Баһрам Чобин: Сасани әскербасы және саяси қайраткері

Кіріспе

Сасанид генералы және саяси қайраткері (591 жылы қайтыс болған)

Бахрам Чобин (بهرام چوبین) немесе Wahrām Чобен (Ортаңғы парсы: 𐭥𐭫𐭧𐭫𐭠𐭭), сондай-ақ «Митраның құлы» (Мехрбандак) деген лақабымен белгілі, Сасанид империясының соңғы кезеңіндегі ақсүйек, генерал және саяси қайраткер, және қысқа мерзімге Бахрам VI (590–591) ретінде билеуші болған. Бахрам Гүшнасптың ұлы және асыл Михран әулетінен шыққан Бахрам мансабын Рей облысының әкімі ретінде бастады, ал 572–591 жылдардағы соғыста Византияның Дара бекінісін басып алғаннан кейін империяның солтүстік-батыс бөліктерінің әскер басшысы (спабед) болып тағайындалды. 588 жылы шығыс Сасанид аймақтарына түрік-хефталиттердің шапқышылығынан кейін ол Хорасанның спабеді болып тағайындалды, нәтижесінде Иранның жеңісімен аяқталған науқанды бастады. Бахрам асыл тегі, мінезі, дағдылары және жетістіктерінің арқасында Иранда жоғары мәртебеге ие болды. Сасанид патшасы (шаһ) Хормизд IV Бахрамға сенімсіздікпен қарады және оның өкілеттіктерін алып тастады. Бахрам «әділ» Арсакид империясын қайта орнату мақсатымен көтеріліс бастады, өзін зороастризм дінінің уәде етілген құтқарушысы деп жариялады. Бахрам Сасанид астанасы Ктесифонға жетпес бұрын, Хормиздті оның ұлы Хосров II-ні қолдаған Хормиздке қарсы фракция, яғни екі Испахбуд ағайындысы Вистахм мен Виндуих өлтірді. Бахрам Ктесифонды басып алған кезде Хосров II Византия империясына қашып кетті, оның көмегімен Бахрамға қарсы науқан ұйымдастырды. Бахрам аз санды әскерімен жеңіліске ұшырады, бірақ Батыс Түрік қағанатына қашып құтыла алды, онда оны құрметпен қарсы алды. Бірақ Хосров II-нің тапсырысымен ол көп ұзамай қаза табады, сол кезде Хосров II шаһ болатын. Бахрам Чобиннің мұрасы Иранды арабтар басып алғаннан кейін де иран ұлтшылдары арасында, сондай-ақ парсы әдебиетінде сақталды.

Атауы

Оның теофоралық аты "Бахрам" – бұл жаңа парсы тіліндегі орта парсы тіліндегі Варахранның (сондай-ақ Wahrām деп те жазылады) түрі, ол көне ирандық Вṛθragna-дан шыққан. Авеста тіліндегі баламасы – жеңіс құдайының аты Веретрагна, ал парфян тілінде *Warθagn. Бахрамның тегі, Чобин ("Ағаш тіреу", "Жарым сияқты") – оның бойының ұзын және жіңішке болуына байланысты қойылған лақап есім. Оның сыртқы келбетін парсы ақыны Фердоуси де атап өткен, ол өзінің "Шахнаме" ("Патшалар кітабы") еңбегінде Бахрамды қара шашы қырылған, қара терілі, алып бойлы жауынгер деп сипаттаған. Бахрам Чобин есімі грузин тілінде Барам Ч‛убин[i] деп кездеседі. Оның есімі латын тілінде Вараранс, ал грек тілінде Барам (Βαράμ; Theophylact Simocatta) және Барамос (Βάραμος; Joannes Zonaras) болып жазылған.

Өмірбаян

Бахрам Иранның жеті Ұлы үйінің бірі – Михран әулетінің мүшесі болды. Бұл әулет парфяндықтардан шыққан және қазіргі Иран астанасы Тегеранның оңтүстігіндегі Рей қаласында орналасқан. Бахрамның әкесі Бахрам Гушнасп – Хосров I билігі тұсында Византиямен соғысқан және Йеменде жорық өткізген әскери шенеунік болды. Оның әкесінің әкесі Гургин Милад 572 жылдан 574 жылға дейін Арменияның марзбаны (шекаралық провинцияның генералы, "марграф") қызметін атқарған. Бахрам Шобиннің үш бауырласы болды, олардың есімдері: Гордия, Гордуя және Мардансина.

