Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Серб шаруасы және күдікті вампир (1662–1725)
Serbian peasant and alleged vampire (1662–1725)
Петар Благоевич (Питер Плогойовиц; 1725 жылы қайтыс болды) – серб шаруасы, ол өлгеннен кейін вампирге айналып, тоғыз ауылдасын өлтірген деген сенімде болды. Бұл жағдай – вампирлік гистерияның ең ерте, ең сенсациялық және жақсы құжатталған жағдайларының бірі. Бұл оқиғаны Австрия монархиясының шенеунігі, императорлық провизор Эрнст Фромбальдтың, Благоевичті қазықтап өлтіруге куә болған баяндамасында сипаттаған. Ғалымдар Благоевич ісінің Батыс халық мәдениетіндегі қазіргі заманғы вампир бейнесінің қалыптасуына әсер еткенін атап көрсетті.
Petar Blagojević (, Peter Plogojowitz; died 1725) was a Serbian peasant who was believed to have become a vampire after his death and to have killed nine of his fellow villagers. The case was the earliest, one of the most sensational and most well documented cases of vampire hysteria. It was described in the report of Imperial Provisor Ernst Frombald, an official of the Austrian monarchy, who witnessed the staking of Blagojević. Scholars have noted the influence of Blagojević's case upon the development of the image of the modern vampire in Western popular culture.
Іс
Петар Благоевич Кисилова (болжамда, қазіргі Кисильево қаласы) деген ауылда өмір сүрді. Сербияның Пасаровиц шарты (1718) арқылы Осман империясынан Австрияның уақытша басқаруына өткен және Белград шарты (1739) бойынша Осман империясына қайтарылған аймақта (тарихи контекст туралы толық мәліметтер үшін Арнольд Пауле туралы ақпаратты қараңыз). Благоевич 1725 жылы қайтыс болды, оның өлімінен кейін көптеген кенеттен өлім жағдайлары тіркелді (әрқайсысы шамамен 24 сағатқа созылған қысқа аурулардан кейін). Сегіз күн ішінде тоғыз адам көз жұмды. Өлім төсегінде жатқан құрбандар Благоевичтің түнде мойындарын қысып өлтіргенін айтты. Сонымен қатар, Благоевичтің әйелі оның өзіне келіп, опанчиін (аяқ киім) сұрағанын айтты; ол қауіпсіздік үшін басқа ауылға көшті. Басқа аңыздарда Благоевич үйіне келіп, баласынан тамақ сұраған, ал бала бас тартқанда, Благоевич оны қатыгездікпен өлтірген, мүмкін, тісімен шағып, қанын ішкен. Ауыл тұрғындары денесін эксгумациялап, вампиризм белгілерін – шаштың, сақалдың және тырнақтың өсуін, сондай-ақ шірудің жоқтығын анықтауға шешім қабылдады. Кисилова тұрғындары Камералпровизор Фромбальдты және жергілікті дін қызметкерін әкімшілік өкілі ретінде рәсімге қатысуға шақыруды талап етті. Фромбальд оларды алдымен Белградтағы австриялық биліктен рұқсат алу керектігіне көндіруге тырысты. Жергілікті тұрғындар рұқсат келгенше, бүкіл қауымды вампирлер құртуы мүмкін деп қорқып, бас тартты, олардың айтуынша, мұндай жағдай "түрік дәуірінде" (яғни ауыл әлі де Осман империясының бақылауында болған кезде) орын алған. Олар Фромбальдтың өзі дереу рәсімге рұқсат беруін талап етті, әйтпесе өмірлерін сақтап қалу үшін ауылды тастап кетеді. Фромбальд келісуге мәжбүр болды. Велико Градиште дін қызметкерімен бірге ол эксгумацияланған денеге қарап, жергілікті сенімдегі вампирлерге тән белгілердің бар екеніне көз жеткізді. Денесі шірімеген, шашы мен сақал өскен, "жаңа тері мен тырнақтар" (ескілері қабықтанып түскен) және аузынан қан көрінді.
