Кіріспе

1999 жылғы фильм "Якоб - өтірікші" – 1999 жылғы американдық соғыс комедиялық драмасы, режиссері Питер Кассовиц, продюсерлері Стивен Хафт және Марша Гарсис Уильямс, сценарий авторлары Кассовиц және Дидье Декоин. Фильм Юрек Беккердің осы аттас кітабы негізінде түсірілген. Басты рөлдерде Робин Уильямс, Алан Аркин, Лив Шрайбер, Ханна Тейлор Гордон және Боб Балабан сомдаған. Оқиға 1944 жылы нацистік Германияның оккупациясы астындағы Польшадағы геттода, Холокост кезінде өтеді. Фильмде Якоб Хайм есімді еврей саудагердің, геттодағы адамдардың рухын көтеру үшін радиодан естігендей әртүрлі жақсы хабарларды тарату арқылы көңілдерін көтеру әрекеттері көрсетіледі. Бұл – 1975 жылғы Шығыс Германия-Чехословакия туындысы "Якоб дер Люгнер" фильмінің жаңа нұсқасы.

Сюжет

1944 жылдың басында Польшада, Якоб Хейм есімді польшалық еврей дүкенші, комендант сағатынан кейін сыртта болды деген жалған айыппен неміс штаб-пәтеріне шақырылады. Командирді күтіп тұрғанда Якоб неміс радиосының кеңес әскерлерінің шабуылы туралы хабарларын естиді. Геттоға оралғанда Якоб ақпаратын досы Мишамен бөліседі. Еврей геттоларында радио тыйым салынған, бұл өлім жазасына әкеледі, бірақ Миша бірнеше адамға сеніп, Якобтың құпия радиосы бар деген қауесет таралады. Әлгірнеше ойланғаннан кейін, Якоб осы мүмкіндікті пайдаланып, геттоның барлық тұрғындарына үміт сыйлауға шешім қабылдайды, ол өзінің құпия радиосынан естіген оңтайлы жаңалықтарды айтуды жалғастырады. Оның өтірігі геттоның оқшауланған халқына үміт пен көңіл көтеру сыйлайды. Оның бір құпиясы бар: ол жойқын лагерден қашып келген жас еврей қызын жасырып отыр. Бірақ гестапо мифтік радио туралы біліп, оны іске қосуға батыл болған қарсылық күшін іздеуді бастайды. Радиосы бар адамды тапсыруды немесе кепілдердің өліміне тәуекел етуді талап еткенде Якоб өзінің басын беруге келіседі. Тергеу кезінде Якоб полиция командиріне ол радионы командирдің кеңсесінде тыңдағанын айтады. Ол радиосы мен хабарларының бәрі өтірік екенін жариялауға бұйрық алады, осылайша геттоның таратылуы тәртіпті түрде жүзеге асырылуы керек. Бірақ көпшілік алдында сөйлегенде Якоб шындықты айтудан бас тартады және сөзді аяқтамас бұрын атып тасталады. Өлімінен кейін Якоб геттоның барлық тұрғындары депортацияланып, ешқашан көрінбегенін айтады.

Өндіріс

"Жақсылықты ойлаған Якоб" Будапештте (режиссер Петр Кассовицтің туған қаласы), сондай-ақ Польшаның Лодзь және Пётркув-Трибунальски қалаларында түсірілді. Будапештте түсірілім кезінде Робин Уильямс сол кездегі ең танымал венгр теледидар ток-шоуы – "Фридерикус Шоу"-да пайда болды. Роман сияқты, фильмге Якобтың қазасынан кейін, еврей тұтқындарын концлагерге апарып бара жатқан пойызды Кеңес әскерлері тоқтатып, оның жолаушыларын босататын басқаша соңы қосылды.

Қабылдау

45 миллион долларлық бюджетпен түсірілген фильм 1999 жылдың 24 қыркүйегінде шықты. Box Office Mojo мәліметтері бойынша, фильм 1200 кинотеатрда көрсетіліп, тұңғыш апта соңында 2,056,647 доллар тауып, кассада сегізінші орынға шықты. Фильмнің жалпы ішкі кірісі 4,956,401 долларды құрады. Rotten Tomatoes сайтындағы 72 рецензия негізінде фильмге 29% рейтинг берілген, ал орташа бағасы 4.7/10. Сайттың консенсусы былай делінеді: "Кез келген нағыз оқиғалар ұятсыз ойыншылық пен құрастырылған жағдайлармен жабылады". Chicago Sun Times газетінен Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың екісін берді және оны ұқсас тақырыптағы "Өмір әдемі" фильмімен салыстырып былай деді: "Мен "Өмір әдемі" фильмін артық көремін, ол анық фантазия, ал "Якоб өтірікші" дәл сондай құрастырылған және манипулятивті, бірақ ол олай емес деп сынайды". Ол фильмдегі актерлік шеберлік туралы былай айтты: "Уильямс – талантты актер, дұрыс рөлдерде маған әсер етеді, бірақ қате рөлдерге бейім. Сценарий мен режиссура ауыр, кейіпкерлер қайта жазылған және көбінесе артық ойын көрсетілген рөлдерінде алдын ала белгіленген соңға жетеді". Variety журналынан Тодд Маккарти да шолуында "Өмір әдемі" фильмімен салыстырды, бірақ "Якоб өтірікші" 1997 жылдың соңында түсірілгенін, ал "Өмір әдемі" Италияда көрсетілгенге дейін аяқталғанын атап өтті. Уильямс "Якоб өтірікші" және "Бицентиелл адам" фильмдеріндегі рөлі үшін "Алтын разы" сыйлығының "Ең нашар актер" номинациясына ие болды, бірақ "Үлкен әке" үшін ұсынылған Адам Сэндлерден жеңілді.