Кіріспе
Тізе соққысы (әдетте жай ғана тізе деп аталады) – тіземен, тізеқаппен немесе оның айналасындағы аймақпен жасалатын соққы. Көптеген жекпе-жек спорт түрлерінде тіземен ұруға тыйым салынған, әсіресе, қарсыласы жерге құлаған кезде басына тигізуге болмайды. Кикбоксинг және аралас жекпе-жектердің кейбір ұйымдарында бұл соққыны жекпе-жектің позициясына қарай рұхсат етуге болады. Тізе соққылары Оңтүстік-Шығыс Азияның дәстүрлі жартылай жекпе-жек өнерінен және Окинаваның дәстүрлі жартылай жекпе-жек өнерінен бастау алады.
A knee strike (commonly referred to simply as a knee) is a strike with the knee, either with the kneecap or the surrounding area. Kneeing is a disallowed practice in many combat sports, especially to the head of a downed opponent. Styles such as kickboxing and several mixed martial arts organizations allow kneeing depending on the positioning of the fighters. Knee strikes are native to the traditional Southeast Asian martial arts and traditional Okinawan martial arts.
Тікелей
Тіке тізе (немесе алдыңғы тізе) – тізе соққысының әдеттегі түрі, онда тізенің алдыңғы бөлігі қарсыластың басына немесе денесіне бағытталады. Тіке тіземен тұрған күйде де, қарсыластар бір-бірінен алыс тұрғанда да, немесе жақын ұстасқанда да соққы беруге болады. Алдыңғы тіземен соққы беруге ең қолайлы ұстасқан кездегі жағдай – қарсыластың басын бақылауда ұстауға мүмкіндік беретін екі жағадан ұстау. Жерде жатқанда, тіке тізелер бірнеше артық тұру позицияларынан тиімді болуы мүмкін, мысалы, бүйірден бақылау және солтүстік-оңтүстік позициясы. Тіке тіземен соққы беруге арналған негізгі нысаналар: бас, жамбас, қабырға, күн торабы, асқазан және тізелер. Муай-тайда бетке бағытталған екі жағадан ұстап, тіземен соққы беру дәстүрлі түрде Хак Кор Айяра деп аталды. Каратэ, таэквондо, муай-тай және көптеген басқа да жекпе-жек өнерлерінде көшедегі төбелес кезінде тізе соққыларының және ұстасқандағы тізе соққыларының ең маңызды нысанасы – жамбас саналады.
Бұрылысты
Бұрышты тізе (кейде оны бүйірлік тізе немесе дөңгелек тізе деп те атайды) алдыңғы тізеге ұқсас, бірақ ол алға қарай итеру қозғалысын пайдаланбайды, керісінше сыртқа бұрылады. Алдыңғы тізе орындау үшін жауынгерлердің арасында біршама кеңістік қажет болса, қисық тізе минимал қашықтықта, мысалы, жақын арадағы бағытта орындалуы мүмкін. Бұл техника көбінесе қарсылас тік тізеден қорғануға тырысқанда қолданылады. Типик нысаналар – қалқыма қабырғалар, жамбас және іштің бүйір жағы.
Ұшу
Ұшу тізе (муай тайде хануман таярн деп аталады, кейде секіру тізе деп те айтылады) – алдыңғы тізе соққысына өте ұқсас тізе соққысы, бірақ ол тік тұрып, секіріп және көбінесе қарсыласқа қарай шабуылдап орындалады. Ұшу тізе соққысын қауіпсізсіз қолдану үшін дене бұрылып, тізесінің бүйірімен қарсыласты соғуға болады, бұл күшпен соққы беруге қарағанда қарсыласты итеру үшін қолданылады. Әдетте, ұшу тізе соққылары қарсылас тепе-теңдігін жоғалтқанда, бұрынғы соққылардан қалпына келгенде немесе қарсыластың соққысына жауап ретінде тиімді болады. Оны сондай-ақ, өте күшті соққыдан кейін жалғастыру амалы ретінде де қолдануға болады. Мысалы, UFC турнирінде Хорхе Масвидал Бен Аскренды ұшу тізесімен 5 секунд ішінде есінен айырды, Аскрен оны жерге түсіруге тырысқанда. Көпшілік мәдениетіндегі танымал ұшу тізе соққысы – "Әділеттің тізесі", оны Капитан Фалькон Super Smash Bros. ойындары сериясында қолданады.
Жауынгерлік спорт түрлерінде қолдану
Егер басқа тисе, ұшқыш тізе үлкен күш пен нокаутқа түсіру мүмкіндігін береді. Бұл әсерлі соққы К1 (кикбоксинг) және ММА сияқты жекпе-жек спортында жанкүйерлерге ұнайды. UFC турнирінің бірінде Джеймс Ирвин Терри Мартинді ұшқыш тіземен нокаутқа жіберді; Мартин үш минут бойы ешқандай реакция көрсетпеді және ауруханаға жатқызылды. K1 Hero's 5 турнирінде Норифуми Ямамото бірінші раундтың төртінші секундысында Кадзуюки Миятаны ұшқыш тіземен нокаутқа жіберді. 3 мәрте К1 чемпионы атанған Реми Боньяски ұшқыш тізелерімен танымал. Жапон кәсіпқой күресі, өнердің тамырына сай, көптеген күрескерлер жекпе-жектерде тізелерін қолданады. Томоми Цурута кикбоксшы Тадаси Савамурадан шабыттанған, өзінің ең танымал әрекеттерінің бірі ретінде тізеден секіріп соққы беруді пайдаланды. Такаси Сугиура мен Джун Акияма тиімді тізе соққыларымен белгілі. Хосе Алдо WEC 41 турнирінде Куб Свонсонға қарсы өткен алғашқы халықаралық ММА жекпе-жегінде қос ұшқыш тіземен нокаутқа жіберіп, жекпе-жектің бірінші раундында сегіз секундта жеңіске жетті.