Көтеріліңіз

Бахрам Шобин бастапқыда Рейдің марзбаны ретінде мансабын бастаған, бірақ 572 жылы ол ат әскеріне басшылық етіп, Византияның маңызды бекінісі Дараны қоршауға алып, оны басып алуға қатысты және «Солтүстік» (Адурбадаган және Үлкен Медия) әскерінің бастығы (спахбет) болып тағайындалды. Жоғары дәрежеге көтерілгеннен кейін 572–591 жылдары Солтүстік Месопотамияда Византияға қарсы ұзақ, нәтижесіз науқан жүргізді. 588 жылы түрік қағаны Баға қаған (парсы деректерінде Сабех/Саба деп аталған), өзінің ефталиттерден құралған қол астындағыларымен бірге Окс өзенінің оңтүстігіндегі Сасанидтер жеріне шабуыл жасап, Балхта орналасқан Сасанидтер сарбаздарына шабуылдап, талқандады, содан кейін қаланы, сондай-ақ Талақан, Бадғыс және Гератты жаулап алды. Әскери кеңесте Бахрам оларға қарсы әскерге жетекшілік етуге таңдалды және Хорасанның билеушісі болып тағайындалды. Бахрамның әскері шамамен 12 000 таңдаулы атты әскерден тұрды. Оның әскері 588 жылдың сәуір айында Гиркан тасының шайқасында түріктер мен ефталиттердің ірі әскерін тонап, 589 жылы Балқты қайта басып алды, онда Бахрам түрік қазынасын және қағанның алтын тағын қолға түсірді. Содан кейін ол Окс өзенін кесіп өтіп, түріктерге қарсы шешуші жеңіске жетіп, садақпен Баға қағанды өлтірді. Ол Бұхара маңындағы Байкандқа дейін жетіп, сондай-ақ қайтыс болған қағанның ұлы Бирмудханың шабуылын тоқтатып, оны тұтқынға алып, Сасанидтер астанасы Ктесифонға жіберді. Бирмудха онда Сасанидтер патшасы (шаһ) Хормизд IV-тен жақсы қабылдау алды, ал қырық күннен кейін оны түрік ханзадасын Трансоксианаға қайтару туралы бұйрықпен Бахрамға қайтарып жіберді. Сасанидтер енді Хогдиандық Шаш және Самарқан қалаларына басымдық жүргізді, онда Хормизд монеталар соқты. Бахрам түріктерге қарсы үлкен жеңіске жеткеннен кейін, оны Кавказға көшпелілердің, мүмкін, хазарлардың шабуылын тойтару үшін жіберді, онда ол жеңіске жетті. Кейіннен ол Византияға қарсы Сасанидтер әскерінің бас қолбасшысы болып қайта тағайындалды және Грузияда византиялық әскерді сәтті жеңді. Алайда, кейіннен ол Арас өзенінің жағасында византиялық әскерден жеңіліске ұшырады. Бахрамға қызғанышпен қараған Хормизд осы жеңілісті оны қызметтен босату үшін сылтау ретінде пайдаланып, оны қорлады. Басқа бір дерекке сәйкес, Бахрам түріктерге қарсы жеңіске жеткеннен кейін қызғанышқа ұшырады. Бахрамды қызғанышты деп айтылған Хормиздтің министрі Азен Гушнасп оны олжаның ең жақсы бөлігін өзіне қалдырып, тек аз бөлігін Хормизге жіберді деп айыптады. Алайда, басқа деректерге қарағанда, Хормиздтің күдігін Бірмудха немесе сарай қызметкерлері тудырған. Дегенмен, Хормизд Бахрамның өсіп келе жатқан даңқын көтере алмады, сондықтан оны өзінен кейін қалған олжаның бір бөлігін өзіне сақтап қалды деген айыппен Сасанидтік кеңсесінен алып тастады. Сонымен қатар, Хормизд оған тізбек пен өрілген иірім жіберіп, оны «әйел сияқты алғыссыз» қарапайым құл ретінде қарастырғанын көрсетті. Ашуға буырқанған Бахрам, әлі де шығыста болғандықтан, Хормизге қарсы көтеріліске шықты. Бахрамның византиялықтарға қарсы жеңіліске ұшырағаннан кейін көтерілгені туралы нұсқасын 1879 жылы Нөлдеке қолдады. Алайда, он жылдан кейін табылған дерек көздері Бахрамның көтерілісі шынымен де оның шығыста болған кезінде болғанын растады.

