«Карлсруэ» крейсері: тарихы мен тағдыры

Кіріспе

Кенигсберг класының крейсері

Карлсруэ – жеңіл крейсер, осы кластың екінші кемесі. 1929 жылдың қарашасынан 1938 жылдың мамырына дейін, содан кейін 1939 жылдың қарашасынан 1940 жылдың сәуіріне дейін қызмет етті және Екінші дүниежүзілік соғыста қатысты. Ол екі неміс теңіз күштері – Рейхсмарин және Кригсмарин құрамында болды. Оның екі бауырлас кемесі болды: неміс крейсері «Кенигсберг» және неміс крейсері «Кёльн». Карлсруэ 1926 жылдың шілдесінде Киль қаласындағы Deutsche Werke кеме жасау зауытында салынып, 1927 жылдың тамызында суға түсірілді және 1929 жылдың қарашасында Рейхсмаринге қабылданып алынды. Ол үш үштік мұнарада орналасқан тоғыз 15 см SK C/25 зеңбірегінен тұратын негізгі қаруландырумен жабдықталған және ең жоғары жылдамдығы 30 км/сағ болды. Карлсруэ 1930 жылдардың бойында теңізші курсанттарын даярлауға арналған оқу крейсері ретінде қызмет етті. Испания азаматтық соғысы кезінде ол Испания жағалауындағы араласпау патрульдеріне қосылды. 1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде ол модернизациядан өтуде болды, сондықтан 1939 жылдың қарашасына дейін жауынгерлік тапсырмаларға дайын болмады. 1940 жылдың сәуірінде Карлсруэ Норвегияны басып алу операциясы – «Весерюбунгке» қатысты. Ол Кристиансандқа әскерлерді түсірді, бірақ 9 сәуірде Германияға қайтып келе жатқанда, Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің су асты қайығынан атылған торпедадан зардап шегіп, ауыр зақым алды. Портқа орала алмай, Карлсруэ ілесіп келген неміс торпедалық катерімен батырылды. Оның құлаған кемесінің қалдықтары 2020 жылдың маусымында Норвегия шұңқырында, Кристиансандтан оңтүстік-шығысқа қарай 24 км (13 теңіздік миль) қашықтықта, 490 метр тереңдікте табылған.

Дизайн

Карлсруэ кемесінің ұзындығы болды, ені және максималды су тартымы толық жүктемеде болды. Кемеде кеменің ұзындығының көп бөлігін алып жатқан алдыңғы палубасы болды, ол суперфирингті артқы мұнараның арғы жағында аяқталды. Оның үстінде бақылау мұнарасы орналасқан. Оның алдыңғы жағында ауыр, құбыр тәрізді мачта және артқы жағында екінші бақылау мұнарасы болды. Карлсруэ кемесінің экипажы 21 офицер мен 493 сарбаздан тұрды. Оның қозғалтқыш жүйесі төрт бу турбинасы және 10 цилиндрлі төрт тактілі дизельді қозғалтқыштардан құралды. Турбиналарға буды алты Marine типті, екі жақты, маймен қыздырылатын су түтік қазандықтарымен қамтамасыз етілді, олар екі түтікше арқылы шығарылды. Кеменің қозғалтқыш жүйесі ең жоғары жылдамдықты және шамамен жылдамдықпен қозғалу қашықтығын қамтамасыз етті. Кемеде 9 SK C/25 зеңбірегінен тұратын негізгі артиллериясы болды, олар үш үш зеңбірек мұнарасында орналасқан. Біреуі алдыңғы жақта, екеуі артқы жақта суперфирингті жұп ретінде орналастырылған. Артқы зеңбірек мұнаралары оттың тиімділігін арттыру үшін ығыстырылған. Оларға әр зеңбірекке 120 оқтан тұратын 1080 оқ-дәрі берілді. Кемеде екі SK L/45 зениттік зеңбірегі де болды, олардың әрқайсысында 400 оқ-дәрі болды. Карлсруэ кемесі сонымен қатар ортасында орналасқан төрт үш түтік торпедалық аппараттарды алып жүрді, оларға 24 торпеда берілді. Сондай-ақ, кеме 120 теңіз минасын тасымалдай алды. Кеме кеменің ортасында орналасқан қалың бронь плитасымен және қалың бронь белдеуімен қорғалған. Бақылау мұнарасының қабырғалары қалың болды.