Petar Blagojević lived in a village named Kisilova (possibly the modern day town of Kisiljevo), in the part of Serbia that temporarily passed from Ottoman into Austrian hands after the Treaty of Passarowitz (1718) and was ceded back to the Ottomans with the Treaty of Belgrade (1739) (see Arnold Paole Background for more details on the historical context). Blagojević died in 1725, and his death was followed by a spate of other sudden deaths (after very short maladies, reportedly of about 24 hours each). Within eight days, nine people perished. On their death beds, the victims allegedly claimed to have been throttled by Blagojević at night. Furthermore, Blagojević's wife stated that he had visited her and asked her for his opanci (shoes); she then moved to another village for safety reasons. In other legends, it is said that Blagojević came back to his house demanding food from his son and, when the son refused, Blagojević brutally murdered him, probably via biting and drinking his blood. The villagers decided to disinter the body and examine it for signs of vampirism, such as growing hair, beard and nails, and the absence of decomposition. The inhabitants of Kisilova demanded that Kameralprovisor Frombald, along with the local priest, should be present at the procedure as a representative of the administration. Frombald tried to convince them that permission from the Austrian authorities in Belgrade should be sought first. The locals declined because they feared that by the time the permission came, the whole community could be exterminated by the vampire, which they claimed had already happened "in Turkish times" (i. e. when the village was still in the Ottoman controlled part of Serbia). They demanded that Frombald himself should immediately permit the procedure or else they would abandon the village to save their lives. Frombald was forced to consent. Together with the Veliko Gradište priest, he viewed the already exhumed body and was astonished to find that the characteristics associated with vampires in local belief were indeed present. The body was undecomposed, the hair and beard were grown, there were "new skin and nails" (while the old ones had peeled away), and blood could be seen in the mouth.
Комментарийлер
De masticatione mortuorum in tumulis (1725) еңбегінде Михаэль Ранфт халықтағы вампирлерге қатысты сенімдерді түсіндіруге тырысты. Ол былай жазады: егер ауылдың әрбір тұрғыны қайтыс болса, онда өлген адамды көрген немесе оған тиген басқа біреу немесе бірнеше адам – көбінесе алғашқы өлген адаммен туысқандар – ақырында денеге тиюден туындаған аурудан немесе жай ғана мәйітті көргеннен туындаған үрейлі мазасыздықтан қайтыс болады. Олар өлген адам оларға көрініп, түрлі жазалар бергенін айтады. Ауылдағылар оның не істегенін білу үшін мәйітті қазып шығарады. Петар Благоевичтің жағдайы туралы айтқанда, ол мынадай түсіндірме береді:
In De masticatione mortuorum in tumulis (1725), Michaël Ranft attempted to explain folk beliefs in vampires. He writes that, in the event of the death of every villager, some other person or people—most likely a person related to the first dead—who saw or touched the corpse, would eventually die either of some disease related to exposure to the corpse or of a frenetic delirium caused by the panic of merely seeing the corpse. These dying people would say that the dead man had appeared to them and tortured them in many ways. The other people in the village would exhume the corpse to see what it had been doing. He gives the following explanation when talking about the case of Petar Blagojević:
Бұл батыр адам кенеттен немесе зорлықпен қаза тапты. Бұл өлім, қандай болса да, тірі қалғандарда оның өлімінен кейін пайда болатын көріністерді тудырады. Кенеттен болатын өлім жақындарының арасында мазасыздық тудырады. Мазасыздыққа қайғы серік болады. Қайғы – мұңды меланхолияны тудырады. Меланхолия ұйқысыз түндер мен мазасыз түстерге әкеледі. Бұл түстер дене мен рухты әлсіретеді, содан соң ауру жеңіп, ақырында өлімге соқтырады.
This brave man perished by a sudden or violent death. This death, whatever it is, can provoke in the survivors the visions they had after his death. Sudden death gives rise to inquietude in the familiar circle. Inquietude has sorrow as a companion. Sorrow brings melancholy. Melancholy engenders restless nights and tormenting dreams. These dreams enfeeble body and spirit until illness overcomes and, eventually, death.
"Кішілеевке қайта оралды"
Соңғы уақытта бұл оқиға серб журналистерінің арасында Кисильево ауылына қызығушылық тудырды. Белградтың "Glas javnosti" газеті жергілікті шенеунік Богичичтің сөзін келтіре отырып, ауыл тұрғындары Благоевичтің қабірін таба алмайтынын және сол тегі бар жергілікті отбасының оған қатысы бар-жоғын білмейтінін хабарлайды. Бір адам Ружа Вляйна есімді әйел вампир туралы әңгімелерді еске алды, ол оның әкесінің заманында, яғни соңғы жылдары ауылды мазалаған деп есептелген. Ол үйлердің шатырынан ілінген қазанды-құмыраны ұрып, өзін сездіріп, Дунай өзенінің бетімен жүргенін көргендер де бар, бірақ оған қазық қадалған-қадалмағаны белгісіз.
Recently, the story has sparked some interest in the village of Kisiljevo among some Serbian journalists. According to Belgrade newspaper Glas javnosti, which cites local official Bogičić, the villagers are unable to identify Blagojević's grave and don't know whether the local family that bears that surname is related to him. One person recalled stories of a certain female vampire by the name of Ruža Vlajna, who was believed to haunt the village in more recent times, in the lifetime of her grandfather. She would make her presence felt by hitting pots hanging from roofs and was seen walking on the surface of the Danube, but it is unknown whether she was ever staked.