Кіріспе
Паноан тілдер отбасы (Pánoan, Panoano, Panoana, Páno) – Перудің батысы, Бразилияның батысы және Боливияда сөйленетін тілдер отбасы. Бұл, мүмкін, ірі Пано-Таканана тілдер отбасының бір тармағы.
Panoan (also Pánoan, Panoano, Panoana, Páno) is a family of languages spoken in western Brazil, eastern Peru, and northern Bolivia. It is possibly a branch of a larger Pano–Tacanan family.
Генетикалық қатынастар
Паноандық тілдер отбасы, көбінесе, Таканандық тілдер отбасымен туыс деп саналады, олар екеуі бірге Пано-Таканан тобын құрайды, бірақ бұл әлі дәлелденбеді (Loos 1999).
Сөздік
Лукотка (1968) төмендегі негізгі сөздік бірліктерді тізімдейді. Португал тіліндегі түпнұсқа глоссалардың толық тізімін сәйкес португал тіліндегі мақалада қараңыз. gloss Proto Panoan 'күн' *βai 'жұлдыз' *wis( ) 'жугері' *ʂɨki 'жасау, өлтіру' *ʔak 'капибара' *ʔamɨ(n) 'ірі, үлкен' *ʔani 'пака (Cuniculus paca)' *ʔano 'интранзитивті сәйкес қосымша' *ʔaʂ 'қандай да бір у' *ʔaʂ(an) 'тапир (Tapirus terrestris)' *ʔawa 'әйел, әйел' *ʔawi(n) 'әйел' *ʔaw̆iβo 'жұту, дем алу' *ʔaya 'Мен (1-жеке)' *ʔɨ 'ірі, үлкен' *ʔɨwa 'бит' *ʔia 'көл' *ʔian 'иесі' *ʔiʔβo 'құс түрі' *ʔiʔtsak 'ыстық, қызу' *ʔitsis 'қызу, ыстық' *yoʔo 'ыстық' *ʂa(n)a 'құшақтау, қолына алу' *ʔikok 'құшақтау/қолына алу' *ʔikoʔiko 'көтерілу, жоғарылау' *ʔira 'мал, үй жануары' *ʔinak 'беру' *ʔinar 'яғуар түрі' *ʔi(n)o 'балық түрі (Loricariidae отбасы)' *ʔipo 'ауру, ауыру' *ʔisir 'қарға түрі (Icteridae отбасы)' *ʔisko 'маймыл түрі (Atelidae отбасы)' *ʔiso 'маймыл түрі' *ɽiɽo 'ұлы маймыл (маймыл түрі)' *ɽoʔo 'маймыл түрі' *ʃiro 'маймыл түрі (Callitrichidae?)' *sipi 'маймыл түрі' *wasa 'жүгіру' *ʔisto 'өте, көп' *ʔitsak 'патшалық құс' *ʔiʃmi(n) 'салмақты' *ʔiwɨ 'скат' *ʔiwi 'кене' *hoʔpoʂ 'жаңбыр' *ʔoi 'қарау' *ʔoi(n) 'жөтел' *ʔok(o) 'білу, үйрену' *ʔo(n)a(n) 'таза су (әдеби жаңа сұйықтық)' *ʔoma paʂa 'күлу' *ʔosa(n) 'ұйықтау' *ʔoʂ(a) 'көлеңке' *ʔota 'сору' *ʔoyo 'ол, сондай' *ha(a) 'жұмылу, қашу' *haβa(t) 'құс түрлері' *haka 'басу (үстіне)' *hamak 'тіл' *hana 'құсу' *ha(n)a(n) 'аты' *harɨ 'құсқұс (Cracidae отбасының құс түрі)' *hãsi(n) 'ашу' *hãʂaβa 'осылай көп' *hatit '3PL' *hato 'не, қайсысы' *haw(ɨ/a) 'оныкі, сікі' *hawɨn 'жол, жол, орман жолы' *βaʔi 'түн, қараңғы' *βaʔki(ʃ)i 'қараңғы, түн' *yamɨ(t) 'мақта (?)' *βatʃi 'жазылған, тазартылған' *βai(C) 'ұл, бала' *βakʷɨ 'көпір' *βakoʂ 'екілу' *βana 'жұмыртқа' *βatsi 'сыбырлау' *βaʂɨʂɨ 'тәтті' *βata 'балық түрі' *βato(m) 'қақаду (Psittacidae отбасының түрі)' *βawa 