Қызмет тарихы

Жаңа крейсер "Крейсер С" деп тапсырылды және ескі крейсердің орнына уақытша "Ersatz Medusa" атауын алды. Карлсруэдің құрылысы 1926 жылғы 27 шілдеде Кильдегі Deutsche Werke кеме жасаушылығында басталды. 1927 жылғы 20 тамызда суға түсіріліп, 1929 жылғы 6 қарашада Рейхсмаринаға қабылданып алынды. "Карлсруэ" қызметке кіргеннен кейін Балтық теңізінде теңіз сынақтарын аяқтады, содан кейін оқу кемесінің міндеттеріне бекітілді. 1930 жылғы мамыр айында ол Африка мен Оңтүстік Америкаға өзінің алғашқы шетелдік оқу круизіне шықты. Германияға оралғаннан кейін, ол жыл соңында модернизацияланды; оның алдыңғы мачтасы қысқартылып, артқы суперструктурасы сәл кеңейтілді. Келесі бес жылда ол теңізші курсанттары үшін төрт әлемдік круиз жасады, Жапонияға дейін сапар шекті. Әр круиздің арасында ол неміс суларында флоттың қалған бөлігімен жаттығулар өткізді. Гюнтер Лютженс 1934 жылдың қыркүйегінен 1935 жылдың қыркүйегіне дейін кеменің командирі болды. 1935 жылы оған қосымша өзгерістер енгізілді, оның ішінде түтіктердің артында тік мачта орнатылды, сондай-ақ ортада гидросамолеттерді қолдануға арналған кранмен бірге ұшақ катапульті орнатылды. 1936 жылғы соңғы оқу круизінде "Карлсруэ" Тынық мұхитындағы тропикалық дауылдан ауыр зақым көрді. Көбінесе дәнекерленген корпусының құрылымдық нашарлығы айтарлықтай зақымдануға әкелді, және крейсер сәуір айында жөндеу үшін Сан-Диегоға кіруге мәжбүр болды. Мұнда оның корпусы жөнделіп, нығайтылды, бұл оның сусыру қабілетін және енін сәл арттырды. 1936 жылғы маусымда Германияға оралғаннан кейін ол бірден құрғақ докқа кіріп, тұрақты жөндеу және толық қайта жаңарту жұмыстарын жүргізді. Осы кезеңде докте тұрғанда, екі бір ұңғымалы 8,8 см-лік зениттік қаруы үш екі ұңғымалы орналыммен ауыстырылды. Осы қарулар үшін атыс басқару құрылғылары да орнатылды. Бұл жөндеуден кейін ол теңіз сынақтарын өткізді, содан кейін Испания азамат соғысы кезінде араласпау патрульдеріне қосылды, бірақ ол Испания жағалауында бірнеше ай ғана болды.