Bahram Chobin originally started his career as marzban of Ray, but in 572 he commanded a cavalry force and took part in the siege and capture of the key Byzantine stronghold of Dara and was promoted to army chief (spahbed) of the "North" (Adurbadagan and Greater Media). After being promoted he fought a long, indecisive campaign in 572–591 against the Byzantines in northern Mesopotamia. In 588, the Turkic Khagan Bagha Qaghan (known as Sabeh/Saba in Persian sources), together with his Hephthalite subjects, invaded the Sasanian territories south of the Oxus, where they attacked and routed the Sasanian soldiers stationed in Balkh, and then proceeded to conquer the city along with Talaqan, Badghis, and Herat. In a council of war, Bahram was chosen to lead an army against them and was given the governorship of Khorasan. Bahram's army supposedly consisted of 12,000 hand picked horsemen. His army ambushed a large army of Turks and Hephthalites in April 588, at the battle of Hyrcanian rock, and again in 589, re conquering Balkh, where Bahram captured the Turkic treasury and the golden throne of the Khagan. He then proceeded to cross the Oxus river and won a decisive victory over Turks, personally killing Bagha Qaghan with an arrowshot. He managed to reach as far as Baykand, near Bukhara, and also contain an attack by the son of the deceased Khagan, Birmudha, whom Bahram had captured and sent to the Sasanian capital of Ctesiphon. Birmudha was well received there by the Sasanian king (shah) Hormizd IV, who forty days later had him sent back to Bahram with the order that the Turkic prince should get sent back to Transoxiana. The Sasanians now held suzerainty over the Sogdian cities of Chach and Samarkand, where Hormizd minted coins. After Bahram's great victory against the Turks he was sent to Caucasus to repel an invasion of nomads, possibly the Khazars, where he was victorious. He was later made commander of the Sasanian forces against the Byzantines once again, and successfully defeated a Byzantine force in Georgia. However, he afterwards suffered a minor defeat by a Byzantine army on the banks of the Aras. Hormizd, who was jealous of Bahram, used this defeat as an excuse to dismiss him from his office, and had him humiliated. According to another source, Bahram was the subject of jealousy after his victory against the Turks. Hormizd's minister Azen Gushnasp, who was reportedly jealous of Bahram, accused him of having kept the best part of the booty for himself and only sending a small part to Hormizd. According to other sources, however, it was Birmudha or the courtiers that raised Hormizd's suspicion. Regardless, Hormizd could not tolerate the rising fame of Bahram, and thus had him disgraced and removed from the Sasanian office for supposedly having kept some of the booty for himself. Furthermore, Hormizd also sent him a chain and a spindle to show that he considered him as a lowly slave "as ungrateful as a woman". Enraged, Bahram, who was still in the east, rebelled against Hormizd. The version of Bahram rebelling after his defeat against the Byzantines was supported by Nöldeke in 1879. However, a source found ten years later confirmed Bahram's rebellion took in fact place while he was still in the east.

