Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қатыгез және ерекше жазаларға конституциялық тыйым
Constitutional bar on cruel and unusual punishment
Канада Конституциясының бөлігі ретінде Канаданың Құқықтар және бостандықтар хартиясының 12-бабы – Канададағы адамның қатыгез және ерекше жазалардан қорғалуын қамтамасыз ететін заңдық құқықтар бөлімі. Бұл бап бірқатар сот шешімдеріне әкеп соқты, оның ішінде маңызды іс – R. v. Smith (1987), онда бұл баптың мағынасы ішінара анықталды, және R. v. Latimer (2001) – Саскачеван фермері Роберт Латимердің мүгедек қызын өлтіргені үшін тағайындалған ұзақ мерзімді, міндетті ең төменгі жазаның қатыгез және ерекше екеніне наразылық білдірген танымал іс. Бұл бапта былай делінген:
Section 12 of the Canadian Charter of Rights and Freedoms, as part of the Constitution of Canada, is a legal rights section that protects an individual's freedom from cruel and unusual punishments in Canada. The section has generated some case law, including the essential case R. v. Smith (1987), in which it was partially defined, and R. v. Latimer (2001), a famous case in which Saskatchewan farmer Robert Latimer protested that his long, mandatory minimum sentence for the murder of his disabled daughter was cruel and unusual. The section states:
Анықтама
Р. Смитке қарсы ісі Канаданың Жоғарғы соты 12-бапты қараған алғашқы іс болды. Алайда, Сот Хартияға дейінгі сот практикасында қатыгез және ерекше жазаларға қатысты бұрынғы түсіндірулерді қолдана алды, атап айтқанда Миллер және Кокриелл Королеваға қарсы (1977) істері. Осылайша, қатыгез және ерекше жаза "декорум нормаларын қоздыратын" немесе "қажетті деңгейден асып түсетін" жаза ретінде анықталды. Р. Смитке қарсы ісінде Сот атынан жазған судья Ламер пропорционалдылықты қалай өлшеуге болатыны туралы бірнеше ұсынымдар жасады, соның ішінде жеке адам жасаған қылмыстың ауырлығын, жеке адамның "жеке ерекшеліктерін" және тиімді түрде "осы қылмыскерді жазалауға, оңалтуға немесе одан қайтаруға немесе осы қылмыскерден қоғамды қорғауға" болатын түрлі жазаларды атап көрсетті. Кейіннен, R. v. Goltz (1991) және R. v. Morrisey (2000) істерінде Сот 12-бапты тексеру кезінде жазаның жеке адамға қалай әсер ететінін, жазаның мақсаттарын, басқа түрдегі жазаларды қолдану мүмкіндігін және басқа қылмыскерлерге қалай жаза берілетінін де ескеру керектігін қосты. Дегенмен, бұл тест қатаң емес, көбінесе үкіметке бағынышты. Стилге қарсы Тау институты (1990) ісінде судья Кори қатыгез және ерекше жазаның сотта табылғандығы "сирек және бірегей" болуы керек деп жазды. Канада Парламентінің түрлі жазалардың орындылығын бағалау құқығы абсолютті емес, бірақ соттар Парламентті түзетуде көбінесе ұстамдылық танытуға ұмтылады. 2020 жылы Канаданың Жоғарғы соты 12-баптың тек адамдарды ғана қорғайтынын, ал корпорацияларды қорғамайтынын мәлімдеді.
R. v. Smith was the first case in which section 12 was considered by the Supreme Court of Canada. The Court, however, could and did follow previous interpretations of cruel and unusual punishments in pre Charter case law, namely Miller and Cockriell v. The Queen (1977). Cruel and unusual punishment was thus defined as punishment "so excessive as to outrage standards of decency" or "grossly disproportionate to what would have been appropriate." Justice Lamer, writing for the Court in R. v. Smith, went on to provide some guides as to how to measure proportionality, listing as special considerations the seriousness of the crime committed by the individual, the "personal characteristics" of the individual, and the various types of punishments available that could effectively "punish, rehabilitate or deter this particular offender or to protect the public from this particular offender." Later, the Court would add in R. v. Goltz (1991) and R. v. Morrisey (2000) that how the individual would be impacted by the punishment in practise, the objectives of the punishment, whether other kinds of punishments could be used instead, and how other types of criminals are punished could be relevant to a section 12 test. Still, the test is not strict but rather deferential to the government. In Steele v. Mountain Institution (1990), Justice Cory wrote for the Court that a judicial discovery of a cruel and unusual punishment should be "rare and unique". The Parliament of Canada's ability to judge the appropriateness of various punishments is not absolute, but courts are generally encouraged to exercise restraint in correcting Parliament. In 2020, the Supreme Court of Canada held that section 12 protects humans only, and does not protect corporations.
