Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Корея тарихи кезеңі
Korean historical period
Мумун қыш құмырасы кезеңі – шамамен б.з.б. 1500-300 жылдар аралығындағы Кореяның ежелгі тарихындағы археологиялық дәуір. Бұл кезеңге бүкіл кезең бойындағы қыш құмыраларының көп бөлігін құрайтын, әсіресе б.з.б. 850-550 жылдардағы безендірілмеген немесе қарапайым пісіру және сақтау ыдыстарының корей атауы берілген. Мумун кезеңі Корея түбегінде және Жапон архипелагында қарқынды егіншілік пен күрделі қоғамдардың пайда болуымен ерекшеленеді. Бұл кезеңнің немесе оның бөліктері кейде Томсеннің 19 ғасырдағы үш дәуірлік жүйесі бойынша "Кореяның қола дәуірі" деп аталады. Дегенмен, мұндай терминологияны Корея жағдайында қолдану шатастырады, себебі жергілікті қола өндірісі б.з.б. 8 ғасырдың соңында ғана басталды, қола бұйымдары сирек кездеседі және б.з.б. 300 жылға дейін қоланың таралуы аймақтық сипатта болады. 1990 жылдардың ортасынан бері Мумун кезеңінің ескерткіштеріндегі археологиялық қазбалардың артуы Шығыс Азияның ежелгі тарихындағы осы қалыптасу кезеңі туралы білімімізді кеңейтті. Мумун кезеңіне дейін Жеулмун қыш құмырасы кезеңі (б.з.б. 8000-1500 жылдар) болған. Жеулмун кезеңі – аң аулау, жинау және өсімдіктерді шағын көлемде өндіру дәуірі.
The Mumun pottery period is an archaeological era in Korean prehistory that dates to approximately 1500 300 BC. This period is named after the Korean name for undecorated or plain cooking and storage vessels that form a large part of the pottery assemblage over the entire length of the period, but especially 850 550 BC. The Mumun period is known for the origins of intensive agriculture and complex societies in both the Korean Peninsula and the Japanese Archipelago. This period or parts of it have sometimes been labelled as the "Korean Bronze Age", after Thomsen's 19th century three age system classification of human prehistory. However, the application of such terminology in the Korean case is misleading since local bronze production did not occur until approximately the late 8th century BC at the earliest, bronze artifacts are rare, and the distribution of bronze is highly regionalized until after 300 BC. A boom in the archaeological excavations of Mumun Period sites since the mid 1990s has recently increased collective knowledge about this formative period in the prehistory of East Asia. The Mumun period is preceded by the Jeulmun Pottery Period (c. 8000 1500 BC). The Jeulmun was a period of hunting, gathering, and small scale cultivation of plants.
Ертедегі мумун
Ерте (немесе қалыптасу) Мумун (б.з.д. 1500-850 жж.) егіншілік, балық аулау, аң аулау және төртбұрышты жартылай жер асты шұңқыр үйлері бар шашыраңқы елді мекендермен сипатталады. Ертедегі Мумун қоғамдарының әлеуметтік құрылымы теңдікке негізделген, бірақ осы кезеңнің соңында елді мекендер ішіндегі бәсекелестік күшейіп, жартылай уақытты "басшы" болу мүмкіндігі пайда болды. Ертедегі Мумун қоныстары Батыс-Орталық Кореядағы Геум өзенінің салалары құраған өзен аңғарларында шоғырланған. Дегенмен, ең ірі ертедегі Мумун елді мекендерінің бірі – Эоюн (хангель: 어은) Оңтүстік-Орталық Кореядағы Орта Нам өзені аңғарында орналасқан. Кейінгі Ерте Мумун кезеңінде қазіргі Чонань қаласы, Чунчхон Намдо облысында Бейксеок донг (хангель: 백석동) сияқты көптеген ұзын үйлерден тұратын ірі елді мекендер пайда болды. Мумунның рәсімдік және жерлеу жүйесіне қатысты маңызды, ұзақ мерзімді дәстүрлер осы кезеңде қалыптасты. Бұл дәстүрлерге мегалиттік зираттар салу, қызыл жылтыр керамика жасау және тас пышақтарды өңдеу кіреді.
