Жүз жылдық соғыстағы Герберой шайқасы

Кіріспе

Жүз жылдық соғыстың шайқасы

Герберой шайқасы 1435 жылы француз және ағылшын әскерлері арасында болды. Француздарға Ла Хир және Жан Потон де Ксентрайль басшылық етті, және олар жеңіске жетті. Ағылшындар ауыр шығынға ұшырады, оның ішінде олардың қолбасшысы, Арунделдің 14-ші графы Джон Фиц Алан да болды.

Өмірбаян

1435 жылдың көктемінде жүз жылдық соғыс, бірнеше жылдық салыстырмалы тыныштықтан кейін, қайтадан қызу фазаға енді. Англия әскерлері солтүстік Франция мен Аквитанияда орналасқан еді. Олар Париж, Сен-Дени және Нормандияның барлық аймақтарын да бақылап отырды. Дегенмен, соңғы онжылдықтарда басып алынған аумақтардағы жағдай ағылшындар үшін қиындап кеткен еді. Жанна д'Арк 1430 жылы тұтқындалып, 1431 жылы өлімге кесілгенімен, Францияны басқару және Троя шартының орындалуын қамтамасыз ету бұрынғыдан қиынырақ болды. 1434 жылы француз королі Карл VII Париждің солтүстігіндегі аумақтарды, оның ішінде Суассон, Компьень, Санлис және Бове қалаларын бақылауын күшейтті. Географиялық орнына байланысты Герберой, ағылшындар басып алған Нормандияға қауіп төндіретін және жақын орналасқан Бовені қайта басып алудан қорғайтын тиімді бекініс ретінде көрінді. Француздар 1432 жылы осы қалаға кеңейуді жоспарлаған, бірақ мемлекеттік кірістердің жеткіліксіздігіне байланысты, қажетті әскерді жинамады және жобадан уақытша бас тартты. 1435 жылдың көктемінде жоба қайтадан қолға алынып, қорғаныс бюджетіне қажетті шығындар дайындалды. Герберойдың алғашқы тарихшысы канон Жан Пилеттің жазбаларына сәйкес, бұл мақсатта 600-1800 сарбаздан тұратын әскер жиналды, оған Жан Потон де Ксентрайль мен Ла Ир басшылық етті. Екеуі де бұрын Жанна д'Аркпен бірге шайқасқан тәжірибелі қолбасшылар еді. Олар Герберойға жасырын түрде жетіп, ескі қорғанысты қалпына келтіру жұмысына кірісті. Осы уақытта, Нормандиядағы Гурне-сюр-Эпт қаласында (қазіргі Гурне-ан-Брей, Сена-Маритим), Герберойдан оңтүстік-батысқа қарай шамамен он шақырым жерде, Джон ФицАлан, Арунделдің 14-ші графы басқаратын ағылшын әскері орналасқан еді. Олардың міндеті – француздар жақында қайта басып алған Рю қаласын қайтадан ағылшын билігіне қайтару еді. Әскерлермен бірге қаланың қоршауына қажетті жабдықтар да әкелінді. Арундел 1435 жылдың мамыр айының басында әскерімен Гурнеге жетіп, Герберойға ешқандай қосымша күш-қуатсыз, оның нашар қорғалғанына сеніп жүріш етті. Оның әскері (Жан Пилеттің мәліметінше, шамамен 3000 адам, бірақ бұл сан дәл емес болуы мүмкін) француз әскерінен сандық артықшылыққа ие болды.

In spring 1435 the Hundred Years' War, after a few years of relative calm began to come back into a hot phase. The English armies were operating from northern France and Aquitaine. They also controlled Paris, Saint Denis and the whole of Normandy. Nevertheless, the situation in the occupied territories for the English during the last decades had become more difficult. Although Joan of Arc was captured in 1430 and executed in 1431, it seemed to be more difficult to rule France and enforce the Treaty of Troyes. During the year 1434 the French king Charles VII increased control over the territories north of Paris, including Soissons, Compiègne, Senlis and Beauvais. Due to its position Gerberoy appeared as a good outpost to threaten the English occupied Normandy and even stronger to protect the nearby Beauvais of a possible reconquest. The French hoped to expand into the city already in 1432, but due to the low state revenues they could not raise sufficient troops and gave up the project at first. In spring 1435, the project was taken up again and corresponding expenditure in the defense budget was prepared. According to the writings of the canon Jean Pillet (the first historian of Gerberoy), there was a troop of 600–1800 men positioned for this, and under the command of Jean Poton de Xaintrailles and La Hire, both former commanders with Joan of Arc. They arrived secretly at Gerberoy and set to work to restore the old defenses. At this time, in Gournay sur Epte, Normandy (now Gournay en Bray in Seine Maritime), about a dozen kilometers southwest of Gerberoy, sat an English army under the command of John FitzAlan, 14th Earl of Arundel, in motion. This should bring the city Rue, which had also been recently recaptured by the French, again under English control. The troops led material for a siege with them. Arundel reached with his troops in early May 1435 at Gournay and marched without special backup on Gerberoy, he believed only weakly defended. His troops (according to Jean Pillet about 3,000 men, but this figure is probably only a rough estimate) were certainly numerically far superior to the French troops.