Көтеріліс

Баһрам Хормиздтің әрекеттеріне ашуланып, көтеріліс шығарды. Оның асыл тегі мен зор әскери біліміне орай, сарбаздары мен көптеген жандар оның жағына қосылды. Одан кейін ол Хорасанға жаңа әкім тағайындап, соңғы адым ретінде Ктесифонға бет түзеді. Сасанид тарихында парфян әулетінен шыққан біреудің Сасанид әулетінің заңдылығына қарсы шығып, көтеріліс көтергені алғашқы рет еді. Азен Гушнасп көтерілісті басуға жіберілді, бірақ Хамаданда өздерінен бірі – Задеспас оны өлтірді. Баһрамды тоқтату үшін Үлкен Сарамес бастаған әскер де жіберілді, бірақ Баһрам оны жеңіп, пілдермен таптап өлтірді. Осы уақытта Хормизд өзінің туыстары Вистахм мен Виндуихпен келісуге тырысты, «олар да Хормиздті жек көретін». Хормизд көп ұзамай Виндуихті түрмеге қамап, ал Вистахм сарайдан қашып құтылуға асықты. Біраз уақыттан соң Ктесифонда екі бауырдың қол астында сарай төңкерісі болды, нәтижесінде Хормиздтің көзі соқыр болды, ал оның үлкен ұлы Хосров II (анасының жағынан олардың інісі) таққа отырды. Екі бауыр Хормиздті көп ұзамай өлтірді. Дегенмен Баһрам Хормиздтің қанына кенелу ниетімен Ктесифонға қарай жорығын жалғастырды. Хосров сонда «әжуандап, тәтті сөздермен» Баһрамға хат жазып, Сасанид патшалығына құқығын баса көрсетті: «Хосров, патшалардың патшасы, билеушілердің билеушісі, халықтардың иесі, бейбітшілік әміршісі, адамдардың құтқарушысы, құдайлар арасында жақсы және мәңгілік өмір сүретін, адамдар арасында ең құрметті құдай, ұлы даңқы бар, жеңімпаз, күнмен бірге көтерілетін және түнге көзін сыйлайтын, ата-бабаларының арқасында танымал, жек көретін патша, Сасанилерді қолдаған және ирандықтарды патшалықтарынан құтқарған мейірімді, ирандықтардың генералы, біздің досымыз Баһрамға! Біз де тақты заңды түрде иелендік және ирандықтардың ешқандай дәстүрін бұзған жоқпыз. Біз тіпті басқа әлемдерді де билеуді армандадық, егер мұндай мүмкіндік болғанда. Егер сен өзіңнің қауіпсіздігіңді ойласаң, не істеу керектігін ойла.». Баһрам оның ескертуін елемеді. Бірнеше күннен соң ол Ктесифонға жақын Нахраван каналына жетіп, Хосровтың әскерімен шайқасты. Хосровтың әскері Баһрамның әскерінен көп есе кем болғанымен, бірнеше шайқаста оларды тоқтатып тұрды. Бірақ Хосровтың әскерінің рухы төмендеп, ақырында Баһрамның әскеріне жеңіліп қалды. Хосров екі інісі, әйелдері және 30 ақсүйекпен бірге Византия жеріне қашып кетті, ал Ктесифон Баһрамның қолына көшті. Баһрам 590 жылдың жазында өзін патшалардың патшасы деп жариялап, алғашқы Сасани патшасы Ардашир I Арсакидтердің тағын тартып алғанын, енді ол олардың билігін қайта орнатуға тырысып жатқанын мәлімдеді.

Bahram, infuriated by Hormizd's actions, responded by rebelling, and due to his noble status and great military knowledge, was joined by his soldiers and many others. He then appointed a new governor for Khorasan, and afterwards set for Ctesiphon. This marked the first time in Sasanian history that a Parthian dynast challenged the legitimacy of the Sasanian family by rebelling. Azen Gushnasp was sent to suppress to the rebellion, but was murdered in Hamadan by one of his own men, Zadespras. Another force under Sarames the Elder was also sent to stop Bahram, who defeated him and had him trampled to death by elephants. Meanwhile, Hormizd tried to come to terms with his brothers in law Vistahm and Vinduyih, "who equally hated Hormizd". Hormizd shortly had Vinduyih imprisoned, while Vistahm managed to flee from the court. After a short period of time, a palace coup under the two brothers occurred in Ctesiphon, which resulted in the blinding of Hormizd and the accession of the latter's oldest son Khosrow II (who was their nephew through his mother's side). The two brothers shortly had Hormizd killed. Nevertheless, Bahram continued his march to Ctesiphon, now with the pretext of claiming to avenge Hormizd. Khosrow then took a carrot and stick attitude, and wrote a message to Bahram, stressing his rightful claim to the Sasanian kingship: "Khosrow, kings of kings, ruler over the ruling, lord of the peoples, prince of peace, salvation of men, among gods the good and eternally living man, among men the most esteemed god, the highly illustrious, the victor, the one who rises with the sun and who lends the night his eyesight, the one famed through his ancestors, the king who hates, the benefactor who engaged the Sasanians and saved the Iranians their kingship—to Bahram, the general of the Iranians, our friend We have also taken over the royal throne in a lawful manner and have upset no Iranian customs We have so firmly decided not to take off the diadem that we even expected to rule over other worlds, if this were possible If you wish your welfare, think about what is to be done." Bahram, however, ignored his warning—a few days later, he reached the Nahrawan Canal near Ctesiphon, where he fought Khosrow's men, who were heavily outnumbered, but managed to hold Bahram's men back in several clashes. However, Khosrow's men eventually began losing their morale, and were in the end defeated by Bahram's forces. Khosrow, together with his two uncles, his wives, and a retinue of 30 nobles, thereafter fled to Byzantine territory, while Ctesiphon fell to Bahram. Bahram declared himself king of kings in the summer of 590, asserting that the first Sasanian king Ardashir I had usurped the throne of the Arsacids, and that he now was restoring their rule.

