Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түрік генералы және саясаткері
Turkish general and politician
Мұса Қажым Қарабек (ағылшын тілінде Kiazim Karabekir; 1882 – 26 қаңтар 1948) Ол ұлты осындай рухты көрсеткен күні құтқарылатынын ойлады. Осыған дейін ол анасымен бірге тұрған жерінің атымен, Казим Зейрек деп аталған, себебі Осман империясында әдетте отбасылық тегін пайдаланбаған. Сол кезден бастап ол аталарының есімі Қарабек деп өзін атады.
Musa Kâzım Karabekir (also spelled Kiazim Karabekir in English; 1882 – 26 January 1948) He reasoned that the day his nation shows this spirit, his nation will be saved. Until then, he had been called Kâzım Zeyrek, after the place in which he lived with his mother, a custom in the Ottoman Empire as family names were not used. From then on, he adopted the name Karabekir, the name of his ancestors.
Балқан соғыстары
Эдирнедегі қызметі барысында Қарабекір 1912 жылғы 27 сәуірде майор шеніне көтерілді. Ол Болгар әскеріне қарсы Бірінші Балқан соғысына қатысты, бірақ 1913 жылғы 22 сәуірде Эдирне Кале шайқасында тұтқынға түсті. Ол 1913 жылғы 21 қазандағы келісімге дейін соғыс тұтқыны болып қалды.
During his service in Edirne, Karabekir was promoted to the rank of major on 27 April 1912. He took part in the First Balkan War against Bulgarian forces but was captured during the Battle of Edirne Kale on 22 April 1913. He remained a prisoner of war until the armistice of 21 October 1913.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Қарабек І Константинопольде қызмет етіп, содан кейін Австрия-Венгрия, Германия, Франция және Швейцария сияқты Еуропа елдеріне жіберілді. 1914 жылдың шілдесінде әлемдік соғыс болу мүмкіндігі болғандықтан, ол үйіне қайтып келді. Константинопольге оралғаннан кейін Қарабек Бас штабтың барлау бөлімінің бастығы болып тағайындалды. Көп ұзамай ол подполковник атағына көтерілді. Оңтүстік-шығыс майданында қысқа уақыт қызмет еткеннен кейін, ол Дарданеллге жіберілді. 14-ші дивизияның қолбасшысы ретінде Қарабек 1915 жылдың жазында Галлиполи шайқасына қатысты. 1915 жылдың қазан айында Стамбулдағы Бірінші армияның бас штаб офицері болып тағайындалды. Ол 6-шы армияға қосылу үшін Ирак майданына жіберілді. Галлиполидегі жетістіктері үшін 1915 жылдың желтоқсанында Осман және Германия қолбасшылықтарының наградаларына ие болды және бірден полковник атағына көтерілді. 1916 жылдың сәуір айында ол 18-ші корпустың басқаруын қабылдады, ол Ирактағы Кут-эль-Амара қамалы кезінде генерал Чарльз Тауншенд басқарған британдық күштерге үлкен жеңіс сыйлады. Қарабек Кавказ майданында 2-ші корпустың қолбасшысы болып тағайындалды және шамамен он ай бойы орыс және армян күштерімен қатал шайқас жүргізді. 1917 жылдың қыркүйегінде Сұлтанның жарлығымен генерал-бригадир болып тағайындалды. 1918 жылдың мамырында ол Эрзерумдағы 15-ші армия корпусының қолбасшысы болды және Бірінші дүниежүзілік соғыста Осман империясының жеңіліске ұшырағанын түсіне бастаған кезде, ол өз күштерін армяндарға қарсы соғысқа дайындауға кірісті.
Before the outbreak of World War I, Karabekir served in Constantinople and was then sent to some European countries like Austria Hungary, Germany, France and Switzerland. In July 1914, he returned home, as a world war was likely. Back in Constantinople, Karabekir was assigned the chief of intelligence at the General Staff. Soon, he was promoted to lieutenant colonel. After a short time on the southeastern front, he was sent to the Dardanelles. As commander of the 14th Division, Karabekir fought in the Battle of Gallipoli in the summer of 1915. In October 1915, he was appointed chief staff officer at the First Army in Istanbul. He was commissioned to the Iraqi front to join the Sixth Army. For his success at Gallipoli, he was decorated in December 1915 by both the Ottoman and the German Commands and was contemporaneously promoted to colonel. In April 1916, he took over the command of the 18th Corps, which gained a great victory over the British forces led by General Charles Townshend during the Siege of Kut al Amara in Iraq. Karabekir was appointed commander of the 2nd Corps on the Caucasus front and fought bitterly against the Russian and Armenian forces for almost ten months. In September 1917, he was promoted to brigadier general by a decree of the Sultan. In May 1918 he became the commander of the 15th Army Corps in Erzerum and as he began to grasp the defeat of the Ottoman Empire in World War I, he began to prepare his forces for a war against the Armenians.