Шайқас

Арундель графы 9 мамырда Герберойдың алдына бірнеше рыцарьлардан тұратын авангардпен бірге келді және алқапты қысқаша қарап шыққаннан кейін, ағылшын негізгі күштерінің келуін күтіп, кері шегінді. Француздар Герберойдан биік тұрған жерден барлық оқиғаны бақылап, бұл тек алғы шептегі күш екенін және ағылшын армиясының негізгі бөлігі әлі де Гурнеге қарай жолда екенін білді. Олар күштерін толыққанды қалпына келтірмегендіктен және жақын арадағы қоршауға дайындық үшін бекіністерін жөндемегендіктен, француздар бастаманы қолға алып, ағылшындар әлі дайын болмағанда шабуыл жасауға шешім қабылдады. Ла Хир бастаған француз атқыштар колоннасы қаладан шығып, ағылшын авангардының орналасқан жерін айналып өтіп, Гурнеге бара жатқан ағылшындарға күтпеген шабуыл жасады. Француз атқыштар ешкімге сездірмей Лес Эпинетт деген жерге, Гурнеге жақын Лаудкорт ауылының жанына жетіп, содан кейін ағылшын негізгі күштеріне шабуылдады. Осы уақытта гарнизонның қалған бөлігі (жаяу әскер мен садақшылар) Ксентрайльдің басқаруында болды. Олар қалған әскерлерден бөлек, жақын маңдағы үйдің қабырғаларына тығылып қалды. Ла Хир мен оның атты әскері Гурне көшелерінде ағылшындарға шабуыл жасады, екі тарап арасында қырғын болды, көптеген ағылшын сарбаздары мен француз атқыштары қаза тапты. Шайқас барысында Арундель графы ортағасырлық оттық қарудан – кулевринадан атылған оқтан аяғына жарақат алып, ауыр жарақаттанды. Француздық күштер келген кезде, қалған ағылшын сарбаздары жағдайдың үмітсіз екенін түсініп, Герберойға шегінді. Шегіну кезінде француз атқыштары ағылшын армиясының қалдықтарына шабуылдауын жалғастырды, ағылшын күштеріне зиян келтіргенімен, армияның құрамын бұза алмады және көптеген шығынға ұшырап, ақырында кері қайтарылды. Шегіну кезінде француздар көптеген ағылшын сарбаздарын өлтірді. Арундель графы тұтқындалды, бастапқыда сынған аяғын ампутациялауға рұқсат бермеді, бірақ туындаған инфекция оның өліміне себеп болды. Ағылшын армиясының шығыны зор болды, мүмкін жүздеген сарбаз қаза тапты, ал француз армиясының шамамен жиырма сарбазы қаза болды, бірақ бұл көрсеткіш отыздан асып кетуі мүмкін.

The Earl of Arundel appeared on 9 May before Gerberoy along with a vanguard that probably consisted of a few knights and withdrew after a brief observation of the valley, waiting for the arrival of the main English force. The French, who had followed all the action from an elevated position from Gerberoy, quickly realized that it was merely an advance party and the main force of the English army was still on the road to Gournay. Since they had not yet sufficiently recovered their strength and repaired the fortifications for the impending siege, the French decided to take the initiative and to attack the Englishmen when they were completely unprepared. A column of French cavalry under La Hire left the town, and bypassed the position of the English vanguard to launch a surprise attack on the English, as they were marching along the road to Gournay. The French cavalry arrived undetected in a place called Les Epinettes, near Laudecourt, a hamlet near Gournay, and then attacked the English main force. At the same time the rest of the garrison (the foot soldiers and archers) was under the command of Xaintrailles. This, in isolation from the rest of the troops took shelter behind a pile dwelling nearby. After it was La Hire and his horsemen attacked the English on the streets of Gournai, and heavy fighting between the two sides ensued with many English soldiers and French cavalry being killed. During the battle, the Earl of Arundel was badly wounded when a shot from a culvern, a medieval firearm, struck the earl in his foot. When the French reinforcements appeared, the remaining English soldiers realised their situation was now hopeless and retreated to Gerberoy. During the retreat, the French cavalry continued to attack the remnants of the English Army, and despite inflicting losses on the English force, failed to break up the army's formation and were eventually driven off after suffering a number of casualties. During the retreat, the French were able to kill a large number of English soldiers; the badly wounded Earl of Arundel was captured, initially refusing to allow his shattered foot to be amputated, the insuring infection led to his death. The losses of the English army were high and perhaps went into the hundreds, while the French army are said to have lost around twenty soldiers, although it could well have been more than thirty.

Нәтижелер

Жеңіске қарамастан, француздар өздерінің табыстарын пайдаланып, Герберой аймағындағы позицияларын нығайта алмады. Француздардың жеңісінен кейін қала қайтадан ағылшындармен қоршауға алынды және 1437 жылы ағылшындар оны басып алды. Француздар 1449 жылы қаланы қайта басып алуға жетті. 1451 жылы Нормандияның барлығы француз бақылауына өткенде, Герберой қаласы стратегиялық шекаралық бекет ретіндегі маңызын жоғалтты. 1435 жылғы 9 мамырдағы жеңіс, оның керемет нәтижелеріне қарамастан, жүз жылдық соғыстың шешуші француз жеңістерінің бірі болып ес білдірмейді. Бірақ ол Жанна д'Арк жеңістерінен кейін француз әскерінің жағдайы қаншалықты жетілгенін жақсы көрсетеді.