Билік

Бахрам өзінің ісіне зороастриялық апокалиптикалық сеніммен қолдау көрсетуге тырысты. Зороастрдың мыңжылдығының соңында хаос пен гефталиттер/ғұндар және римдіктермен болатын қырыптыру соғыстары болады, содан кейін құтқарушы пайда болады. Сасанидтер Зороастр дәуірін Селевкидтер дәуірімен (б.з.д. 312 ж.) қате сәйкестендірді, бұл Бахрамның өмірін Зороастрдың мыңжылдығының соңына жақын қалдырды, сондықтан көптеген адамдар оны уәде етілген құтқарушы Кай Бахрам Варжаванд деп жариялады. Бахрам Арсакид империясын қайта құруға және династиялық биліктің жаңа мыңжылдығын бастауға тиіс болды. Ол монеталар шығара бастады, онда ол алдыңғы жағында сақалды, екі ай тәрізді мүйіздері бар кренелдеу тәрізді тәж киген биік тұрған тұлға ретінде бейнеленген, ал артқы жағында екі күзетшінің қасындағы дәстүрлі от алтары бейнеленген. Дегенмен, көптеген ақсүйектер мен дін қызметкерлері тәжірибесіз және аз күшті Хосров II жағына шығуды жөн көрді. Византия императоры Мористің (582–602 ж.ж. билеген) назарын аудару үшін Хосров II Сирияға барып, Сасанидтер басып алған Мартирополь қаласына византиялықтарға қарсы қарсылықты тоқтату туралы хабар жіберді, бірақ бұл әрекет нәтижесіз болды. Содан кейін ол Мориске хабар жіберіп, Сасанидтер тағын қайтаруға көмектесуін сұрады, және византиялық император оған келісті; оның орнына византиялықтар Амида, Карра, Дара және Мартирополь қалаларына қайтадан егемендік алатын болды. Сонымен қатар, Ираннан Иберия және Армения істеріне араласуды тоқтату талап етілді, бұл іс жүзінде Лазистанды византиялықтарға беруді білдірді. 591 жылы Хосров Констанцияға көшіп, Месопотамиядағы Бахрамның аумақтарын басып алуға дайындалды, ал Вистахм мен Виндуих Византия қолбасшысы Иоанн Мистаконның бақылауымен Адурбадағанда әскер жинады, ол Арменияда да әскер жинады. Біраз уақыттан кейін Хосров оңтүстіктің византиялық қолбасшысы Коментиолмен бірге Месопотамияға шабуыл жасады. Бұл шабуыл кезінде Нисибис пен Мартирополь оларға тез арада қосылды, ал Бахрамның қолбасшысы Зацпархам жеңіліп, қаза тапты. Бахрамның басқа қолбасшыларының бірі Брызаций Мосилде тұтқындалып, мұрны мен құлақтары кесілді, содан кейін Хосровқа жіберілді, онда ол өлтірілді. Хосров II және византиялық генерал Нарсес Бахрамның аумағына тереңірек еніп, ақпан айында Дараны, содан кейін Мардинді басып алды, онда Хосров қайтадан патша болып жарияланды. Көп ұзамай Хосров өзінің ирандық қолдаушыларының бірі Махбодхты Ктесифонды басып алуға жіберді, ол оны сәтті басып алды. Сонымен қатар, Вистахм мен Виндуих басшылығындағы 8000 ирандық және Мушег II Мамиконян басшылығындағы 12000 армян Адурбадағанға шабуыл жасады. Бахрам бұл күштің жолын кесуге тырысты, ол Мушег II-ге хат жазып, онда былай деді: "Сендер, армяндар, уақтына келмейтін адалдық көрсетудесіңдер, Сасан әулеті сендердің жерлеріңді және егемендіктеріңді жойған жоқ па? Әйтпесе, аталарың неліктен бағынбады? Олар өздерінің құлдығынан босап, өз елдері үшін бүгінге дейін соғысып келеді?" Бахрам хатында егер Хосров II-ге сатқындық жасау туралы ұсынысын қабылдаса, армяндар Парфян әулеті билеген жаңа Иран империясының серіктестері болады деп уәде берді. Алайда Мушег бұл ұсынысты қабылдамады.

