Николай Марден: Американ суретшісінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық суретші (1938–2023)

Николас Брайс Марден (Nicholas Brice Marden Jr.) (15 қазан, 1938 – 9 тамыз, 2023) – американдық суретші, көбінесе минималист ретінде сипатталған, бірақ оның туындылары абстрактілік экспрессионизм, түстік өріс суреті және лирикалық абстракция тамырларына ие. Ол Нью-Йорк қаласында, Тиволиде (Нью-Йорк штаты), Гидрада (Грекия) және Иглз-Мерде (Пенсильвания штаты) өмір сүрді және жұмыс істеді.

Ерте өмір

Николас Брайс Марден-младший Нью-Йорктің Бронксвилл қаласында дүниеге келді және жақын маңдағы Брайарклиф Манорда өсті. Ол 1957-1958 жылдары Флориданың Оңтүстік колледжінде оқыды, ал 1961 жылы Бостон университетінің Сәндік және қолданбалы өнер мектебінен BFA дәрежесін алды. Содан кейін Марден 1963 жылы Йельдің өнер мектебінен магистрлік дәреже алды, онда Эстебан Висенте, Алекс Кац, Джон Шулер, Джек Творков, Реджинальд Поллак, Филипп Перлштейн және Габор Питердимен бірге оқыды. Оның студенттерінің арасында болашақ суретшілер Ричард Серра, Чак Клоуз, Джанет Фиш, Вия Сельминс, Нэнси Грейвс, Гэри Хадсон және Сильвия мен Роберт Мангольд болды. Өнерді оқыған кезінде Марден Кембридж, Массачусетс штатындағы американдық халық музыкасының қайта жандануына да белсенді қатысты. Оның 1960 жылы үйленген бірінші әйелі Паулин Баез, Джоан Баездің қарындасы болды. Йельде Марден келесі онжылдықтардағы суреттері мен картиналарын сипаттайтын ресми стратегияларды әзірледі: тікбұрышты форматтарға ден қою және сөйілген палитраны жиі пайдалану. 1960-1970 жылдардағы алғашқы жұмыстарында ол көбінесе монохромды кенептерді, жеке немесе панельдер, диптихтер немесе триптихтер сериясында қолданды. Оларға 1966 жылғы «Диллан суреті», қазіргі Сан-Франциско қазіргі заманғы өнер мұражайының қорындағы «1986», 1969 жылғы «Фаве» (Джек С. Блантон өнер мұражайы, Техас университеті, Остин) және 1976 жылғы «Летикос» (Тонто үшін) (Нью-Йорк қазіргі заманғы өнер мұражайы) жатады.

