Кіріспе
Денсаулықты нығайтатын факторларға бағытталған медициналық тәсіл. Сальтогенез – денсаулықтың пайда болуы мен дамуын зерттейді және ауру тудыратын факторларға емес, адамның денсаулығы мен әл-ауқатын қолдайтын факторларға назар аударады. Нақтырақ айтқанда, "салютогендік модель" бастапқыда Холокосттан аман қалғандарды зерттеу арқылы денсаулық, стресс және онымен күресу арасындағы байланысқа қатысты болды. Холокосттың ауыр трагедиясына қарамастан, аман қалғандардың кейбіреуі кейін өмірінде гүлденді. Денсаулықты қамтамасыз ететін күшті факторлар болуы мүмкін деген жаңалық сальтогенездің дамуына әкелді. Бұл терминді медициналық социология профессоры Аарон Антоновский (1923-1994) енгізді. Аарон Антоновскийдің сальтогенездік сұрағы: «Бұл адамның денсаулығын жақсартуға қалай көмектесуге болады?». Антоновскийдің теориялары «денсаулық пен ауруды бөліп қарастыратын дәстүрлі медициналық модель дихотомиясын» қабылдамайды. Ол бұл байланысты үздіксіз өзгеріп отыратын құбылыс деп сипаттады, оны «денсаулық және ауру арасындағы үздіксіздік» деп атады (патогенез аурулардың себептерін зерттейтіннен өзгеше). Ол стресс кең таралғанын, бірақ стресске барлық адам бірдей денсаулық жағдайында жауап бермейтінін байқады. Керісінше, кейбір адамдар денсаулыққа қол жеткізеді, тіпті оларға қауіпті болуы мүмкін стресс факторларына тап болған жағдайда да.
Salutogenesis is the study of the origins of health and focuses on factors that support human health and well being, rather than on factors that cause disease (pathogenesis). More specifically, the "salutogenic model" was originally concerned with the relationship between health, stress, and coping through a study of Holocaust survivors. Despite going through the dramatic tragedy of the holocaust, some survivors were able to thrive later in life. The discovery that there must be powerful health causing factors led to the development of salutogenesis. The term was coined by Aaron Antonovsky (1923 1994), a professor of medical sociology. The salutogenic question posed by Aaron Antonovsky is, "How can this person be helped to move toward greater health?" Antonovsky's theories reject the "traditional medical model dichotomy separating health and illness". He described the relationship as a continuous variable, what he called the "health ease versus dis ease continuum". (unlike pathogenesis which studies the causes of diseases). He observed that stress is ubiquitous, but not all individuals have negative health outcomes in response to stress. Instead, some people achieve health despite their exposure to potentially disabling stress factors.
Денсаулық сақтау және медицина
Антоновский өз жұмысын негізінен денсаулық психологиясы, мінез-құлық медицинасы және денсаулық социологиясы салаларына арналған деп есептеді, сондай-ақ психиатрия, интегративтік медицина және денсаулық сақтау архитектурасы салаларына да қатысты. Салютогендік модель сонымен қатар жылдам шешім қабылдау әдісі ретінде бейімделді; бұл әдіс шұғыл медициналық көмек көрсетуде және денсаулық сақтау архитектурасында қолданылды. Салютогенезден алынған ұғымдарды енгізу, емдеуге бағытталған медицинадан профилактикалық медицинаға өтуге көмектеседі.