Кіріспе

Индонезия Республикасының үкімет басшысы (1945–1966)

Индонезия Республикасының Премьер-министрі – Индонезия Республикасында 1945 жылдан 1966 жылға дейін болған саяси лауазым. Осы кезеңде Премьер-министр Индонезия кабинетіне басшылық етті, ол Халық өкілді кеңесі және Президентпен бірге үкіметтің үш тармағының бірі болды. 1959 жылғы жарлығынан кейін Президент Сукарно 1966 жылы отставкаға кеткенге дейін Премьер-министрдің рөлін және өкілеттіктерін өз мойнына алды.

Индонезия ұлттық революциясы

1945 жылғы 18 тамызда, Индонезияның тәуелсіздігі жарияланғаннан кейін бір күн өткен соң, Сукарно президент болып тағайындалды және 1945 жылғы Индонезия Конституциясы күшіне енді, ол Индонезия президенттік жүйеге негізделгенін айтатын. Осылайша, премьер-министр үшін конституциялық ережелер болған жоқ, ал кабинет тікелей президентке жауапты болды. Алайда, Вице-президенттің X нөміріндегі жарлығымен 11 қарашада кабинет уақытша заң шығарушы орган – Индонезияның Орталық Ұлттық Комитеті (КНИК) алдында жауапты деп белгіленді, бұл конституцияны тиімсіз етеді. Кабинет таратылып, Сутан Шахрир бірінші премьер-министр болып тағайындалды. Ол өзінің кабинетін таңдауға рұқсат етілсе, келісемін деді. Жаңа кабинет 14 қарашада жарияланды, премьер-министр КНИК-тің Жұмыс комитетіне жауап берсе де, кез келген маңызды шешім қабылдамас бұрын президентпен кеңесуі керек екені түсіндірілді. Егер премьер-министр КНИК немесе президентпен келіспеушілікке түсіп қалса, басқа адам таңдалуы мүмкін еді. Ішкі саяси даулар Шахрирді 28 наурызда отставкаға кетуге мәжбүр етті, бірақ одан келесі кабинетті құруды сұрады. Бұл қазан айында болды, бірақ Шахрир жаңа кабинетте премьер-министр болып қалуға келісті. Линггаджати келісіміне қол қойылғаннан кейін голландтарға жасаған ұступтарынан кейін ол 27 маусымда ақыры отставкаға кетті. Оның орнына Әмір Сжарифуддин тағайындалды, ал Шахрир Біріккен Ұлттар Ұйымында Индонезия өкілі болды. Сжарифуддин Ренвилл келісімінен кейін саяси қолдау алынып тасталғаннан кейін өз кезегінде отставкаға кетті. Содан кейін Сукарно вице-президент Мохаммад Хатаны тағайындап, КНИК емес, оған жауап беретін төтенше кабинет құруды сұрады.

Индонезия Құрама Штаттары

1949 жылы 27 желтоқсанда Нидерланд егемендікті Индонезия Біріккен Штаттарына (RUSI) берді, ал Индонезия Республикасы оның бір штаты болды. Федералды Конституция премьер-министр лауазымын көздеді, және Хатта РУСИ-нің жалғыз премьер-министрі болды. Бұл Республикалық басқаруда билік босқалығын тудырғандықтан, бұрынғы кабинеттегі әділет министрі Сюзанто Тиртопроджо ауыспалы кабинеттің басшысы болып тағайындалды. 1950 жылы 22 қаңтарда жаңа премьер-министр өзінің кабинетін жариялады. Хатта мен Халимнің өкілеттіктері РУСИ таратылып, 1950 жылы 17 тамызда Индонезия біртұтас мемлекетке айналғаннан кейін тоқтады.

Либералды және демократиялық дәуірлер

Біртұтас мемлекеттің конституциясына сәйкес, кабинет тағы да парламент алдында жауапты болды, ал премьер-министр президент тағайындады. Коалициялық кабинеттердің тұрақсыздығына байланысты премьер-министрлер көбінесе сенімсіздік дауысына тап болды. Кез келген маңызды саяси өзгеріске үкімет немесе оппозиция тарапынан қарсылық білдірілуі мүмкін еді. Осылайша, кейбір кабинеттер бірнеше ай ғана қызмет етті. 1959 жылдың 5 шілдесінде Сукарно президент жарлығы шығарып, Индонезия Конституциялық Ассамблеясының жаңа конституцияны қабылдай алмауына байланысты 1945 жылғы Конституция қайта жаңартылғанын мәлімдеді. Бұл премьер-министр лауазымының конституциялық негізін жойды. Дегенмен, сол жылдың 9 шілдесінде Сукарно президенттік лауазымымен қатар премьер-министр атағын да алды; кейіннен «Мен президент және премьер-министрмін» деген сөз тіркесін сөздерінде басты хабар ретінде пайдаланды. 1965 жылы үкіметке қарсы жасалған сәтсіз төңкерістен және барлық саяси билікті Сухартоға беру туралы құжат жарияланғаннан кейін, 1967 жылы Сукарно президенттік лауазымымен бірге премьер-министр атағынан да айырылды.