Алғашқы жұмыстар

Марден 1963 жылы Нью-Йоркке көшіп келді, онда ол Жаспер Джонстың туындыларымен танысты. Музейдің 1964 жылғы Джонстың өнер туындыларына арналған ретроспективтік көрмесі кезінде еврей музейінде күзетші болып жұмыс істегенде ол Джонстың жұмыстарымен байланысқа түсті. Келесі жазда Марден Парижге сапар шекті, онда ол қысылған көмір және графиттен жасалған торлы суреттерді жасауды бастады. Марденнің графикалық жұмыстары оның кескіндемелерімен байланысты, ол тіпті соңғы туындыларына да идеяларды енгізеді. Марден алғашқы монохромды бір панельдік кескіндемесін 1964 жылдың қысында жасады. Сонымен қатар, Парижде ол Альберто Джакометти мен Жан Фотьедің туындыларына тәнті болды, бірақ Франсиско де Зурбаран, Диего Веласкес және Эдуард Мане сияқты шеберлер де Марденнің көркемдік тәжірибесіне әсер етті. 1966 жылы Доротея Рокберннің ұсынысымен Марден Роберт Раушенбергпен өз көмекшісі ретінде жұмысқа орналасты. Сол жылы ол Нью-Йорктегі Байкерт галереясында өзінің алғашқы жеке көрмесін өткізді, онда оның классикалық май және ара балауызынан жасалған кескіндемелері қойылды. Осыған дейін ол Стив Полескидің көмекшісі ретінде Chiron Press-те жұмыс істеген. Марден 1969 жылы Хирон баспасында «Гальф» литографиясын (Нью-Йорк 10 69 жинағынан) жасады. 1960 жылдардың соңы мен 70-жылдардың басында сурет өнерінің құлдырап бара жатқаны қабылданған кезде Марден монохромды панельдің шебері ретінде халықаралық даңққа ие болды. 1971 жылы Брайс әйелі Хелен Харрингтонмен бірге Грекияның Гидра аралына сапар шекті және содан бері әр жыл сайын сонда қайтатын болды. Жұбайлар 1973 жылы ондағы алғашқы үйлерін сатып алды. Жарық пен ландшафт Марденнің туындыларына зор әсер етті (мысалы, бес «Гров тобы» кескіндемелері, 1972–1980; «Souvenir de Grèce» қағаздағы жұмыстар, 1974–1996). Мармар сынықтарына маймен салған ол Гидрада 31 мармар кескіндеме жасады. Марденнің алғашқы монохромды кескіндемелері жеке панельдер, диптихтер және триптихтер түрінде сақталған. Төрт «Қызыл, Сары, Көк» кескіндемелерінің әрқайсысында (1974) суретші үш жалғасқан кенеп панеліне майлы бояуды ерітілген ара шабы мен терпентинмен араластырып, пышақ пен шпательмен жақты. Ол панельдердің санын біртіндеп арттырып, оларды тіреуіш және қаптама конфигурацияларында орналастырды. 1972 жылы Техас штатындағы Хьюстон қаласындағы Ротко шіркеуін көргеннен кейін, Марден абстракция арқылы рухани ортаны күшейту мақсатымен кескіндеме жасады. Алтарь үстіндегі кеңістікті алып, бұл терезелер кеңістіктің қасиетті әрекеттеріне орталық рөл атқаратын болады. Суретші келесі жеті жыл бойы инсталляциялық контекстің рухани салмағын шешу үшін өз тұжырымдамасын жетілдіріп, шектеулі топта аяқтады. Базель соборы үшін боялған шыны терезелердің эскиздерін дайындағаннан кейін, ол сәулет өнеріндегі түс пен жарық жағдайларын суреттерінде бейнелеуге қызығушылық танытты. Базель комиссиясы суретшінің 1960 және 1970 жылдары оның туындыларында басым болған қарапайым энкаустикалық монохромдардан алыстап, жаңа, жарқын түс палитрасын және сызықтық композициялық тәсілдер жиынтығын қабылдағанын көрсетті. Алхимияға деген қызығушылығы артып, ол сызықтық элементтер үшін үш (Үштік) түске және монохромды панельдер үшін төрт (жер, ауа, от, су элементтері) түске шектелген түстердің комбинацияларын пайдалануға шешім қабылдады. Терезелер физикалық жағынан ешқашан жасалмаса да, Марденнің Базель соборы үшін жасаған кескіндемелері олардың тұжырымдамалық мақсаттарына байланысты оның туындыларының шедеврлері ретінде сақталды. 1977 жылы Марден Рим мен Помпеиге сапар шекті, онда ол римдік және грек өнері мен сәулетіне деген қызығушылығын арттырды, бұл оның 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басындағы жұмысына әсер етті.