The new cruiser was ordered as "Cruiser C" and given the temporary name Ersatz Medusa as a replacement for the old cruiser Construction of Karlsruhe began on 27 July 1926 with her keel laying at the Deutsche Werke shipyard in Kiel. She was launched on 20 August 1927 and was commissioned into the Reichsmarine on 6 November 1929. Karlsruhe completed sea trials in the Baltic Sea after entering service, after which she was assigned to training ship duty. In May 1930, she departed on her first overseas training cruise, to Africa and South America. After returning to Germany, she was modernized late in the year; her foremast was shortened, and her rear superstructure was slightly enlarged. Over the next five years, she embarked on four more world cruises for naval cadets, traveling as far as Japan. Between each cruise, she conducted exercises with the rest of the fleet in German waters. Günther Lütjens served as the ship's commander from September 1934 to September 1935. In 1935, she had more modifications made, including the installation of a pole mast aft of the funnels, along with an aircraft catapult amidships with a crane to handle floatplanes. On her last training cruise in 1936, Karlsruhe was badly damaged by a tropical storm in the Pacific Ocean. Structural weaknesses in her mostly welded hull plating caused significant damage, and the cruiser was forced to put into San Diego in April for repairs. There, her hull was repaired and strengthened, which increased her displacement and beam slightly. She returned to Germany in June 1936, and immediately went into drydock for more permanent repairs and a major overhaul. During this period in dockyard hands, she had her two single mount 8.8 cm anti aircraft guns replaced with three twin mounts. Fire control directors were also installed for these guns. After emerging from this refit, she conducted sea trials and then joined the non intervention patrols during the Spanish Civil War, though she only remained off Spain for a few months.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Германияға оралғаннан кейін, ол Балтық теңізінде оқу-жаттығуларын жалғастырды. 1938 жылдың мамыр айында кең ауқымды модернизация үшін қызметтен алынды. Түтікшелері жақтарында кеңейтілген қақпақтармен және жарықтандыру платформаларымен жаңартылды. Кемедегі 8,8 см зениттік қарулары күштірек 10,5 см қаруларымен ауыстырылды. Жұмыс 1939 жылдың қараша айына дейін, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай аяқталды. Келесі бірнеше айды сынақтар мен оқу маневрлеріне жұмсады. 4 қаңтарда «Карлсруэ» және Schiff 23 мина тастағышы Ригадан Швецияға поляк бежендерін тасымалдап бара жатқан шведтік «Konung Oscar» кемесін тоқтатуға жіберілді. «Карлсруэ» швед кемесін ұстап, оны олжа деп жариялады және онымен бірге 41 полякты Мемельге жіберді. «Weserübung» операциясы басталғанға дейін жауынгерлік тапсырмаларға дайын болмағандықтан, ол Кристиансанға шабуыл үшін әскер тасымалы ретінде пайдаланылды. Шабуыл тобына E қайық тендері, төрт ірі торпедалық қайық және бірнеше E қайық кірді. Шабуыл тобы 1940 жылдың 8 сәуірінде Бремерхавеннен, Германияның теңіз капитаны Фридрих Риве басқаруымен «Карлсруэ» кемесімен аттанды. Кристиансанға келгенде, аумақты қатты тұман жапқан, порттан тыс фьордтан өтуді өте қауіпті еткен. Нәтижесінде неміс кемелері шабуылды 9 сәуірдің таңына дейін күтуге мәжбүр болды. «Карлсруэ» фьордқа кіргенде, Оддероя бекінісіндегі норвегиялық жағалау артиллериясынан қатты атысқа түсті. Крейсер фьордта толық бортын қолдану үшін бұрылды; артиллериялық дуэль шамамен екі сағатқа созылды, содан кейін қалың тұман қайтадан портты жауып, екі тарапты да атысты тоқтатуға мәжбүр етті. Норвегиялықтар бір сағаттан кейін капитуляциялады, ал неміс кемелері өз әскерлерін түсірді. «Карлсруэ» 9 сәуірдің кешкі уақытында үш торпедалық қайықтың сүйемелдеуімен Кристиансаннан шықты. Британдық теңізшегі фьордтың сыртында орналасқан, және неміс кемелерін байқағаннан кейін торпедалық залп жасады. «Карлсруэ» қашуға тырысты, бірақ бір торпеда кеменің орта бөлігіндегі оң жағынан соқтығып, корпуста үлкен тесік жасады, нәтижесінде мыңдаған тонна су ішке кірді. Судың көтерілуі қозғалтқыштар мен электр генераторларын тоқтатты, сорғыларға сумен күресуге жеткілікті қуатты жеткізбеді. Сорғылар істен шыққандықтан, Риве «Карлсруэді» құтқаруға үміт жоқ деп шешіп, шабуылдан екі сағат өткен соң кемені тастап кетуге бұйрық берді. «Грейф» неміс торпедалық қайығы экипажды эвакуациялады және «Карлсруэді» батыру үшін тағы екі торпеда атып жіберді. Риве мен оның басқарушы офицері кемені құтқару үшін барлық мүмкін шаралар қолданылмағаны үшін суға батуға байланысты тергеу кезінде қатты сынға ұшырады. Есепте кеме екі сағаттан кейін әлі де суда болғандықтан және оны батыру үшін тағы екі торпеда қажет болғандықтан, оны Кристиансанға немесе басқа портқа сүйреп әкелу мүмкін болған деген қорытынды жасалды. Сонымен қатар, алдыңғы сорғыларда әлі де қуат болды, сондықтан су тасқыны қауіпсіз бейіттерге оралуға мүмкіндік беретіндей баяулатылуы мүмкін еді.