Bahram tried to support his cause with the Zoroastrian apocalyptic belief that by the end of Zoroaster's millennium, chaos and destructive wars with the Hephthalites/Huns and the Romans occurs and then a savior would appear. Indeed, the Sasanians had misidentified Zoroaster's era with that of the Seleucids (312 BC), which put Bahram's life almost at the end of Zoroaster's millennium, he was therefore hailed by many as the promised savior Kay Bahram Varjavand. Bahram was to re establish the Arsacid Empire and commenced a new millennium of dynastic rule. He started minting coins, where he is on the front imitated as an exalted figure, bearded and wearing a crenellation shaped crown with two crescents of the moon, whilst the reverse shows the traditional fire altar flanked by two attendants. Regardless, many nobles and priests still chose to side with the inexperienced and less dominant Khosrow II. In order to get the attention of the Byzantine emperor Maurice (r. 582–602), Khosrow II went to Syria, and sent a message to the Sasanian occupied city of Martyropolis to stop their resistance against the Byzantines, but with no avail. He then sent a message to Maurice, and requested his help to regain the Sasanian throne, which the Byzantine emperor agreed with; in return, the Byzantines would re gain sovereignty over the cities of Amida, Carrhae, Dara and Martyropolis. Furthermore, Iran was required to stop intervening in the affairs of Iberia and Armenia, effectively ceding control of Lazistan to the Byzantines. In 591, Khosrow moved to Constantia and prepared to invade Bahram's territories in Mesopotamia, while Vistahm and Vinduyih were raising an army in Adurbadagan under the observation of the Byzantine commander John Mystacon, who was also raising an army in Armenia. After some time, Khosrow, along with the Byzantine commander of the south, Comentiolus, invaded Mesopotamia. During this invasion, Nisibis and Martyropolis quickly defected to them, and Bahram's commander Zatsparham was defeated and killed. One of Bahram's other commanders, Bryzacius, was captured in Mosil and had his nose and ears cut off, and was thereafter sent to Khosrow, where he was killed. Khosrow II and the Byzantine general Narses then penetrated deeper into Bahram's territory, seizing Dara and then Mardin in February, where Khosrow was re proclaimed king. Shortly after this, Khosrow sent one of his Iranian supporters, Mahbodh, to capture Ctesiphon, which he managed to accomplish. At the same time a force of 8,000 Iranians under Vistahm and Vinduyih and 12,000 Armenians under Mushegh II Mamikonian invaded Adurbadagan. Bahram tried to disrupt the force by writing a letter to Mushegh II, the letter said: "As for you Armenians who demonstrate an unseasonable loyalty, did not the house of Sasan destroy your land and sovereignty? Why otherwise did your fathers rebel and extricate themselves from their service, fighting up until today for your country?" Bahram in his letter promised that the Armenians would become partners of the new Iranian empire ruled by a Parthian dynastic family if he accepted his proposal to betray Khosrow II. Mushegh, however, rejected the offer.