Marden relocated to New York City in 1963, where he came into contact with the work of Jasper Johns while employed as a guard at the Jewish Museum during the museum's 1964 retrospective of Johns' oeuvre. The following summer, Marden traveled to Paris, where he began to make compressed charcoal and graphite grid patterned drawings. Marden's graphic works are a corollary to his paintings, and he would transfer ideas into even his most recent paintings and drawings. Marden made his first monochromatic single panel painting in the winter of 1964. It was also in Paris that he admired the work of Alberto Giacometti and Jean Fautrier, although masters such as Francisco de Zurbarán, Diego Velázquez, and Édouard Manet also informed Marden's artistic practice. In 1966, at Dorothea Rockburne's suggestion, Marden was hired by Robert Rauschenberg to work as his assistant. That same year, he had his first solo show in New York at the Bykert Gallery, which exhibited the first of his classic oil and beeswax paintings. Prior to that he had worked at Chiron Press as an assistant to Steve Poleskie. Marden created the lithograph Gulf (from the New York 10 69 portfolio) in 1969 while at Chiron Press. In the late 1960s and early '70s, a moment when painting was widely considered moribund, Marden gained international fame as the master of the monochrome panel. In 1971, Brice and his wife, Helen Harrington, visited the Greek island of Hydra, to which they returned every year thereafter. The couple bought their first home there in 1973. The light and landscape greatly influenced Marden's work (see, for instance, the five Grove Group paintings, 1972–1980; Souvenir de Grèce works on paper, 1974–1996). Executed in oil on marble fragments, he made a total of 31 paintings on marble on Hydra. Marden’s early monochromatic paintings exist as single panels, diptychs, and triptychs. In each of the four Red Yellow Blue paintings (1974), the artist painted slabs of dense yet nuanced color on three adjoined canvas panels, using oil paint mixed on the spot with melted beeswax and turpentine and applied with a knife and spatula. He gradually increased the number of panels, arranging them into post and lintel configurations. Influenced in part by the Rothko Chapel in Houston, Texas, which the artist visited in 1972, Marden painted with the aim of fostering a heightened spiritual environment through abstraction. Occupying the space above the altar, these windows would be central to the ritual activity of the space, and the artist spent the next seven years honing his concept to address the spiritual weight of the installation context, culminating in a limited group of Window Study paintings. After preparing designs for stained glass windows for Basel Cathedral, he became interested in expressing in his paintings the conditions of colour and light in architecture. The Basel commission saw the artist move away from the understated encaustic monochromes that dominated his output during the 1960s and 1970s to embrace a new, vibrant palette and set of linear compositional devices. In part influenced by his growing interest in alchemy, he decided to work with combinations of colors limited to three (the Trinity) for the linear components and four (the elements earth, air, fire, water) for the monochrome panels. While the windows were never physically fabricated, Marden’s paintings for the Basel Cathedral endure as masterworks of his oeuvre because of their conceptual aims. In 1977, Marden traveled to Rome and Pompeii, where he strengthened his interest in Roman and Greek art and architecture, which would influence his work of the late 1970s and early 1980s.

Кейінгі жұмыстар

1983 жылы Марден отбасымен Таиландқа, Шри-Ланкаға және Үндістанға саяхат жасады; суретші Азияның кейбір аймақтарының өнеріне, ландшафтына және мәдениетіне әсерленді. Содан кейін Марден өз жұмысына белгілі бір азиялық дәстүрлердің көптеген элементтерін енгізді, оларды өзінің процесінің маңызды бөлігіне айналдырды (Шелль суреттері, 1985–87). 1984 жылы «Жапон каллиграфиясының шеберлері, 8-19 ғасырлар» көрмесіне барғаннан кейін Марден форманы пайдалануға бейімделді, бұл оның соңғы жұмыстарындағы басты ықпал ететін фактор болды. Бұл оның «Cold Mountain» сериясындағы суреттерінде және қағазға салған жұмыстарында көрінеді (1989–1991). Ақшыл немесе аздап боялған фонмен үйлесетін жеңіл каллиграфиялық сызықтардан құралған бұл 9x12 фут көлемді суреттер Марденнің сол кезге дейін салған ең ірі туындылары болды. 2000 жылы Марден «The Propitious Garden of Plane Image» жобасын бастады, оның ең ұзын екеуі 24 футқа жетеді. 2006 жылы «The New Yorker» журналындағы сыншы Питер Шелдаль Марденді «соңғы төрт онжылдықтың ең терең абстрактты суретшісі» деп атады.

