rings are required every year. The Chenda is mainly played in Hindu temple festivals and as an accompaniment in the religious art forms of Kerala. The chenda is used as an accompaniment for Kathakali, Koodiyattam, Kannyar Kali, Theyyam and among many forms of dances and rituals in Kerala. It is also played in a dance drama called Yakshagana (Tenku Thittu) which is popular in Tulu Nadu in Karnataka. There is a variant of this instrument used in northern school of Yakshagana called Chande. It is traditionally considered to be an Asura Vadyam ((demonic instrument)) which means it cannot go in harmony. Chenda is an inevitable musical instrument in all form of cultural activities in Kerala. In Kerala the craft of making Chenda is now associated with some few "Perumkollan" (smith) families at Peruvembu, Nemmara, Lakkidi, Vellarkad and Valappaya villages. Many famous Chenda percussionists in Kerala make their Chendas from Vellarkad village for it is famous for the quality of the instrument.
Ченданың түрлері
Чендалар диаметріне қарай әртүрлі типте болады, "Ченда Ваттамның" (ചെണ്ട വട്ടം) диаметріне байланысты оларды "Эттара Виечан Ченда" (എട്ടര വീച്ചാൺ ചെണ്ട) (8.5), "Омпату Виечан Ченда" (ഒമ്പത് വീച്ചാൺ ചെണ്ട) (9), "Омпате Кал Виечан Ченда" (ഒമ്പതേക്കാൽ വീച്ചാൺ ചെണ്ട) (9 1/4), "Омпатара Виечан Ченда" (ഒമ്പതര വീചാൻ ചെണ്ട) (9.5), "Омпате Мукал Виечан Ченда" (ഒൻപതേ മുക്കാൽ വീചാൻ ചെണ്ട) (9 3/4), "Омпате Мукал Кали Ченда" (ഒൻപതേ മുക്കാൽക്കാലേ വീചാൻ ചെണ്ട) (> 9 3/4 бірақ < 10) деп атайды. Бұл Чендалар әртүрлі мақсаттарда, әсіресе әртүрлі өнер түрлерінде қолданылады. Ченданың мөлшеріне, құрылымына және атқаратын қызметіне байланысты оларды "Веекку Ченда" (വീക് ചെണ്ട) немесе "Аччан Ченда" (അച്ഛൻ ചെണ്ട), "Урутту Ченда" (ഉരുട്ട് ചെണ്ട), "Мури Ченда" сияқты түрлерге бөледі. "Урутту Ченда" (ഉരുട്ട് ചെണ്ട) музыкада әр түрлі үлгілер ойнау үшін қолданылады. Ол оркестрді басқару үшін пайдаланылады және "Праманавадхья" (басшы аспап) деп аталады. "Урутту Ченданың" "Ченда Ваттам" (ചെണ്ട വട്ടം) әрқашан "Эдам Тхала" немесе "Сол жақ беті" болып табылады, ол жұмсақ, бір сиыр терісінен жасалады. "Урутту" (ഉരുട്ട്) сөзі Малаялам тілінде "домалану" деген мағынаны білдіреді. Орындаушы "Урутту Чендада" дыбыс шығару үшін оң қолының білегін айналдырады. Алғашқы соққыда таяқты ұстаған алақан орындаушыға қарай (ішке), ал екінші соққыда (сол оң қолды пайдаланып) алақан қарсы бағытқа (сыртқа) қарай бұрылады. Бұл білек айналдыру арқылы жасалады. "Веекку Ченда" (വീക് ചെണ്ട) немесе "Аччан Ченда" (അച്ഛൻ ചെണ്ട) "таламды" (താളം) немесе негізгі ырғақты сақтау үшін қолданылады. "Веекку Ченданың" "Ченда Ваттам" (ചെണ്ട വട്ടം) әрқашан "Валам Тхала" немесе "Оң жақ беті" болып табылады, ол төмен дыбыс шығару үшін бірнеше қабат теріден жасалады. "Веекку" (Veekku) сөзі Малаялам тілінде "қатты соғу" дегенді білдіреді. Орындаушы "Веекку Чендада" дыбыс шығару үшін барабанды таяқпен соғады, бірақ білегін бұрмаламайды немесе айналдырмайды.