Ұшу және өлім

Баһрам Бларафон шайқасында жеңіліп, 4000 адамымен шығысқа қарай қашуға мәжбүр болды. Ол Нишапурға бет түзеді, онда оны қуған әскерді, сондай-ақ Кумисте Каренид әміршісі бастаған әскерді жеңді. Ұдайы алаңдап, ақыры Ферғанаға жетті, онда түрік қағаны оны құрметпен қарсы алды – бұл, әдетте, Бірмудха еді, Баһрам бірнеше жыл бұрын түріктерге қарсы соғыста жеңіп, тұтқынға алған түрік шаһзадасы. Баһрам оның қызметіне өтіп, әскерде қолбасшы болып тағайындалды, онда одан әрі әскери табыстарға қол жеткізді. Баһрам қағанды оның інісі Биғу (вероятно, ябғу сөзінің бұрмаланған нұсқасы) жасаған қастандықтан құтқарып, халыққа өте танымал болды. Бірақ Хосров Баһрам тірі болғанда қауіпсіздікке кемелді бола алмады және оны өлтіруге қол жеткізді. Кісі өлтіру түркі патшалық отбасының мүшелері, әсіресе патшайым арқылы сыйлықтар мен пара беру арқылы жасалды деген хабар бар. Баһрамның қолдаушыларының қалғандары солтүстік Иранға қайтып, Вистахмның көтерілісіне (590/1–596 немесе 594/5–600) қосылды.

Отбасының тағдыры

Бахрам қайтыс болғаннан кейін оның қарындасы Гордия Хорасанға сапар шекті, онда ол Хосров II-ге қарсы көтеріліс жасап жатқан Вистахмға үйленді. Бахрамтың үш ұлы болды: Шапур, Михран Бахрам и Чобин және Ношрад. Шапур Сасанилерге қарсылық көрсетуді жалғастырды және кейін Вистахмның көтерілісіне қосылды. Көтеріліс аяқталған соң Шапур өлім жазасына кесілді. 633 жылы Михран Иранға арабтардың шапқыны кезінде Айн әл-Тамр шайқасында арабтарға қарсы күрескен Сасани әскерінің генералы ретінде еске алынады. Оның ұлы Сиявахш Рейді биледі және Бахрамның құлауы мен өліміне қатысқан әулеттің құнажын төлеу үшін Виндуихтің ұлы Фаррух Хормизды өлтірді. Бахрамның үшінші ұлы Ношрад Саманидтердің атасы болды, олар өмірлерінің көп бөлігінде Трансоксиана мен Хорасанның шығыс Иран аймақтарын биледі және Бахрамнан тараған тегін мақтан тұтты.

Мұра

Бахрамның өмірі пахлави романы «Бахрам Чобин Нама» («Бахрам Чобин кітабы») құрамында баяндалған, оны кейіннен Джабалах бин Салим аударған. Бұл роман Динавари, Фердоуси және Балами еңбектеріне Хосров II-ге жақын тұрғандардың баяндамаларымен бірге енген. Бахрам VI-ға қатысты көптеген аңыздар бар, бұл парсы әдебиетіндегі көптеген батырлар үшін әдеттегі жағдай. Фердоусидің 11 ғасырдағы «Шахнаме» кітабының VIII томындағы «Хормизд, Хосров I-нің ұлы» және «Хормизд Парвиз» тараулары, екеуі де Хормизд немесе оның ұлы туралы айтқанмен, Бахрам Чобин туралы көп мәлімет береді. Ибн әл-Надим өзінің «Китаб әл-Фихрист» каталогында Бахрам Чобинге садақ ату туралы нұсқаулық жазғанын айтады. 8 ғасырда қайтыс болғаннан кейін көп уақыт өткен соң Сунпад Әбу Муслимнің өлмегенін, ал ол «әл Махдимен» (Құтқарушымен) «Мыс тұғыр» (яғни Түркістандағы Бахрамның резиденциясы) ішінде болып, қайтып келеді деп мәлімдеді. Бұл Бахрам Чобиннің иран ұлтшылдары арасындағы қадір-қасиетін көрсетеді. Сасанид империясы құлағаннан кейін Бахрам Чобин ұрпақтарынан тараған Саманид әулеті, алғашқы тәуелсіз ирандық әулеттердің біріне айналды.