After returning to Germany, she resumed training duties in the Baltic. She was withdrawn from service in May 1938 for a major modernization. The funnels were modified with raked caps and searchlight platforms on their sides. The ship's 8.8 cm anti aircraft guns were replaced with more powerful 10.5 cm guns. Work lasted until November 1939, shortly after the outbreak of World War II. She spent the next several months on trials and training maneuvers. On 4 January, Karlsruhe and the minelayer Schiff 23 were sent to intercept the Swedish steamer Konung Oscar, which was transporting Polish refugees from Riga to Sweden. Karlsruhe caught the Swedish vessel, declared it a prize, and sent it and the 41 Poles aboard to Memel. She was not ready for combat operations by the start of Operation Weserübung, so she was used as a troop transport for the attack on Kristiansand. The attack force also included an E boat tender, four large torpedo boats, and several E boats. The invasion force departed Bremerhaven early on 8 April 1940 with [[Captain (naval)#Germany Friedrich Rieve aboard Karlsruhe commanding. When it arrived at Kristiansand, heavy fog covered the area, making the passage of the fjord outside the harbor very hazardous. As a result, the German ships had to wait until the morning of 9 April to begin the attack. As Karlsruhe entered the fjord, she came under heavy fire from the Norwegian coastal guns at Odderøya Fortress. The cruiser turned in the fjord to bring her full broadside into action; the artillery duel lasted for about two hours before heavy fog again covered the port, forcing both sides to cease fire. The Norwegians surrendered an hour later, and the German ships landed their embarked troops. Karlsruhe then left Kristiansand on the evening of 9 April with three of the torpedo boats as escorts. The British submarine was positioned outside the fjord, and when her crew spotted the German ships, she fired a spread of torpedoes. Karlsruhe took evasive action, but one torpedo struck her on the starboard side amidships, blasting a large hole in the hull and allowing thousands of tons of water to flood in. The flooding disabled her engines and electrical generators, which cut off power to the pumps that were trying to keep pace with the incoming water. With those pumps inoperable, Rieve decided there was no hope of saving Karlsruhe and issued the order to abandon ship two hours after the attack. The torpedo boat German torpedo boat Greif took off her crew and fired two more torpedoes into Karlsruhe to scuttle her. Rieve and his executive officer were severely criticized in an investigation into the sinking for failing to take all possible steps to save Karlsruhe. The report concluded that since the ship was still afloat after two hours, and two additional torpedoes were required to sink her, it might have been possible to take her under tow back to Kristiansand or another port. In addition, the forward pumps still had power, and so the flooding could have been slowed enough to permit a return to a safe harbor.

Ауасы құлаған

Карлсруэ кемесі терең суға батып, апаттың нақты орны 80 жылдан астам уақыт бойы белгісіз болды. Норвегиялық электр желісі операторы Statnett 2017 жылдың сәуірінде сонарлық зерттеу жүргізді, ол апат орнын анықтады, бірақ сол кезде оны идентификацияламады. Кеме Дания мен Норвегия арасындағы Statnett компаниясы басқаратын су асты электр желісінің жанында, теңіз түбінде тік жатыр. Карлсруэдің мұрты енді кемеге бекітілмеген. Апат Норвегия жағалауынан шамамен 180 метр тереңдікте орналасқан. 2020 жылдың 30 маусымында Statnett зерттеу кемесі Olympic Taurus-пен бірге тағы бір экспедиция жіберді, қатаң дауылдан кейін, алыстан басқарылатын су асты аппаратын пайдаланып апатты зерттеу үшін, кабельдің зақымдалмағанын растау мақсатында. Компания қыркүйек айында бұл кеменің Карлсруэ екенін растады.