Көрмелер

Марден жүздеген топтық көрмелерге қатысты, ал оның туындылары көптеген жеке көрмелер мен ретроспективалардың тақырыбы болды. Нью-Йорктегі оның алғашқы жеке көрмесі 1966 жылы Байкерт галереясында өтті. 1972 жылы оның жұмысы Германияның Кассель қаласында өткен Documenta 5 көрмесінде көрсетілді. Оның алғашқы музейлік көрмесі 1975 жылы Нью-Йорктегі Соломон Р. Гуггенхайм мұражайында өткен ретроспектива болды. 1991 жылы Марден Бостонның Көркем өнер мұражайының «Connections» сериясына қатысты, онда суретші өзінің абстрактілі три ондаған кенептерін, қағаз және мәрмәрдегі туындыларын Эдуард Мане, Пол Гоген, Гоя, Джеймс Энсор және Франсиско де Зурбаран сияқты тұрақты коллекциядағы туындылармен салыстырып қойды. 2006 жылдың күзінде Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайы «Брайс Марден: Суреттер мен эскиздердің ретроспективасы» көрмесін ұсынды. Мұражай бұл көрмені «Марденнің туындыларының беспрецедентті жиынтығы, онда елуден астам картина және оған тең суреттер, суретшінің мансабының барлық кезеңдерінен алынып, хронологиялық тәртіппен ұйымдастырылған» деп атады. Көрме 2007 жылдың басында Сан-Францискодағы Заманауи өнер мұражайына, ал сол жылдың жазында Берлиннің Гамбургер Бахнхоф, қазіргі заман өнері мұражайына көшті. Бастапқыда Марден бұл идеяға ынтасыз болды. Туындылар екі кезеңге бөлінді: алпысыншы жылдардың ортасынан сексенінші жылдардың ортасына дейін, содан кейін сексенінші жылдардың ортасынан қазіргі уақытқа дейін. Бірақ соңында бұл суретшіге өзінің бұрынғы жұмыстарын қайта қарастырып, болашақ туындыларына назар аударуға мүмкіндік берді.

Жеке

1960 жылы Брайс Марден Паулин Баезге (Джоанның әпкесі) үйленді және олардың Николас есімді ұлы болды. Брайс Марденнің ұлы Ник Марден - бассист, ол 1970-ші жылдардың соңынан бері Нью-Йорк панк сахнасында қатысып, Stimulators және False Prophets сияқты топтарда ойнады. Мардендердің қызы Мирабель Марден Нью-Йорктегі Rivington Arms өнер галереясының иесі болды. Ол сонымен қатар фотограф. Мелия Марден Нью-Йорктегі The Smile мейрамханалар тобының шеф-аспазы. 1987 жылдан 2000 жылға дейін Марденнің студиясы Боуэриде орналасқан.

Өлім

Брайс Марден 2023 жылғы 9 тамызда 84 жасында Нью-Йорк штатының Тиволи қаласындағы үйінде дүние салды.

Құрметтер

1988 жылы Марден Америка өнер және әдебиет академиясының мүшесі болды. 2000 жылы Браун университеті суретшіге Көркем өнер докторының құрметті атағын берді.

Өнер нарығы

Марденді 2017 жылдан бастап Гагосян галереясы көрсетті. Ол бұрын Мэтью Маркс галереясымен жиырма жылдан астам уақыт жұмыс істеген. Марденнің бір картинасы 2006 жылдың мамыр айында Кристис аукционында шамамен 3 миллион долларға сатылды. Марденнің «Салқын тау I (Жол)» (1988–89) туындысы 2008 жылдың мамырында Sotheby’s аукционында 10–15 миллион долларлық бағамен 9 602 500 долларға сатылып, оның аукциондық рекордын шамамен екі есеге арттырды. 2013 жылы Стивен А. Коэн «The Attended» (1996 9) картинасын Нью-Йорктегі Sotheby’s аукционында 10,9 миллион долларға сатты. 2020 жылдың 10 шілдесінде Брис Марденнің «Комплименттер» (2004–2007) абстракті картинасы Кристис аукционында 30,920,000 долларға сатылды. Бұл нәтиже Марден үшін жаңа аукциондық рекордты әкелді, ол суретшінің 2019 жылдың қарашасында Sotheby’s аукционында «No 2» жолақты туалы үшін төленген 10,9 миллион долларлық бұрынғы көрсеткішін шамамен үш есеге арттырды. Марденнің аукциондық бағасы қазір Рембрандт сияқты көне шебердің бағасына жақындап қалды, оның ағымдағы аукциондық рекорды – 33,2 миллион доллар.