Түрік тәуелсіздік соғысы
Севр келісімін орындау мақсатымен Осман сұлтаны VI Мехмед Қарабекірге Антанта елдеріне бас июді бұйырды, бірақ ол бұл бұйрыққа бағынудан бас тартты. Британдықтардың Шығыс Анатолиядағы Осман армиясын демобилизациялау туралы бұйрығына қарамастан, ол түрік шаруаларын қару-жарақпен қамтамасыз етті. Сарықамыш келесі күні басып алынды, ал түрік әскерлерінің шабуылы тоқтатылмады. Қазан айы бойы армян қарсыласы күрт нашарлап, 30 қазанда түрік әскерлері Карсты жаулап алды, ал 6 қарашада сол кездегі Арменияның ең ірі қаласы Александропольді басып алды. 18 қарашада атысты тоқтату туралы келісім жасалды және Александропольде Қарабекір мен Александр Хатисян басқаратын бейбітшілік делегациясы арасында келіссөздер өтті. Қарабекірдің талаптары өте қатал болғанымен, армян делегациясы оларға келісуден басқа амал таба алмады. Қарабекір 1920 жылғы 3 желтоқсанда қол қойылған Александрополь келісіміне қол қойды. Делегация өкілдік еткен үкімет күні бұрын таратылғандықтан, келісім техникалық тұрғыдан күшін жойғанмен, 1921 жылғы Карс келісімінде келісімде көрсетілген Түркияның аумақтық иеліктері расталды. Қарабекірдің армиясы Арменияға қарсы жорық кезінде ондаған мың армян азаматын қырғынға ұшыратып, жер аударды, ал консервативті есептеулерге сәйкес, қаза тапқандардың саны шамамен 60 000-ға жетті. 1924 жылы ол Хаккариді қайтаруға жіберілді. Анкарадағы жаңа Ұлы Ұлттық Мәжіліс оны 1921 жылғы 23 қазанда КСРО-мен Карс келісіміне қол қоюға тағайындады. Ол ассириялықтардан Хаккариді басып алып, көптеген ассириялықтарды өлтіріп, жер аударды.
In compliance with the Treaty of Sèvres, Ottoman Sultan Mehmed VI gave Karabekir the order to surrender to Entente powers, which he refused to obey. Contrary to the orders of the British to demobilize the Ottoman army in Eastern Anatolia, he provided the Turkish rural population with weapons. Sarikamish was taken the following day, and the rest of the Turkish advance continued unchecked. Throughout October, Armenian resistance progressively collapsed, and the Turkish armies captured Kars on 30 October and occupied Alexandropol, Armenia's largest city at the time, on 6 November. A ceasefire was concluded on 18 November, and negotiations were carried out between Karabekir and a peace delegation, led by Alexander Khatisian, in Alexandropol. Although Karabekir's terms were extremely harsh, the Armenian delegation had little recourse but to agree to them. Karabekir affixed his signature under the peace agreement, the Treaty of Alexandropol, which was signed on 3 December 1920. Although the treaty was technically invalid, as the government that Khatisian's delegation represented had ceased to exist the previous day, Turkey's territorial gains as stipulated in the treaty were confirmed in the Treaty of Kars of 1921. Karabekir's army displaced and massacred tens of thousands of Armenian civilians during the campaign against Armenia, with conservative estimates placing the number killed at approximately 60,000. In 1924, he was assigned to take Hakkari back. He was designated by the new Grand National Assembly in Ankara to sign also the friendship agreement Treaty of Kars with the Soviet Union on 23 October 1921. He then conquered Hakkari from the Assyrian forces and in the process, massacred and displaced many Assyrians.
