Кіріспе

Австриялық психиатр және психоаналитик (1894–1970)

Хайнц Хартманн (4 қараша 1894 жылы Вена, Австрия-Мажарстан – 17 мамыр 1970 жылы Стони Пойнт, Нью-Йорк) – психиатр және психоаналитик. Ол эго психологиясының негізін қалаушыларының бірі және оның маңызды өкілдерінің бірі саналады.

Өмір

Хартман 1894 жылы Венада жазушылар мен ғалымдардың белгілі отбасында дүниеге келді. Оның әдесінің бірі Мориц Хартман 1848 жылғы революцияның жетекшісі, танымал ақын және профессор болды. Екінші әдесі Рудольф Хробак – көрнекті вендік хирург. Хайнц Хартманның әкесі тарих профессоры, елші, кітапханалар мен ересектер білімін дамытудың негізін қалаушы болған. Хайнц Хартманның анасы белгілі пианист және мүсінші болды. Орта мектепті бітіргеннен кейін Хартман Вена университетіне түсіп, 1920 жылы медицина ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Ол Вагнер-Яурегг клиникасында психиатр болып жұмыс істеді, зерттеулер жүргізді және Фрейд пен психоанализ теорияларына қызығушылық танытты. Карл Абрахамның қазасы Хартманның осы саладағы тағылымды талдауды орындау жоспарына кедергі келтірді, сондықтан ол Сандор Радомен алғашқы талдаудан өтті. 1927 жылы «Психоанализ негіздері» (Grundlagen der Psychoanalyse) атты еңбегі жарық көрді, ол оның кейінірек эго-психологиясына қосқан теориялық үлесін болжады. Ол сондай-ақ медициналық психология жөніндегі нұсқаулықты жасауға қатысты. АҚШ-тағы Джонс Хопкинс университетінде Адольф Мейер Хартманға психиатрия кафедрасының профессоры лауазымын ұсынды, жауабында Фрейд оған Венада қалу жағдайында тегін талдау жасауға уәде берді. Хартман Венада қалып, Фрейдпен талдау жасауды жөн көрді және оның буын аналитиктерінің арасында жарқыраған жұлдыз, Фрейдтің сүйікті шәкірті ретінде танылды. 1937 жылы Вена психоаналитикалық қоғамында ол эго психологиясы туралы зерттеу жұмысын ұсынды, бұл тақырып кейін кеңейтіліп, эго психологиясы деп аталатын теориялық бағыттың негізі болды. 1938 жылы ол нацистерден қашу үшін отбасымен бірге Австриядан кетіп, Париж және Швейцария арқылы 1941 жылы Нью-Йоркке келді, онда ол тез арада Нью-Йорк психоаналитикалық қоғамының ең ірі ойшылдарының біріне айналды. Оған Эрнст Крис және Рудольф Лёвенштейн қосылды, олармен бірге «эго психологиясы триумвираты» деп аталған көптеген мақалалар жазды. 1945 жылы ол Эрнст Крис және Анна Фрейдпен бірлесіп «Бала психоанализі» атты жылдық басылымды құрды. 1950 жылдары ол Халықаралық психоаналитикалық қауымдастықтың (IPA) президенті болды және бірнеше жыл президенттік қызметтен кейін өмір бойы президенті құрметті атағын алды.

Жазулары мен ықпалы

1922 жылы Хартманның жеке тұлғалықсыздану туралы алғашқы мақаласы жарияланды, одан кейін психоздар, невроздар, егіздер және тағы басқалар туралы бірнеше зерттеулер жарық көрді. 1939 жылы Хартман, Отто Фенихель «өте қызықты мақала» деп атаған еңбегінде, бейімделудің психикалық қақтығыстар тұрғысынан тым көп зерттелгенін көрсетуге тырысты. Ол сондай-ақ «конфликтсіз аймақ» бар екенін атап өтті – бұл эго психологиясында көп рет қайталап айтылатын мәселе. Сол жылы «Психоанализ және денсаулық тұжырымы» атты жұмысында ол психоаналитикалық терминдермен қалыптылық пен денсаулықты анықтауға маңызды үлес қосты. Психоанализдегі эго психологиясының кейінгі дамуы, оның инстинкт теориясынан эгоның бейімделу функцияларына қарай ығысуы, психоанализ бен психологияның жақындасуына жағдай жасады. Эго психологиясы, шындығында, келесі жарты ғасырға жуық уақыт бойы, объект қатынастары теориясы көшбасшылыққа ие болғанға дейін, АҚШ-тағы басым психоаналитикалық бағыт болды. Ол Хайнц Кохуттың өзіндік психологиясының негізі мен бастапқы нүктесі болды, мысалы, ол Хартманның либидо теориясына қарсы болғанымен, оның қағидаларына ден қойды.

Сын

Жак Лакан өзінің ашуын «Хартманн стиліндегі «эго психологиясы» психоанализді теріске шығару ретінде» деп атаған нәрсеге көп бөлігін жұмсады – эгоның қақтығыссыз аймағына және шындыққа бейімделуіне қарсылық білдірді. Дегенмен, эго психологиясының нағыз Фрейдтік тамыры бар екені айқын, тіпті оны жалғыз мұрагері деп қарау мүмкін болмаса да.