'балық түрі (Pseudoplatystoma corruscans)' *βawi(n) 'алу, іздеу' *βɨ 'бірге жүру' * βɨt, * bɨta(n) 'ұл, жасөспірім' *βɨʔra(C) 'ұмыту, жоғалту' *βɨʔ(n)oÇ 'жас' *βɨʔo(m) 'толқындар' *βɨʔʃo(n) 'маңдай, бет' *βɨmãnan 'ер, еркек' *βɨnɨ 'адам, еркек' *βɨ̃βo 'ағаш түрі (Phyllanthaceae отбасы)' *βɨp(on) 'көз' *βɨɽo 'кесу' *βɨstɨ 'қабау' *βɨʂko 'қабау' *βɨʂpi 'бақа түрі' *βɨʂko 'жұқа, жалпақ' *βɨʂ(n)a(n) 'соу, қайнатпа' *βɨtɨm 'бет (дене бөлігінің префиксі)' *βɨ 'ұстау' *βiÇ 'тері, былғары, тері' *βitsi 'құс түрлері' *βitʃo 'шіркей түрі' *βi 'жеміс' *βimi 'қоңыз' *βira 'мориче пальмасы (Mauritia vinifera)' *βinon 'гуава' *βĩpiʃ 'көптеуші' * βo 'тоқылдақ (Picidae отбасының түрі)' *βoir 'бір түрінің қорабы' *βoʔ(n)a(n) ti 'пальма түрі' *βoʔɽɨ(t) 'діңгек, бағана' *βoʔɽo(Ç) 'балық түрі (Pimelodidae отбасы)' *βoɨ 'шар' *βoi(Ç) 'ағаш түрі (Cecropia?)' *βoko(n) 'арқан жасауға пайдаланылатын қабығы бар кішкентай ағаш' *βoko 'ары түрі' *βo(n)a 'шаш, жабын' *βo 'бір түрінің қоңызы' *βõpa 'сусар' *βõsi(m) 'бас' *βoʂka(Ç) 'отыру (төмен)' *tsaʔo(t) 'балық түрі' *tsatsa 'ықшам, ықшамдау' *tsɨko 'цикада' *tsiʔo 'көмір, қызыл' *tsitsɨ 'көмір, отын көмірі' *(ts)is(t)o 'кім' *tso(a) 'ұстау, қолмен ұстау' *tsoma 'шағу, тебу, инъекция жасау' *tʃaʔtʃi 'ұрып, соғу, соғу' *tʂaka 'жатыр' *tʃa(n)i 'құбыршақ түрі' *tʃãpiʃ 'жүргіш, шоқыр' *tʂãpo 'балықшыл' *tʃaɽaʂ 'бұғы түрі' *tʂaʂo 'өрт' *tʃiʔi 'күл (әдеби от шаңы)' *tʃiʔi mapo 'каноенің артынан рульдеу' *tʃiβi 'артқы бөлік' *tʃipo 'жуу, өзін жуу' *tʃoka 'мақта, киім' *tʃopa 'қатты, күшті' *tʃoɽiʃ 'қатты, күшті' *kɨɽɨʂ 'сұйық, су' *hɨ(n)ɨ 'балық түрі' *hɨ(n)ɨ ʔino 'кету, босату' *hɨ(n)ɨÇ 'пальма түрі' *hɨpɨ 'жарық, жану' *hɨɽɨ 'өшіру (өрт)' *(n)oka 'тұқым' *hɨʂɨ 'кіру' *hiʔki 'құмырсқа түрі' *hiʔima 'құмырсқа түрі' *hi(ts)i 'қан' *himi 'құйрық' *hina 'көру, қарау' *his 'бір түрінің құмырсқасы' *hitsis 'сікпеу, зәр' *hisor 'бір түрінің ағашы, сондай-ақ оның жемісі' *hiʃtʃiβi 'ағаш (жалпы), лог (жалпы)' *hiwi 'есту, тыңдау, түсіну' *kʷak 'шеті, еріндер' *kʷɨβi 'Пелопе (құс түрі)' *kʷɨβo 'қалау, тілеу' *kʷɨ̃ɨ̃ 'қалау' *katsi, * kas 'жақсы көру, ұнату, қалау' *(n)oi 'шақыру' *kʷɨ(n)a 'бір түрінің ойындық' *kʷɨ(n)a(n) 'салу, бояу' *kʷɨ(n)ɨ 'сақал' *kʷɨ(n)i 'соңы, шегі' *kʷɨ(n)o 'шашу' *kʷɨo(n) 'еріндер' *kʷɨʂa(n) 'сақал' *kʷɨʂ(n)i 'ара түрі' *kaʔi(n) 'арқа' *kaʔtɨ 'туыс' *ka(n)i 'бір түрінің тостаған' *kaka(n) 'ананас' *ka(n) 'яғуар' *kamar 'жылан түрі' *kaʔmoʂ 'ара түрі' *kara 'шағылыс' *karak 'жабдық' *kano 