Кіріспе

Босния банны Степан немесе Стьепан Босния банны, жазбаша дереккөздерде аты көрсетілген Босния баннатын басқарған үшінші босниялық бан болды. Ол шамамен 1204 және 1232 жылдар аралығында билік құрды. Католик дініне және Венгрия Корольдігіне адалдығы салдарынан оның билеуі көпке ұнамады. Ол Кулинич әулетінің соңғы билеушісі еді. Жергілікті дереккөздерде оны көбінесе (Кулиннің ұлы Степан) деп, ал кейде ағылшын тілінде Стивен Кулинич деп атайды. Дегенмен, оны осы тегімен атаған замандас дереккөздер жоқ.

Ақпарат көздерінің болмауы

Степан көбінесе Бан Кулин мен оның әйелі, баника Войславаның ұлы деп есептеледі және ол Кулин мен Войславаның дініне қатысты папалық тергеу оқиғаларына белсенді қатысқан деген пікір бар. Бұл туралы жазбаша деректермен дәлелдеу мүмкін емес, сонымен бірге толығымен жоққа шығаруға да болмайды. Кулиннің орнын оның ұлы Степан I басып алғаны немесе Кулиннің ұлынан билікті тартып алған адамның орнын басып алғаны туралы ешқандай мәлімет жоқ. Папалық хат алмасудан 1236 жылы Себислав Усора князі болғанын және ол Боснияның қайтыс болған Степан банының ұлы екенін білуге болады ("Зибисклау, Кенесио де Воскура (Всора) нато квондам Стефани Бани де Босна"). Рим папасы Григорий IX 1227 жылдан кейін Боснияда дінбұзар деп санайтындарға қарсы белсенді дипломатиялық қызмет көрсеткеніне қарамастан, Рим-католик шіркеуінің заманауи құжаттарында Бан Степан туралы ештеңе айтылмаған.

Венгриялық крест жорықтары

1203 жылы Билино Польеде бас тартуға қарамастан, католик шіркеуі босниялық христиандардың ортодоксалдығына күдікпен қарады. 1216 жылы Боснияны дінге көндіру үшін миссия жіберілді, бірақ ол сәтсіз аяқталды. Боснияның ресми түрде вассалдығында болған және Рим католиктігін ұстанған Венгрия тажы да Босния шіркеуінің елдегі саяси ықпалына байланысты бірдей алаңдады. Стьепанның Босниясы жартылай варварлық деп сипатталды. 1220 жылдары француз катарларына қарсы Альбигендік крест жорығының қыздыру кезінде Боснияда Никетас есімді «катарлық антипапа» тұрып жатыр деген қауесет тарады. Никетастың бар-жоғы ешқашан нақты болған жоқ, бірақ көрші венгрлер Босния үстемдігін қайтару үшін осы қауесетті пайдаланды, ол одан сайын тәуелсіздікке ұмтылып жатқан еді. 1221 жылы папа Онорий III босниялық ерестің мәртебесін анықтау үшін өзінің легатын Аконцийді Боснияға жіберді. Аконций богумилдердің богумилизмді балалар ана сүтімен тамақтанғандай таратып жүргенін айтты. Папа Венгрия королі Андрей II-ге және венгр епископтарына босниялық богумилдерді жоюға шағымданып, Боснияға қарсы крест жорығын ұйымдастыруға шақырды. Король Андрей ішкі жанжалдармен күресіп жатқандықтан, Папаның шақыруына құлақ бермеді. Калочсаның рим-католик архиепискобы, егер Папа Боснияны оған шіркеулік тұрғыдан бағындыруға уәде берсе, Боснияға қарсы крест жорығын бастағысы келді; сондықтан Папа 1225 жылы одан уәдесін орындауын сұрады. Сол жылы Папаның жарлығымен Босния, Соли және Усора жағалаудағы Далмация епископтықтарынан Калочса архиепискобы Угрин Цсактың билігіне берілді. Архиепископ Срем билеушісімен келіссөздер жүргізіп, Боснияда бірлескен операцияны бастауға келісті. Архиепископ Византия ханзадасы және Венгрия королінің туысы Сирмиялық Иоанн Ангелосты Боснияға әскери шабуылға жіберді. 1225 жылдың 15 мамырында папа III Гонорий венгрлерді босниялық крест жорығын бастауға шақырды. Бұл жорық, бұрынғылары сияқты, жеңіліске ұшырады, ал венгрлер моңғолдар олардың жерлерін басып алғанда шегінуге мәжбүр болды. Стьепанның билігі тұсында Босния шіркеуінің ықпалы одан әрі өсті. 1227 жылы сайланған папа Григорий IX Босния шіркеуін түп-тамырымен жою үшін оған қарсы крест жорығын бастауға шешім қабылдады. Осы жоспардың бір бөлігі ретінде ол белсенді дипломатиялық қызметті жандандырды. Осы уақыт аралығында жергілікті құжаттарда Стьепанның тыйым салуы туралы ешқандай мәлімет жоқ, сондай-ақ Ватикан да оны есімдерінде атамайды.

Депозит беру

Стьепанның ынталы рим-католиктігі және Венгрия Корольдігіне адалдығы болғандықтан, ол босниялық тегіндегі халқының арасында танымал болмады. Оның билеу мерзімінің соңына қарай, Инквизиция Боснияға келді және он жыл бойы Витезде бірнеше ондаған дін тастағандарды өртеді. 1232 жылы Венгрияда тәртіпсіздік туған кезде босниялықтар көтеріліс жасап, бан Стьепанды тақтан түсірді. Оның орнына Матей Нинослав отырды. Бан Стьепан мен оның әйелі, баница Анчиланың Сибислав есімді ұлы болды.