Chendas are of different types, depending upon the diameter of the "Chenda Vattam" (ചെണ്ട വട്ടം) they are called "Ettara Veechan Chenda" (എട്ടര വീച്ചാൺ ചെണ്ട) (8.5), "Ompathu Veechan Chenda" (ഒമ്പത് വീച്ചാൺ ചെണ്ട) (9), "Ompathe Kal Veechan Chenda" (ഒമ്പതേക്കാൽ വീച്ചാൺ ചെണ്ട)(9 1/4), "Ompathara Veechan Chenda" (ഒമ്പതര വീചാൻ ചെണ്ട)(9.5), "Ompathe Mukkal Veechan Chenda" (ഒൻപതേ മുക്കാൽ വീചാൻ ചെണ്ട) (9 3/4), "Ompathe Mukkal Kali Chenda" (ഒൻപതേ മുക്കാൽക്കാലേ വീചാൻ ചെണ്ട)(> 9 3/4 but < 10). These Chendas are used for different purposes especially for different art forms. Depending upon the size, structure and function of the Chenda, they are classified as, "Veekku Chenda" (വീക് ചെണ്ട) or "Acchan Chenda" (അച്ഛൻ ചെണ്ട), "Uruttu Chenda" (ഉരുട്ട് ചെണ്ട), "Muri Chenda" etc. "Uruttu Chenda" (ഉരുട്ട് ചെണ്ട) is used to play variations in music. It is used to lead the orchestra. It is called the ""Pramanavadhya"" (Leading instrument). The "Chenda Vattam" (ചെണ്ട വട്ടം) of the "Uruttu Chenda" is always the "Edam Thala" or the "Left Head" which is made of soft, single cow skin. The meaning of "uruttu" (ഉരുട്ട്) in Malayalam language is "rolling". The artist produce sound on "Uruttu Chenda" by rolling his right hand wrist. During the first beat the palm holding the stick will face the artist (in), then during the second beat (using the same right hand) the palm would face the opposite side (out). This is done by rolling the wrist. "Veekku Chenda" (വീക്ക് ചെണ്ട) or "Acchan Chenda" (അച്ഛൻ ചെണ്ട) is used to keep the "thalam" (താളം) or the basic rhythm. The "Chenda Vattam" (ചെണ്ട വട്ടം) of the "Veekku Chenda" is always the "Valam Thala" or the "Right Head" which is made of multiple layer of skin to produce a bass sound. The meaning of "Veekku" in Malayalam language is "beating hard". The artist produce sound on "Veekku Chenda" by hitting the drum using a stick without twisting or rolling his wrist.
Ченда Мелам
"Ченда мелам" – Ченданы қолдана отырып орындалатын соқпалы музыка. Ченда – Катхакали, Кодиятам, Тейям сияқты Кераланың көптеген өнер түрлерінде соқпалы аспап ретінде қолданылады. Ченда мелам 300 жылдан бері Кераладағы ең танымал түр болып табылады. Ченда мелам – Кераладағы барлық мерекелердің ажырамас бөлігі. "Мелангалдың" 7 түрі бар: Панчари мелам, Чампа, Чемпада, Аданта, Анчадата, Друвам және Панди мелам. Бұл алты мелам "Чемпада мелангал" деп аталады. Осы жеті меламнан өзге, Кералада "Навам" және "Калпам" деп аталатын тағы екі мелам бар. Классикалық Ченда мелам, мысалы Панчари мелам, Панди мелам немесе Таямбака үшін қолданылатын "Ченда ваттам" (Ченданың терісі) өте жұқа болуы керек, ал Шингари мелам Ченда үшін "Ченда ваттам" қатайтылып жасалады, оның құны арзан. "Шингари мелам" классикалық өнер түрі деп есептелмейді.
A "Chenda Melam" means percussion using Chenda. The Chenda is used as a percussion instrument for almost all Kerala art forms like Kathakali, Kodiyattam, Theyyam etc. Chenda melam is the most popular form in Kerala, for more than 300 years. A Chenda melam is an integral part of all festivals in Kerala. There are 7 types of "melangal" viz Panchari melam, Champa, Chempada, Adantha, Anchadatha, Druvam and Pandi melam. The earlier 6 melams are called "Chempada melangal". Other than these seven "melams" two more melams are there in Kerala "Navam" and "Kalpam". The "Chenda Vattam" or the skin used on Chenda should be very thin for classic Chenda Melam like Panchari melam, Pandi Melam or for Thayambaka but for Shingari Melam Chenda the "Chenda Vattam" are hard, which are very cheap to make. "Shingari Melam" is not considered as a classical form of art.