Саяси мансап
Батыс Анатолиядағы грек әскерлерінің жеңілісінен кейін Түркия Республикасы жарияланды. Қажым Қарабек паша 1922 жылғы қазан айында Анкараға көшіп келіп, парламентте Эдирне депутаты ретінде қызметін жалғастырды. Ол әлі де Шығыс армиясының қолбасшысы қызметін атқарып тұрғанда, 1923 жылғы 29 маусымда Константинополь депутаты болып сайланды. Алты айдан кейін Бірінші армия инспекторы болып тағайындалды. Тәуелсіздік соғысы кезіндегі әскери және саяси қызметтері үшін парламент тарапынан ең жоғары түркі сыйлығы – «Тәуелсіздік орденімен» марапатталды. 1924 жылғы қазанда әскери қызметтен зейнетке шығып, саясатқа қатысты. Қарабекір Ататүктің реформаларын жүзеге асыру мәселесінде Мұстафа Кемалмен пікір келіспеді, оның ең маңыздысы – халифатты жою болды. Ол Мұстафа Кемалмен осы мәселеде келіскенмен, дереу әрекет етуге келіспеді. Қарабекір үшін бұл уақыт қолайсыз болды, себебі британдық әскер Түркияның оңтүстік-шығыс шекарасында тұрып, қазіргі Ирактағы Киркукке талаптанды. Қарабекір бұл мәселе шешілмей тұрып халифатты жоюдың дұрыс емес деп есептеді. Шафит ағымындағы сүнни сенімдері радикалдырақ болған күрдтер, үкімет халифатты жойғаннан кейін дінді де жояды деп ойлап, үкіметке қарсы көтеріліс көтерді. Көтеріліспен күрескен Түркия, британдық мандат астындағы Иракқа Киркуктің қалуына келісті. Мұндай қайшылықтар Қарабекір мен Мұстафа Кемал арасындағы шиеленісті күшейтті. 1924 жылғы 17 қарашада Қарабекір мен Әли Фуат Чебесойдың төңірегіндегі бірнеше саясаткерлер «Прогрессивті Республикалық Партияны» (Тераккипервер Cumhuriyet Fırkası) құрды, оның құрамында бірқатар көрнекті әскери қолбасшылар болды. Кейін партияның жаңа мүшелері Шейх Саид көтерілісіне және Измирде Мұстафа Кемалға жасалған қастандыққа кінәлі деп танылды. Партия 1925 жылғы 5 маусымда үкімет тарапынан жабылып, Қарабекір көптеген партия мүшелерімен бірге Тәуелсіздік Трибуналымен тұтқындалды, бірақ кейіннен ақталып босатылды.
After the defeat of Greek forces in Western Anatolia, the Republic of Turkey was proclaimed. Kâzım Karabekir Pasha moved to Ankara in October 1922 and continued to serve in the parliament as Deputy of Edirne. He was still the acting commander of the Eastern Army when he was elected Deputy of Constantinople on 29 June 1923. Six months later, he was appointed Inspector of the First Army. He received the highest Turkish award by the parliament, the "Order of Independence" for his meritorious and distinguished service in the military and politics during the War of Independence. He retired from military service in October 1924 and then entered politics. Karabekir had differences of opinion with Mustafa Kemal about the realization of Atatürk's Reforms, one of the most important being the abolition of caliphate. Even though he agreed with Mustafa Kemal on the subject, he did not agree with him on immediate action. For Karabekir, the timing was inappropriate because British forces stood at the border of southeastern Turkey and claimed Kirkuk, now in Iraq. Karabekir did not believe that the caliphate should be abolished before this was solved. Kurds, more radical in their Shafi Sunni beliefs, began to rise against the government because they thought that the government would abolish religion after it ended the caliphate. Struggling with the rebellion, Turkey agreed to leave Kirkuk to Iraq, which was under the British mandate. Such conflicts prompted tensions between Karabekir and Mustafa Kemal. On 17 November 1924, several politicians around Karabekir and Ali Fuat Cebesoy founded the Progressive Republican Party (Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası), which had several prominent current and former military commanders as its members. Afterwards, the party's recent members were blamed for the Sheikh Said rebellion and the assassination attempt made against Mustafa Kemal in İzmir. The party was closed on 5 June 1925 by the government, and Karabekir was imprisoned by the Independence Tribunals with many of his party members but later acquitted and released.
Пантүркілік
Түркілердің мақсаты – түркі шекараларында бірігу. Тарих бүгін бізге соңғы мүмкіндікті сыйлап отыр. Мұсылман әлемі мәңгілікке бөлініп қалмауы үшін Қарабоғқа қарсы күрес тоқтауына жол бермеу керек. Әзірбайжандықтарға бұл күрес одан да зор ынтамен және қатаңдықпен жалғастырылуы тиіс екенін нақты жеткізіңіздер.
The aim of all Turks is to unite with the Turkic borders. History is affording us today the last opportunity. In order for the Muslim world not to be forever fragmented it is necessary that the campaign against Karabagh be not allowed to abate. As a matter of fact drive the point home in Azeri circles that the campaign should be pursued with greater determination and severity.|author=Kâzım Karabekir