Кіріспе

Медея – 1969 жылы түсірілген итальяндық фантастикалық драмалық фильм, режиссері Пьер Паоло Пазолини. Фильм ежелгі Мидея мифіне негізделген. Фильмде опера әншісі Мария Каллас өзінің жалғыз кино рөлінде ойнайды және Ясон мен Аргонавттар мифін, сондай-ақ Еврипидтің «Медея» пьесасындағы оқиғаларды көбінесе адал түрде бейнелейді. Фильм сыншылар тарапынан жақсы қабылданып, бірақ коммерциялық сәттілікке жете алмады. Кино сарапшысы Тони Рэйнстің сөзіне сәйкес, бұл фильм қоғамды сынауға бейім режиссердің принципті қарсылығын көрсетеді. Рейнс бұл фильмін «Мария Калласқа арналған махаббат әні» деп атайды және фильмнің қараңғы соңы режиссерді (Пазолиниді) қиын жағдайға түсіргенін, мәдени өндірістен бас тартуға ұқсайтынын айтады. Шындығында, Пазолинидің күшті және қайшылыққа толы тұлғасы осы фильмде жақсы көрінеді, ол Медеяның күйеуін, балаларын және күйеуінің жақын адамын өлтіруін бейнелейді.

Сюжет

Грекиядағы Иолькус қаласында король Эйсонды оның туған бауырласы Пелиас биліктен тайдырып, қатыгез, билікке құмар тиранға айналдырады. Эйсонның ұлы Джейсонды Пелиас ұстап алмас үшін кентавр Хиронға жасыруға жібереді. Хирон Джейсонға әлем туралы айтады және ол бір күні Арес сақтаған Алтын жүнді алу үшін Колхидаға сапар шегетінін естітеді. Колхидада адам құрбандығы сияқты ерекше дәстүрлер бар, оларды патшайым Медея басқарады. Джейсон өсіп, Иолькусқа келіп, Пелиасқа таққа таласады. Пелиас оған әлемнің екінші жағындағы Колхидадан Алтын жүнді әкелсе, патшалықты беретінін айтады. Джейсон келіседі. Ал Медея осы уақытта Джейсонды көріп, оған ғашық болады, сондықтан ол ағасы Абсирттан оның келгеніне дайындық ретінде жүнді ұрлауға көмектесуін сұрайды. Олар алыс далаға сапар шегеп, ақырында Колхидаға қарай бет алған аргонавттарға қосылады. Патша мен колхиялықтар жүнді ұрлап кеткенін түсінеді. Олар Медеяның соңынан қуады және жүнді қайтарып алуға ниеттеніп, оны ұстауға тырысады. Медея колхиялықтардың оларды қуғанын сезеді, сондықтан ол ағасын өлтіріп, денесін бөліктеп, олар тоқтап, оның дене қалдықтарын жинауға мәжбүр болады. Бұл кешігу Джейсон мен Медеяға қашуға мүмкіндік береді. Грекияға келгеннен кейін Медея грек салтына қаншалықты бейім еместігін түсініп, рухани дағдарысқа ұшырайды. Олар Иолькусқа оралғанда, жүнді Пелиасқа тапсырады, бірақ ол уәдесін бұзады. Жүндің күші жоқ деп шешкен Джейсон бұл шешімге келіседі. Медея дәстүрлі грек әйелінің киімін киіп, міндеттерін орындайды, бірақ Джейсон одан тез жалықады. Ол Коринфке сапар шегеді, онда екі Хиронды көреді: біреуі кентавр, ал екіншісі толығымен адам. Кентавр үнсіз қалады, ал адам Хирон оған Медеяның өзінің бұрынғы ритуалдық жаратылысы, Колхидадағы адамдарға арналған ритуалдарды орындаған жаратылысы мен жаңа, рухани жағынан нашар грек жаратылысы арасында қиналып жатқанын айтады. Медея оған екі ұл туса да, Джейсон одан суықтап кетеді. Ол коринфтік принцесса Глаукиямен саяси неке жасауды шешеді. Глаукияның әкесі Креон Медеяның қаһары мен сиқырынан қорқып, оны елден қуады. Ашуға буырқанған Медея Джейсон мен оның жаңа келініне кек алуды жоспарлайды. Ол олардың некесіне қуанышты екенін көрсетіп, оның жалғыз тілегі - патша оның Джейсоннан туған балаларын қумайтыны екенін айтады. Джейсон келісіп, Креонға барып, одан осыны сұрайды. Медея Глаукияға уландыру және Глаукия мен Креонды отқа өртеп жіберу үшін сиқырлы шөптермен сіңген халатты жібереді. Бірақ бұл орын алу алдында Глаукия Медеяның киімін көріп, өзін кінәлі сезініп, қала қабырғасынан секіріп өледі. Креон да қайғырып, өліп қалады. Кек алуын аяқтаған Медея үйін өртеп жібереді, ішінде ұлдарын қалдырады. Отқа тосқауыл қойып, Джейсон Медеядан балаларын жерлеуге рұқсат сұрайды. Ол оттың арасынан: "Пайдасыз! Енді ештеңе мүмкін емес!" - дейді.

Еврипидтің пьесасына қатысты

Фильмде Еврипид жазған диалогтар қолданылмайды, бірақ сюжет оның пьесасының құрылымын жақыннан ұстанады. Фильмнің басындағы бөліктер Ясонның жас өмірі мен Медеямен танысқан Колхидаға жасаған саяқатын да көрсетеді.

Үйдегі бейнежазбалар

Фильм 2-ші аймақта Британдық кино институты арқылы Blu-ray форматында жарық көрді және BFI Player стриминг қызметінде де қолжетімді болды. 1/A аймағында Criterion Collection 2023 жылы фильмді Pasolini 101 атты 9 дискілік жинақтың (9 BD) құрамында Blu-ray форматында шығарды.