Кіріспе

Дүниежүзілік сауда ұйымының техникалық сауданы қолдау шарты

Техникалық саудаға кедергілер туралы келісім, көбінесе ТБТ келісімі деп аталады, – Дүниежүзілік сауда ұйымы басқаратын халықаралық шарт. Ол соңғы рет Тарифтер мен сауда туралы жалпы келісімнің Уругвай кезеңінде қайта келісілді, ал қазіргі түрі 1995 жылдың басында ДСҰ құрылған кезде күшіне еніп, ДСҰ-ның барлық мүшелері үшін міндетті болып табылады.

Мақсаты

ТБТ техникалық регламенттер, стандарттар, сынақтар және сертификаттау процедуралары саудаға қажетсіз кедергілер келтірмеуі үшін құрылған. Келісім сауданы шектеу мақсатымен жасалған техникалық талаптарға тыйым салады, ал тұтынушыларды немесе қоршаған ортаны қорғау сияқты заңды мақсаттар үшін жасалған техникалық талаптарға қарсы емес. Шын мәнінде, оның мақсаты – халықаралық саудаға қажетсіз кедергілерді болдырмау, сондай-ақ барлық ДСҰ мүшелеріне өздерінің нормативтік тәуелсіздігі шеңберінде заңды мүдделерін қорғау құқығын мойындау, халықаралық стандарттарды қолдануды ынталандыру арқылы. Сауданы шектеуді негіздеуге болатын заңды мүдделер тізімі шектеулі емес және оған қоршаған ортаны, адам және жануарлар денсаулығы мен қауіпсіздігін қорғау кіреді. ТБТ-ның қолданылу саласы мазмұндық қолданылу саласын (қандай шаралар қамтылған), жеке қолданылу саласын (шаралар кімге қолданылады) және уақыттық қолданылу саласын қамтиды.

Елеулі қолданылу аясы

ТБТ-ның 1-қосымшасында үш категориядағы маңызды шаралар қарастырылған: техникалық регламенттер, стандарттар және сәйкестікті растау. EC Asbestos ісіндегі Апелляциялық орган оларды шаралардың шектеулі класы деп сапты.

Стандарт: 1.2 қосымша

Стандарт – танылған орган бекіткен, міндетті емес талаптарды немесе ерекшеліктерді анықтайтын құжат. Ол терминологияны, символдарды, қаптама немесе таңбалау талаптарын қамтуы мүмкін және өнімге, процеске немесе өндіріс тәсіліне қатысты болуы мүмкін. Стандарттар техникалық реттеуден айырмашылығы бар, себебі олар міндетті емес. Ерікті болғанымен, өндірушілер коммерциялық тұрғыдан тиімді болу үшін оларды сақтауға көбінесе мәжбүр болады. Стандарттар ТКТ-ның 4-бабы мен Жақсы Тәжірибе Кодекстерімен басшылыққа алынады.

Сәйкестікті бағалау: 1.3-қосымша

Сәйкестікті бағалау – техникалық регламенттер мен стандарттардағы талаптардың орындалуын анықтауға арналған тікелей немесе жанама процедура. Сәйкестікті бағалау үлгі алу, сынақтан өткізу және тексерулерді қамтуы мүмкін. Сәйкестікті бағалау қағидалары ТБТ-ның 5, 6, 7, 8 және 9-баптарында баяндалған.

Техникалық регламент немесе стандарт болып табылатындығын анықтау

Шараның стандарт емес, техникалық регламент болып табылуы "міндетті" екендігіне байланысты. ГАТТ-тың "Туна мен дельфин" ісі бойынша панель және апелляциялық орган (I және II) АҚШ-тың дельфинге қауіпсіз туна таңбалау шараларын техникалық регламент деп тапты. Бұл талаптар АҚШ-та тунды сату үшін міндетті болмаса да, дельфинге қауіпсіз сертификат алу үшін міндетті болды. Апелляциялық орган АҚШ дельфинге қауіпсіздік белгісін алудың басқа жолдарын ұсынбағанын, сондықтан талап міндетті және де-юре міндетті екенін мәлімдеді. Осы шешімнен көрініп тұрғанындай, белгілі бір таңбаға монополия құруға бағытталған шаралар техникалық регламенттер болып танылады, бірақ сынақ әрбір жағдай бойынша жеке қарастырылады. Бұл шешім "міндетті" терминін тым кең түсіндіргені үшін сынға ұшырады, бұл техникалық регламенттер мен стандарттар арасындағы айырмашылықты мәнсіз етеді.

Өніммен байланысты емес процестерге қолдану

"Еркін өсіру", "органикалық" немесе "әділ сауда" сияқты таңбалар өнімнің нақтырақ әсері жоқ сапасын көрсетеді. Өнімге тікелей қатысы жоқ процестерге ("NPRP") қатысты белгілер техникалық регламенттер санала ма, жоқ па – бұл пікірталас тудыратын мәселе. 1.1-қосымшада техникалық регламенттер "өнімнің қасиеттеріне немесе олармен байланысты процесс пен өндіріс тәсілдеріне" қолданылатыны айтылған, яғни бұл НПРП-ға қатысты емес. Дегенмен, 1.1 және 1.2-қосымшалардың екінші сөйлемдерінде "байланысты" деген сөздің болмауы техникалық регламенттерді таңбалауға да қолдануға болатынын ұғындырады. Кейбір ғалымдар екінші сөйлемді бірінші сөйлемнің контекстінде қарастырып, оған шектеулі мағына беру қажет деп есептейді.

Хабарламаға қойылатын талаптар

Сонымен қатар, ТКТ келісімі мемлекеттерді саудадағы техникалық кедергілер туралы бір-бірін хабардар етуге міндеттейді. Мемлекеттерге шаралар күшіне енгенге дейін өздерінің алаңдаушылықтарын білдіруге мүмкіндік беру үшін мүшелер, басқа мүшелерге пікір білдіруге, оларды талқылауға және олардың пікірлерін қарастыруға жеткілікті уақыт беруге тиіс. Мүшелер ТБТ ережелеріне қатысты бір-бірін хабардар етуі тиіс, егер төмендегі үш шарт орындалса: Шара техникалық регламент немесе сәйкестікті бағалау процедурасын бағалау болуы керек. Тиісті халықаралық стандарт болмауы керек, немесе егер стандарт болса, шара оған сәйкес болмауы керек. Техникалық регламент халықаралық саудаға маңызды әсер етуі керек. Бұл критерийлер техникалық регламенттердің мазмұнына қатысты міндеттемелерден кеңірек, бұл кейіннен сотқа берілуі мүмкін кез келген мәселені мүмкіндігінше ертерек анықтауға мүмкіндік береді. Дегенмен, "қауіпсіздік, денсаулық, қоршаған ортаны қорғау немесе ұлттық қауіпсіздіктің шұғыл мәселелері" туындаған жағдайда, 2.10-бап процессді жеделдету үшін балама процедураны қарастырады.