Каалам ұғымдары
"Kaalam" (കാലം) – геометриялық жылдамдықтың дәрежесі. "Калам" "Onnam Kaalam" (ഒന്നാം കാലം) немесе геометриялық жылдамдықтың бірінші дәрежесімен басталады. Бұл "thalam" (താളം) немесе перкуссиялық орындаудың (melam) негізгі ырғағы. "Onnam Kaalam" жаттығулары орындалғаннан кейін оқушылар "Randam Kaalam" (രണ്ടാം കാലം) немесе геометриялық жылдамдықтың екінші дәрежесін, содан кейін "Moonnaam Kaalam" (മൂന്നാം കാലം) немесе геометриялық жылдамдықтың үшінші дәрежесін, содан кейін "Naalam Kaalam" немесе геометриялық жылдамдықтың төртінші дәрежесін және т.б. жаттығуларды үйренуге кіріседі. Тәжірибеге байланысты, Chenda орындаушысы 7, 8, 9 немесе тіпті 10 "Kaalam" орындай алады. Егер орындаушы 3 соққыдан басталып, осы соққыларды 4 секундта (геометриялық жылдамдықпен) аяқтаса, оны 3 соққыдан тұратын "Onnam Kaalam" (ഒന്നാം കാലം) деп атайды. Сондықтан "Randam Kaalam" (രണ്ടാം കാലം) соққылары "Onnam Kaalam" соққыларының еселігі болады, яғни 6 соққы 4 секундта аяқталады. "Moonnaam Kaalam" (മൂന്നാം കാലം) "Randam Kaalam" соққыларының еселігі болады, 4 секундта 12 соққы, "Naalam Kaalam" (നാലാം കാലം) 4 секундта 24 соққы және т.б. Сол сияқты, егер орындаушы 4 соққыдан басталып, соққыларды 4 секундта аяқтаса, онда "Randam Kaalam" соққылары "Onnam Kaalam" соққыларының еселігі болады, 8 соққы 4 секундта аяқталады, "Moonnaam Kaalam" "Randam Kaalam" соққыларының еселігі болады, 16 соққы 4 секундта аяқталады. Егер орындаушы 4 соққыдан басталып, соққыларды 2 секундта аяқтаса, онда "Randam Kaalam" 8 соққыдан тұрады және 2 секундта аяқталуы керек, "Moonnaam Kaalam" 16 соққыдан тұрады және 2 секундта аяқталуы керек. Бір "Kaalam" аяқтауға кеткен уақыт "Thalavattam" (താളവട്ടം) деп аталады, ал "Onnam Kaalam" (ഒന്നാം കാലം) "thalam" (താളം) немесе бүкіл перкуссиялық орындаудың негізгі ырғағы деп аталады.
"Kaalam" (കാലം) is a degree of geometric speed. A "Kalam" starts with an "Onnam Kaalam" (ഒന്നാം കാലം) or the first degree of geometric speed. Which is the "thalam" (താളം) or the basic rhythm throughout the percussion performance (melam). Once the "Onnam Kaalam" is practiced the students learn to exercise the "Randam Kaalam" (രണ്ടാം കാലം) or the second degrees of geometric speed, then the "Moonnaam Kaalam" (മൂന്നാം കാലം) or the third degrees of geometric speed Then the "Naalam Kaalam" or the fourth degree of geometric speed and so on. Depending up on the practice and experience a Chenda performer can perform in 7, 8, 9 or even 10 "Kaalam". If a performer starts with a 3 beat and completes these beats in 4 seconds (geometric speed), it is called an "Onnam Kaalam" (ഒന്നാം കാലം) of 3 beats. So the "Randam Kaalam" (രണ്ടാം കാലം) beats would be multiple of "Onnam Kaalam", 6 beats completed in 4 seconds. "Muunaam Kaalam" (മൂനാം കാലം) would be multiple of "Randam Kaalam", 12 beats completed in 4 seconds, "Naalam Kaalam" (നാലാം കാലം) would be 24 beats completed in 4 seconds and so on. Similarly if the performer starts with 4 beats and completes the beats in 4 seconds, then "Randam Kaalam" beats would be multiple of "Onnam Kaalam", 8 beats completed in 4 seconds, "Muunaam Kaalam" would be multiple of "Randam Kaalam", 16 beats completed in 4 seconds. If the performer starts with the same 4 beats and completes the beats in 2 seconds, then "Randam Kaalam" would be 8 beats and should be completed in 2 seconds, "Muunaam Kaalam" would be 16 beats and should be completed in 2 seconds. The time to complete one "Kaalam" is called the "Thalavattam" (താളവട്ടം) and the "Onnam Kaalam" (ഒന്നാം കാലം) is called the "thalam" (താളം) or the basic rhythm of the whole percussion performance.