Кіріспе

Жойылып кеткен рептилиялар түрі

Дравидозавр – соңғы креда кезеңінің рептилияларының даулы таксоны, түрліше орнитосхиан (мүмкін стегозавр) немесе плезиозавр ретінде қарастырылады. Бұл туыстың бір ғана түрі бар, ол D. blanfordi, Оңтүстік Үндістанның коньяк (соңғы креда) дәуірінен келген, көбінесе нашар сақталған қазба қалдықтарынан белгілі. Дравидозавр алғаш рет 1979 жылы басқа белгілі стегозаврлардан ондаған миллион жылға жас стегозавр ретінде сипатталды. Бұл жіктелуді 1991 жылы Шанкар Чаттерджи күмәндандырып, қазба қалдықтарының шын мәнінде плезиозаврлар екенін айтты. Алайда Чаттерджи ешбір қазба үлгісін ресми түрде қайта жіктемеді және олардың барлығын зерттемеді. 1991 жылдан бері зерттеушілер Чаттерджидің бағалауын әртүрлі жолмен қабылдады, Дравидозаврды стегозавр ретінде сақтап, немесе оны анықталмаған орнитосхиан динозавры деп қарады. Стегозаврлардың жақтастары қазбаларда пластиналар мен тікендердің болуына, сондай-ақ белгілі бір морфологиялық ерекшеліктерге назар аударады. 2017 жылы Питер Галтон мен Кришнан Айясами Дравидозаврдың стегозавр екенін растады және сол бастапқы орналасқан жерден тағы да стегозаврларға жататын қазбалар зерттеліп жатқанын хабарлады.

Ашылуы және атауы

Dravidosaurus blanfordi 1979 жылы П. М. Ядагири мен Кришнан Айясами 1970 жылдары Оңтүстік Үндістандағы Трихинополи тобының Конияк Анаипади формациясынан табылған қазбаларға негізделген. Бұл қалдықтар Сиранаттам ауылының батысында табылған. Дравидозаврға жатқызылған қазбалар GSI SR Pal 1 голотипі, ішінара бас сүйегі, сондай-ақ оқшауланған тіс, сакрам, илий, ишиум, бронь пластинасы және құйрық тікенегі ретінде анықталған қазбалар, (ретімен) GSI SR Pal 2–7. Ядигири мен Айясами GSI SR Pal 1-дегі бірнеше бас сүйектерін анықтады, олардың ішіндегі ең жақсы сақталғандары - тері сүйектері, алдыңғы сүйектері, үстінен сүйек сүйектері, сквамозалды сүйектері және төрт бұрышты сүйектері. Бланфорди атауы Уильям Томас Бланфордтың құрметіне берілген. Олар сондай-ақ, сол кездегі басқа стегозаврлардан айырмашылығын анықтаған, олардың арасында диагностикалық белгілер деп саналған, Ядагири мен Айясами жаңа туысты Дравидозаврды құрды. Дравидозаврға қатысты табылған қалдықтар кейбір зерттеушілерді стегозавр ретінде олардың жекелігіне күмән келтіруге немесе таксондарды nomen dubium деп қарастыруға мәжбүр етті. 1991 жылы америкалық палеонтолог Шанкар Чаттерджи бұл жерге келіп, оның динозаврлар екеніне күмәнданатын. Чаттерджи оның орнына зерттеген Dravidosaurus қалдық материалдарын плезиозаврдың "қатты тозығы" белдеуі мен артқы аяқ элементтері ретінде түсіндірді, бірақ нақты морфологиялық дәлел ұсынбады. Чаттерджи мен Дирадж Кумар Рудра 1996 жылы Дравидозаврдың қалдықтарымен бірдей жерден табылған плезиозаврдың қалдықтарын сипаттады. Верма және басқалар. (2016), Rozadilla және басқалар. (2021) немесе оның тәуелсіз қайта сипатталуы мен бағалануы қажет деп мәлімдеді, мысалы Maidment (2010). Тидвелл және Карпентер (2005) Дравидозаврды "сұраққа қонымды орнитохик динозавр" деп санайды. Хосла мен Лукас (2020) сонымен қатар Дравидозаврды орнитохик динозавр деп атады, бірақ оның таксономиялық жарамдылығы "талқылауда" екенін атап өтті. Чаттерджидің Дравидозавр плезиозавр екендігі туралы ұсынысын алғаш рет Перэдо Супербиола және басқалар күмәнге ұшыратты. (2003) бойынша. Бұл зерттеуде алғашқы сипаттамада көрсетілген бас сүйегі мен бронь пластиналары, Чаттерджи тексермеген үлгілер "әлбетте, плезиозавр емес" екендігі айтылды, бірақ сондай-ақ, қалдықтарды қайта сипаттау қажет екендігі айтылды. 2012 жылы Галтон материал арасында пластиналар мен стегозавр тәрізді тістердің болуынан Dravidosaurus стегозавр болған деген сенімін тағы да растады. Галтон сондай-ақ, бұл үлгілерді қайтадан зерттеуді ұсынды. Пол Барретт жазған Лондонның Табиғи тарих мұражайының 'Дино каталогы' Dravidosaurus-ті стегозавр динозавры деп санайды, оның окаменелілері "бір кезде" плезиозавр деп ойланған, бірақ оның таксономиялық жіктелуі әлі келісілмеген.