'бір түрінің қоян' *kapa 'каяман' *kapɨt 'кара (бір түрінің ямс)' *kaɽi 'отын' *kaɽo 'кілем' *kaʃi 'арқа (дене бөлігінің префиксі)' *ka 'тігу' *kɨʔʂɨ 'құрал, тарелка, тарелка' *kɨ̃tʃa(C) 'бөлік, сынық' *kɨʂɨ 'қалың' *kɨʂto(C) 'бір түрінің табақ' *kɨ̃ti(C) 'аяқтау, бітіру' *kɨyo 'орналасқан аблятивтік қосымша, бағытты, қарай' * ki 'тесік, ашылу' *kiri 'сан' *kʷisi 'түтін' *kʷaʔin 'қайнату' *koβi(n) 'жақ' *kʷi 'анасының інісі' *koka 'ұлыр' *koki(ʃ) 'анасының інісі' *koko 'жұмсақ тағамды жұту' *koko 'ұлыр' *koko(ʃs)i 'тинаму (құс түрі)' *koma 'саңырауқұлақ түрі' *ko(n)o 'ірің' *ko 'құнды' *kopi 'күл, сұрғылт' *koɽo 'секілдеу' *(k)oʂna 'себептік етістік қосымша' * m(a) 'төбе' *maʔtʃi 'балық түрі' *maʔi(r) 'суық' *matsi 'сүрту' *matso 'жануардың мүйізі' *mãtʃa(n) 'жер, жер' *mai 'жерде, жерде' *mai(n) 'көму' *mai(n) , *maiwa 'бас киім, шляпа' *maiti 'тышқан' *maka 'тышқан' *ʂoya 'тас, тас' *maka 'пиранья (балық түрі)' *makɨ 'тілеу' *mara 'үстінен, туралы' *ma(n)a(n) 'металл' *ma(n)ɨ 'банан' *ma(n)i 'күшті тілеу' *(ma)(n)o(t) 'төбеге шығу' *mapɨ 'шамбал' *mapi 'бас' *mapo 'саз, шаң' *mapok 'өсімдік түрі' *maɽaʂ 'агути (кеміргіш түрі)' *maɽi 'қабақ түрі' *masɨ(n) 'құм' *masi 'тас' *maʂaʂ 'урукум (ағаш және оның жемісі)' *maʂɨ 'жоғарыда, шыңы' *maʂka(t) 'шашты кесу' *maʂkoɽ 'жануардың мүйізі' *mãʂo 'басқа соққы беру' *matas 'өлу' *mawa 'құмырсқа түрі' *mawis 'бұрау, айналу, шеңберде қозғалу' *maya 'тигізу, қолмен тигізу, сезіну' *mɨʔ(ɨ) 'ылғалдану, ылғал' *mɨʔtʃa 'қол, қол' *mɨβi 'тырнақ' *mɨ̃tsis 'тырнақ, тырнақ' *hõtsis 'қол' *mɨkɨr 'оң қол' *mɨkɨrɨ kʷaya 'табу, іздеу' *mɨɽa 'сүретін' *mɨʂo 'саусақ' *mɨtoti 'батпақ, лайлы аудан' *mɨwɨ '2SG' *mi '2PL' *mato 'памонха (дәстүрлі жүгері наны)' *mɨsi 'ілмек, балық аулау ілмегі' *miʃkiti 'у, ащы' *moka 'қырлы' *moʂa 'ұя' *naʔa 'бастырғыш түрі' *naʔir 'аспан' *naiɽ 'шіркей түрі' *(n)akʷa 'термит' *nakʷaʂɨ 'түс көру' *(n)ama 'астында, астында, астында' *nama 'ет' *rami 'женипап (жеміс түрі)' *(n)a(n)ɨ 'ішіне салу, суға батыру' *nan(ɨ) 'ішінде, ортасында' *(n)apo 'шомылу, ванна қабылдау' *(n)as(i) 'кең, кең' *(n)aʂβa 'шағу' *(n)atɨʂ 'шетелдік' *(n)awa 'көпір' *(n)awa βaʔi 'қырқылған өсімдік, тасталған жер' *(n)awɨ 'трубашы құсы' *(n)ɨa 'біріктіру, бірге қою' *(n)ɨʔa 'байлау' *(n)ɨʂa 'құс түрі' *(n)ɨʂ(n)ɨʂ 'күн' *rɨtɨ 'тұру' *niÇ 'орман, ормандар' *(n)iʔi 'жел' *(n)iβiÇ 'жәндік, шаян' *(n)iβo 'тыңдау, есту' *(n)ĩka 'сүретін, тарту' *(n)i(n) 'терлеу' *(n)iska(n) 'пальма түрі' *(n)isi 'жалықтыру...'