The Early (or Formative) Mumun (c. 1500 850 BC) is characterized by shifting cultivation, fishing, hunting, and discrete settlements with rectangular semi subterranean pit houses. The social scale of Early Mumun societies was egalitarian in nature, but the latter part of this period is characterized by increasing intra settlement competition and perhaps the presence of part time "big man" leadership. Early Mumun settlements are relatively concentrated in the river valleys formed by tributaries of the Geum River in West central Korea. However, one of the largest Early Mumun settlements, Eoeun (Hangeul: 어은), is located in the Middle Nam River valley in South central Korea. In the latter Early Mumun, large settlements composed of many long houses such as Baekseok dong (Hangeul: 백석동) appeared in the area of modern Cheonan City, Chungcheong Nam do. Important long term traditions related to Mumun ceremonial and mortuary systems originated in this sub period. These traditions include the construction of megalithic burials, the production of red burnished pottery, and production of polished groundstone daggers.
Ортаңғы мумун
Орта (немесе классикалық) Мумун (б.з.д. 850-550 жж.) қарқынды егіншілікпен сипатталады, мұны Даэпьонгта табылған кең және үлкен құрғақ егістік қалдықтары (шамамен 32 500 шаршы метр) көрсетеді. Даэпьонг – бірнеше қоршау орлары, жүздерше шұңқыр үйлер, мамандандырылған өндіріс және жаңадан пайда болған элиталар мен әлеуметтік бәсекелестіктің іздері бар кең ауқымды елді мекен. Оңтүстік Кореяда ылғалды алқаптардың бірқатар нысандары қазылып алынды, бұл күріштің суармалы егістікте өсірілгенін көрсетеді. Орта Мумунның соңғы кезеңіне (б.з.д. 700-550 жж.) жататын жерлеулерде қоладан жасалған заттар сияқты жоғары мәртебелі жерлеу сыйлықтары табылды. Бронза өндірісі осы шамада Оңтүстік Кореяда басталуы мүмкін. Басқа жоғары мәртебелі жерлеулерде жасыл тас (немесе жаде) әшекейлер кездеседі. Уитман және басқа да бірнеше зерттеушілердің пікірінше, жапон/жапон тілі б.з.д. 1500 жылы Корея түбегіне келген, ал б.з.д. 700-300 жылдары Яё суармалы күріш шаруаларымен Жапон аралдарына әкелінген. Уитман мен Миямото жапон тілін Мумун және Яё мәдениеттерімен байланысты тіл отбасы деп қарастырады. Бірнеше тіл білімі мамандары корей/протокорей тілдерін сөйлейтіндер жапон/протояпон тілдерін сөйлейтіндерден кейін Корея түбегіне келгенін, осы халықтармен (яғни Мумун және Яё мәдениеттерінің ұрпақтары) бірге өмір сүргенін және оларды сіңіріп алған болуы мүмкін деп санайды. Корей және жапон тілдері бір-біріне ұзақ уақыт бойы әсер етті, ал кейінірек пайда болған бастамашылық әсері екі тіл отбасының ішкі әртүрлілігін азайтты.
The Middle (or Classic) Mumun (c. 850 550 BC) is characterized by intensive agriculture, as evidenced by the large and expansive dry field remains (c. 32,500 square metres) recovered at Daepyeong, a sprawling settlement with several multiple ditch enclosures, hundreds of pit houses, specialized production, and evidence of the presence of incipient elites and social competition. A number of wet field features have been excavated in southern Korea, indicating that paddy field rice farming was also practiced. Burials dating to the latter part of the Middle Mumun (c. 700 550 BC) contain a few high status mortuary offerings such as bronze artifacts. Bronze production probably began around this time in Southern Korea. Other high status burials contain greenstone (or jade) ornaments. According to Whitman and several other researchers, Japonic/proto Japonic arrived in the Korean peninsula around 1500 BC and was brought to the Japanese archipelago by Yayoi wet rice farmers at some time between 700 300 BC. Whitman and Miyamoto associate Japonic as the language family associated with both Mumun and Yayoi cultures. Several linguists believe that speakers of Koreanic/proto Koreanic arrived in the Korean Peninsula at some time after the Japonic/proto Japonic speakers and coexisted with these peoples (i. e. the descendants of both the Mumun and Yayoi cultures) and possibly assimilated them. Both Koreanic and Japonic had prolonged influence on each other and a later founder effect diminished the internal variety of both language families.
Тіршілік ету
Ертедегі Мумундар дәуірінде кең спектрлі шаруашылық жүргізілген. Яғни, шұңқыр үйлер мен басқа да үй шаруашылығының сыртқы нысандарынан қазба жұмыстарының нәтижесінде алынған деректер, егіншілікпен қатар аң аулау, балық аулау және жинау-терімшілік те жүргізілгенін көрсетеді.
Broad spectrum subsistence was practiced through the Early Mumun. That is to say, evidence excavated from pit houses and other outdoor household features indicates that hunting, fishing, and foraging was occurring in addition to agriculture.