Салдары

Келесі кезеңнің соңғы бөлігінде даусыз және нақты стегозаврлардың қазба қалдықтары табылған жоқ. Егер Dravidosaurus стегозавр болса, онда ол ондаған миллион жылдық аралықта осы топтың соңғы белгілі өкілі болар еді. Бұл стегозаврлардың қазба жұмыстарының бүкіл әлем бойынша жеткіліксіз жүргізілгенін немесе стегозаврлардың басқа жерлерде жойылғаннан кейін Үндістанда ұзақ уақыт бойы сақталғанын көрсетеді. Анаипади формациясы моллюсктер фаунасымен және брахиоподтармен бай. Теңіз рептилияларының қазбалары да табылды, бірақ олар сирек кездеседі. Жоғарғы Анаипади формациясындағы көптеген брахиоподтар мен иноцерамидтердің болуы трансгрессивті ортаны көрсетеді деген болжам бар. Жоғарғы Анаипади формациясында табылған теңіз тіршілігіне қоса, құрлықтағы заттар да осы аймақта болған және теңізге шығарылуға бейім болған. Бұл бірлікте табылған басқа да нәрселердің ішінде, мысалы, көп мөлшерде тас ағаш бар. Ағаштың көп болуы тығыз өсімдік жамылғысы бар жер Dravidosaurus қазбаларының жатқан теңіз ортасына салыстырмалы түрде жақын орналасқанын көрсетеді, яғни ол (құрлықтағы жануар болса) теңізге шығарылуы мүмкін. Dravidosaurus-тан басқа, Анаипади формациясынан немесе Трихинополи тобынан болашақ динозаврлардың қазбалары табылған жоқ. Алайда, Кампан және Маастрихт дәуірлеріне жататын үстіндегі Ариялур тобы аз ғана тероподтар мен зауроподтардың қазба материалдарын сақтап қалды және 1979 жылы Ядагири мен Айясами стегозаврлардың қазбалары да сақталған болуы мүмкін екенін айтты. Алайда, осы кейінгі стегозаврлардың қазбалары ешқашан суреттелмеген немесе ресми түрде сипатталмаған. 2017 жылы Гальтон мен Айясами бұрынғы Маастрихт "стегозаврларының" қазбаларын сауропод сүйектері ретінде қайта қарастырды, бірақ стегозаврлар Маастрихт дәуірінде де Үндістанда сақталған болуы мүмкін екенін атап өтті, себебі Маастрихт дәуіріндегі Ламета формациясында Deltapodus ишногенусы кездеседі, ол әдетте стегозавр іздері ретінде танылады.