Джа́н Домени́ко Ма́нси: Өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Италиялық прелат, теолог, ғалым және тарихшы Джан (Джованни) Доменико Манси (16 ақпан 1692 – 27 қыркүйек 1769) – шіркеу соборлары туралы ауқымды еңбектерімен танымал итальяндық прелат, теолог, ғалым және тарихшы. Оның есімі кейбір дереккөздерде Джон (Доменико) Манси деп ағылшыншаланған.

Өмірбаян

Ол Лукка қаласында ақсүйек отбасында дүниеге келді және сол қаланың архиепископы болып қайтыс болды. Он алты жасында ол Ана Марияның дін қызметкерлерінің қауымына қосылып, 1710 жылы өзінің міндеттемесін орындады. Оқу сапарларынан басқа, ол Лукка архиепископы болып тағайындалғанға дейін (1765) барлық өмірін діни ортасында өткізді. 1758 жылы Римде болғанда, оны кардинал Пассионеи қабылдады, оны қасиетті колледжге қабылдау туралы сөз болды, бірақ оның танымал «Энциклопедияның» түсіндірмелі басылымына қатысқандығы Клемент XIII-ті ашуландырды. Бұл басылымдағы түсіндірмелер мәтінді түзету мақсатында жазылған. Епископтыққа тағайындалғаннан кейін үш жыл өткен соң, ол инсультқа шалдығып, өмірінің соңына дейін қозғала алмай қалды. Оның ұзақ мансабының көп бөлігі діни еңбектерді жазбалармен және қосымша материалдармен қайта өңдеумен өтті. Оның есімі тоқсан томдық және көптеген кварталық кітаптардың беттерінде кездеседі. Еңбекқор, көп оқыған және жақсы білім алған ол, көбінесе асығыс болғандықтан, механикалық және түпнұсқа емес жұмыстар жасады. Оның міндеті көбінесе қайта басылатын еңбектерге жазбалар мен құжаттарды қосумен және осылайша дайын болған материалды баспаға жіберумен шектелді, бұл көптеген кемшіліктерге әкелді. Мансидің өзі жазған жалғыз еңбегі – 1724 жылы жарық көрген «Tractatus de casibus et censuris reservatis» еңбегі, ол оны «Index Librorum Prohibitorum» тізіміне енгізуге себеп болды. Қалғанының бәрі түсіндірмелі басылымдар. 1726 жылы Ио. Бурх. Менкенийдің «De Charlataneria eruditorum declamationes duae cum notis variorum» еңбегі жарық көрді; 1725 жылдан 1738 жылға дейін Антуан Августин Кальметтің үш еңбегінің латын тіліне аудармасы – «Dictionnaire de la Bible», «Prolégomènes et Dissertations» және «Commentaire littéral» басылды. Мансидің ең танымал басылымы – оның кең көлемді «Sacrorum Conciliorum nova et amplissima collectio» жинағы (31 том, фолио, Флоренция және Венеция, 1758–98), ол 1438 жылғы Флоренция соборының ортасында қаражат жетіспеуінен тоқтатылды. Индекстің болмауы оны пайдалануға қолайсыз етеді және сын тұрғысынан алғанда, көп нәрсені қажет етеді. Манси оның он төрт томын ғана жариялады, ал қалғандары оның жазбаларынан аяқталды. 1748 жылы ол Колети жинағына қосымша ретінде ұсынылған жинақтың бірінші томын жариялай бастады; оның алтыншы және соңғы томы 1752 жылы жарық көрді. Жинақ қайта басылды: Парижде H. Welter (1901–1927); және Грацта 1960 жылы Akademische Druck und Verlagsanstalt баспасында. 1901 жылғы басылымы Мичиган университетінің құқық кітапханасымен цифрлық форматқа көшірілді.

He was born at Lucca, of a patrician family, and died archbishop of that city. At the age of sixteen he entered the Congregation of Clerics Regular of the Mother of God and made his profession in 1710. Except for some journeys made for purposes of study, his whole life, until his appointment as Archbishop of Lucca (1765), was spent in his religious home. In 1758, after a sojourn at Rome, where he had been received by Cardinal Passionei, there was question of elevating him to the Sacred College, but his collaboration in an annotated edition of the famous Encyclopédie displeased Clement XIII. It should be remarked that the notes in this edition were intended to correct the text. Three years after his elevation to the episcopate he was smitten with an attack of apoplexy which left him suffering, deprived of the power of motion, until his death. His long career was filled chiefly with the re editing of erudite ecclesiastical works with notes and complementary matter. His name appears on the title pages of ninety folio volumes and numerous quartos. An indefatigable worker, widely read and thoroughly trained, his output was chiefly of a mechanical order, and unoriginal because hurried. His task was most often limited to inserting notes and documents in the work to be reproduced and sending the whole result to the printer, a process which resulted in numberless shortcomings. The only work worth mentioning that is all Mansi's own is his Tractatus de casibus et censuris reservatis, published in 1724, which brought him into difficulties with the Index Librorum Prohibitorum. The rest are all annotated editions. In 1726 there was Jo. Burch. Menckenii De Charlataneria eruditorum declamationes duae cum notis variorum; from 1725 to 1738, an annotated Latin translation of the three works of Antoine Augustin Calmet—the Dictionnaire de la Bible, Prolégomènes et Dissertations, and Commentaire littéral. The best known publication of Mansi is his vast edition of the Councils, Sacrorum Conciliorum nova et amplissima collectio (31 vols., folio, Florence and Venice, 1758–98), which was stopped by lack of resources in the middle of the Council of Florence of 1438. The absence of an index renders it inconvenient, and in a critical point of view it leaves an immensity to be desired. Mansi saw only fourteen volumes of it published, the others were finished from his notes. In 1748 he began to publish the first volume of a collection which was presented as a supplement to that of Coleti; the sixth and last volume of it appeared in 1752. The collection has been reprinted: in Paris by H. Welter, (1901–1927); and in Graz by the Akademische Druck und Verlagsanstalt in 1960. The 1901 edition has been digitized by the University of Michigan Law Library.

Басылымдар мен аудармалардың таңдамалы тізімі

Аугустин Кальметтің 1720 жылғы сөздігі – J. Dom. Манси латын тіліне аударған Dictionarium Historicum, Criticum, Chronologicum, Geographicum, Biblicum.