Кіріспе

Канадалық совет жазушысы Саша Соколов (Александр Всеволодович Соколов; 6 қараша 1943 жылы, Оттава, Онтарио, Канада) – орыс әдебиетінің жазушысы. Оның алғашқы романы "Ақымақтар мектебі" 1970 жылдары АҚШ-тағы Ардис баспасынан (Анн Арбор, Мичиган) аударылып шыққаннан кейін әлемге танылды, кейін Four Walls Eight Windows баспасынан қайта басылды. Соколов – 20 ғасырғы орыс әдебиетінің ең ірі авторларының бірі. Ол тілдік ерекшеліктері, ырғақ, дыбыстар және сөздердің байланысын шебер қолдануымен даңқ алған. Автор өзінің туындыларына "проэзия" терминін енгізді – проза мен поэзияның арасындағы жаңа жанр (ағылшын тілінде бұл термин "proetry" деп айтылады).

Өмірбаян

Соколов – Канада азаматы, өмірінің көп бөлігін АҚШ және Канадада өткізді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оның әкесі, майор Всеволод Соколов, Канададағы Кеңес елшілігінде әскери атташе болып жұмыс істеді. 1946 жылы майор Соколов (агент "Дейви") тыңшылық әрекеттеріне қатысқандығы үшін Канададан депортацияланды. 1946 жылы Кеңес Одағына оралғаннан кейін және онда өскен соң, Соколов советтік жүйеге сіңе алмады. 1965 жылы елден қашуға тырысқаны үшін әскери оқу орнынан шығарылды. Содан кейін 1966-1971 жылдары Мәскеу мемлекеттік университетінде журналистиканы оқыды. 1973 жылы бірінші қызы дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай бірінші некесі ажырасты. Соколов бірнеше рет Кеңес Одағынан қашуға әрекеттенді. Иран шекарасын кешіп өтуге тырысқанда ұсталды, және әкесінің байланыстарының арқасында ғана ұзақ мерзімге түрмеге түспей құтылды. Ол екінші әйелі, австриялық Йоханна Штайндлмен Мәскеу университетінде неміс тілін оқытып жүрген кезде танысты. Ол оның алғашқы романының қолжазбасын Батысқа шығарды. Тек 1975 жылы Венадағы Стефансдом соборында аштан өлімге кесір бергеннен кейін ғана Соколовқа Кеңес Одағынан кетуге рұқсат берілді. Соколов 1976 жылдың соңында Венадан АҚШ-қа кетті, ал оның алғашқы романы "Ақымақтар мектебі" жарық көрген соң. 1977 жылдың басында Йоханна Штайндл Соколовтың ұлын дүниеге әкелді, ол кейін журналист болды. Оның тағы бір қызы бар, Мария Голдфарб, ол 1986 жылы Нью-Йоркте дүниеге келді және суретші. Соколов кейін бірнеше рет қайтадан үйленді және қазір АҚШ-тық гребші Марлен Ройлмен тұрмыс құрған. Оның екінші романы "Ит пен қасқырдың арасында" орыс тілінің ерекшеліктеріне тікелей байланысты, сондықтан көп жыл бойы аудару мүмкін емес деп есептелді. Сондықтан ол көп тілдерге аударылған "Ақымақтар мектебінен" гөрі аз танымал болды. Дегенмен, 2016 жылдың соңында Александр Богославский, Соколовтың көп жылдық досы, "Ит пен қасқырдың арасында" романын ағылшын тіліне аударды және Колумбия университетінің баспасы оны жариялады. Соколовтың 1985 жылғы "Палисандрия" романы "Астрофобия" деп аударылып, 1989 жылы АҚШ-тағы "Гроув Пресс" баспасында жарық көрді. Оның төртінші кітабының толық қолжазбасы Грекиядағы үйі өртенген кезде жоғалып кеткені айтылады. Қайта тартынқы өмір салған Соколов жазуын жалғастырып жатқанын, бірақ енді жариялағысы келмейтінін мәлімдейді.

Негізгі жұмыстар

Школа для дураков (1976). Ақымақтар мектебі, Карл Р. Проффер аударған (Ардис, 1977); кейін Александр Богославский аударған (New York Review Books, 2015)
Ит пен қасқырдың арасында (1980). Александр Богославский аударған (Колумбия университетінің баспасы, 2017)
Палисандрия [Palisandriia] (1985). Астрофобия, Майкл Генри Хейм аударған (Grove, 1989)
Ағашқа ілінгендер үйінде: Эсселер мен еркін өлеңдер, Александр Богославский аударған (Торонто университетінің баспасы, 2012)