Түрмеге қамау
Егер қажетті мөлшерден артық болса, тіпті "өте пропорционалсыз" делінетіндей дәрежеде, кейбір түрме жазалары қатыгез және ерекше болып саналады, демек 12-бап бойынша конституцияға қайшы келеді. Р. v. Смит ісінде кокаин сатушы деп күдіктелген адамға тағайындалған түрме жазасы Хартия бойынша қатыгез және ерекше деп танылды. Парламенттің белгілі бір қылмыс үшін түрмеде міндетті түрде өтелуге тиіс ең аз мерзімді белгілейтін заңдар қабылдау құқығы бар болғанымен, егер заң сол ең аз мерзімді "әртүрлі қауіптілік деңгейі бар көптеген заттарды қамтитын" қылмыс түріне де белгілесе, онда ол конституцияға қайшы келуі мүмкін. Заң кокаин мөлшерін және күдікленушінің оны не үшін сатып алғанын ескермеді. Сот R. v. Latimer ісінде де ұзақ мерзімге бас бостандығынан айыру жазасының қатыгез және ерекше болатынын қарастырды. Латимер мүгедек қызын өлтіргені үшін 10 жыл мерзімге сотталғанын мәлімдеді (шартты түрде босатудан бас тартылса, ол одан да ұзаққа қамалуы мүмкін еді). Бұл таластың негізі кісі өлтірудің қайырымдылықпен жасалғаны болды. Аталған істе сот жазаны конституцияға қайшы емес деп шешті, сонымен қатар қылмыстың "барлық мүмкін салдардың ең ауырына, атап айтқанда, құрбанның өліміне әкелгенін" атап өтті. Латимер бірінші дәрежелі емес, екінші дәрежелі кісі өлтіруде айыпталғанына қарамастан, сот "екінші дәрежелі кісі өлтіру – өте жоғары деңгейдегі қылмыстық кінәлілікпен жасалған қылмыс" деп қосты. Осы 12-бап бойынша қарастырылған істе mens rea принципі маңызды деп есептелді.
If longer than necessary, to a degree that can be considered "grossly disproportionate," certain prison sentences can be considered cruel and unusual and therefore unconstitutional under section 12. In R. v. Smith itself, the prison sentence of an alleged cocaine dealer was deemed so long as to be cruel and unusual under the Charter. While Parliament had the power to make laws in which a certain crime could result in a minimum length of time that must be served in prison, this could be unconstitutional if the law prescribes that same minimum length of time for a type of crime that "covers many substances of varying degrees of danger." Specifically, the law did not consider how much cocaine was involved and why the rights claimant was acquiring it. The Court again considered whether a minimum prison sentence perceived as lengthy would be cruel and unusual in the case R. v. Latimer. Latimer, who had murdered his disabled daughter, argued the 10 years that he would definitely serve (he could be in prison for longer if denied parole) was so long as to be cruel and unusual. The basis of this argument was that the murder was committed as a type of mercy killing. The Court in this case decided the sentence was not unconstitutional, noting the crime "resulted in the most serious of all possible consequences, namely, the death of the victim." While Latimer had been convicted of second as opposed to first degree murder, the Court added that "second degree murder is an offence accompanied by an extremely high degree of criminal culpability." In this section 12 case, the principle of mens rea was considered vital.
Атқару
2001 жылғы экстрадиция ісі бойынша АҚШ-тың Бёрнсқа қарсы ісінде Жоғарғы Сот Канада заңнамасында өлім жазасының қатыгез және ерекше жаза ретінде қарастырылатыны және осылай болса, 12-баптың тікелей бұзылуы туралы мәселені қарастырудан бас тартты. Дегенмен, олар өлім жазасы сөзсіз "қатыгез және ерекше жазалауға тыйым салудың негізгі принциптеріне қатысты" екенін айтты, оның қайта оңалту мүмкін еместігін (қате айыптау жағдайында) және оның "кәдімгідей" сипатын, сондай-ақ қылмыс деңгейін төмендетуге қабілеттігіне қатысты күмәндерді атап өтті. Сот сонымен қатар Парламенттің Канада ішінде өлім жазасын жойғанын ескерді.
In the 2001 extradition case United States v. Burns, the Supreme Court declined to decide whether capital punishment would classify in Canadian law as a cruel and unusual punishment and therefore a direct violation of section 12. They did, however, state that execution certainly "engages the underlying values of the prohibition against cruel and unusual punishment," noting its impossibility to correct (in cases of wrongful conviction) and its perceived "arbitrary" nature, as well as the skepticisms that it really would decrease crime rates. The Court also took into consideration that Parliament had already abolished the death penalty within Canada itself.
Азаптау
12-бап бойынша азаптау өзінің табиғатынан қатал және ерекше болып табылады. Жоғарғы Соттың Suresh v. Canada (Азаматтық және Иммиграция министрі) (2002) ісінде жазғандай, азаптау "өте жағымсыз және оның қылмыс қаншалықты ауыр болғанына қарамастан, ешқашан лайықты жаза бола алмайды". Сот атап өтті, "азаптауға ұшырау мүмкіндігі қорқыныш туғызады, ал оның салдары апатты, қайта келмейтін, тіпті өлімге әкелуі мүмкін". Азаптауға қатысты осы көзқарас R. v. Smith ісіне дейін жетеді, онда судья Лэмер "кейбір жазалар немесе қараулар әрқашан өте пропорционалсыз болады және біздің әдептілік стандарттарымызды әрқашан қорлайды: мысалы, дене жазасын қолдану" деді. 12-бапты бұзудан басқа, Suresh ісінде азаптау 7-бап бойынша адамның бостандығы мен қауіпсіздігіне қатысты құқықтарын бұзады және сананы дүрсіндіреді деп танылды. Сондықтан Канада азаптауға ұшырау қаупі бар елдерге адамдарды экстрадициялай алмайды.
Torture is inherently cruel and unusual under section 12. As the Supreme Court wrote in Suresh v. Canada (Minister of Citizenship and Immigration) (2002), torture is "so inherently repugnant that it could never be an appropriate punishment, however egregious the offence." The Court noted that the "prospect of torture induces fear and its consequences may be devastating, irreversible, indeed, fatal." This view of torture goes back to R. v. Smith, in which Justice Lamer said that "some punishments or treatments will always be grossly disproportionate and will always outrage our standards of decency: for example, the infliction of corporal punishment." In addition to violating section 12, in Suresh it was found that torture violates rights to liberty and security of person under section 7, and shocks the conscience. Therefore, Canada may not extradite people to countries where they may face torture.