Кіріспе

Неміс императорлық әскери-теңіз флотының соғыс кемесі; оның класының жетекші кемесі.

SMS Nassau – Германия Императорлық әскери-теңіз флоты үшін салынған алғашқы дредноут соғыс кемесі, бұл британдық дредноут Nassau суға түсірілгеніне жауап ретінде жасалды. 1907 жылдың 22 шілдесінде Вильгельмшафендегі Кайзерлихе верфіде салынды және шамамен 25 айдан кейін, Дредноуттан кейін бір жылдан аз уақыт өткен соң, 1908 жылдың 7 наурызында суға түсірілді. Ол өз класындағы төрт линкордың жетекші кемесі болды, олардың ішінде , , және болды.

Нассау Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында Солтүстік теңізде қызмет етті, Германияның Ашық теңіз флотының I шайқас эскадриласының II бөлімінде. 1915 жылдың тамызында ол Балтық теңізіне кірді және Рига шығанағындағы шайқасқа қатысты, онда ресейлік "Слава" соғыс кемесімен шайқасты. Солтүстік теңізге оралғаннан кейін, Нассау және оның бір кластас кемелері 1916 жылдың 31 мамыры мен 1 маусымы аралығында Ютландия шайқасына қатысты. Шайқас кезінде Нассау британдық эсминецке соқтығысты. Нәтижесінде 11 адам қаза тауып, 16 адам жарақат алды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ашық теңіз флотының көп бөлігі Скапа-Флоуға интернирленді. Нассау класындағы кемелер Германияның ең ескі дредноуттары болғандықтан, оларға Германия порттарында қалуға рұқсат берілді. Неміс флоты батып кеткеннен кейін, Нассау және оның үш бір кластас кемесі батып кеткен кемелердің орнына жеңіске жеткен одақтас державаларға берілді. Нассау 1920 жылдың сәуір айында Жапонияға берілді. Кемеге қажеттілік болмағандықтан, Жапония оны британдық сүңгу фирмасына сатты, ол оны Нидерландтың Дордрехт қаласында бөлшектеді.

Сипаттама

Нассау класының жобалау жұмыстары 1903 жылдың соңында ағылшын-герман теңіз қарулану жарысы аясында басталды. Сол кезде шетелдік теңіз күштерінің линкорлары, оның ішінде итальяндық және американдық кемелер, сондай-ақ британдық кемелер, бұрынғы неміс линкорларын басып өтетін күшті екіншілік артиллериямен жабдықталды. Неміс конструкторлары бастапқыда екіншілік қарулары бар кемелерді қарастырды, бірақ 1904 жылдың басында британдық линкорлар екіншілік батареясымен жабдықталғандығы туралы қате хабарламалар оларды сегіз қарудан тұратын, одан да қуатты кеме жасауға итермеледі. Келесі екі жылда жоба он екі қаруы бар үлкен кемеге дейін жетілдірілді, сол кезде Ұлыбритания барлық үлкен қарулы линкорды суға түсірді. Нассаудың ұзындығы , ені және сусыру тереңдігі болды. Ол қалыпты жүктемемен төңкерілді, ал толық жүктемемен . Кемеде 40 офицер және 968 сарбаз қызмет етті. Нассау үш валмен жұмыс істейтін үш кеңейімді бу машинасы мен он екі көмірмен қыздырылатын су түтік қазандықтарын сақтап қалды, олар одан да жетілген турбиналық қозғалтқыштардың орнына қолданылды. Оның қозғалтқыш жүйесінің қуаты болды және ең жоғары жылдамдығына қол жеткізді. Круиздік радиусы сағатына жылдамдықпен болды. Бұл типтегі механизм адмирал Альфред фон Тирпиц пен Теңіз күштерінің құрылыс бөлімінің сұрауы бойынша таңдалды; соңғысы 1905 жылы "ауыр соғыс кемелерінде турбиналарды қолдану тиімді емес" деді. Бұл шешім шығынға негізделген: сол кезде Парсонс бу турбиналарына монополияны иеленді және әрбір турбиналық қозғалтқыш үшін 1 миллион алтын марка роялти талап етті. Неміс фирмалары 1910 жылға дейін турбиналарды ірі көлемде өндіруге дайын болған жоқ. Нассау 12 SK L/45 қаруынан тұратын негізгі артиллерияны алып жүрді. Оның қосалқы қарулары он екі SK L/45 және он алты SK L/45 қаруынан тұрды, олардың барлығы казематтарға орнатылған. Кеме сонымен қатар алты су асты торпедалық түтікшемен жабдықталған. Бір түтікше кеменің басында, екіншісі - кормасында, ал екі түтікше - бортында, торпедалық бөлімшенің екі жағында орналасқан. Кеменің броньдық белдеуі орталық цитадельде қалыңдыққа ие болды, ал брондалған палубасы қалыңдыққа ие болды. Басты артиллерия мұнараларының қабырғалары қалыңдыққа ие болды, ал басқару мұнарасы броньмен қорғалған.

Қызмет тарихы

Нассау ескі кеменің орнына, «Эрзац Бавария» деген уақытша атаумен тапсырылды. Ол 1907 жылдың 22 шілдесінде Вильгельмшафендегі «Кайзерлихе Верфт Вильгельмшафенде» кеме құрылыс орнында 30-шы нөмірмен салынды. Құрылыс жұмыстары абсолютті құпиялылықта жүргізілді; кеме құрылыс зауытын күзетуге әскери бөлімдер, сондай-ақ құрылыс материалдарын жеткізетін мердігерлер, мысалы, «Крупп» тағайындалды. Кеме 1908 жылдың 7 наурызында суға түсірілді; оны Нассау ханшайымы Хильда бағындырды, ал салтанатқа кайзер Вильгельм II және оның әйелінің Оранж-Нассау үйіндегі өкілі, Голландияның шаһзадасы Генрих қатысты. Бір кемежай жұмыскері қателікпен үлкен құбырдан тығындағыш табақты алып тастағаннан кейін кеме жөндеу жұмыстары айтарлықтай кешікті, бұл кемеге көп мөлшерде судың кіруіне әкелді. Кемеде су өткізбейтін бөлімдер орнатылмағандықтан, су бүкіл кемеге таралып, оны сол жаққа бұрып, доктың түбіне батты. Кемені құрғату және тазалау қажет болды, бұл еңбекке толы міндет болды. Кеме 1909 жылдың қыркүйек айының соңына қарай аяқталды. Ол 1909 жылдың 1 қазанында Ашық теңіз флотына қабылданып, сынақтар дереу басталды. Нассаудың құрылысын жеделдеткен кеме, Нассаудан 25 ай бұрын, 1906 жылдың 2 ақпанында суға түсірілген болатын. 1909 жылдың 16 қазанында Нассау және оның әпкесі Вильгельмшафендегі Әскери-теңіз кемежайының жаңа үшінші кіреберісінің ашылу салтанатына қатысты. Олар 1910 жылдың ақпанында сынақ кезінде Ашық теңіз флотының жыл сайынғы маневрлеріне қатысты. Нассау 3 мамырда сынақтарын аяқтады және жаңадан құрылған Ашық теңіз флотының I ұрыс эскадрильясына қосылды. Келесі төрт жылда кеме эскадрилья және флот маневрлеріне, сондай-ақ оқу-жаттығу круиздеріне қатысты. Бір ерекшелік – 1912 жылғы жазғы оқу круизі, онда Агадир дағдарысына байланысты круиз тек Балтық теңізіне бағытталды. 1914 жылдың 14 шілдесінде Норвегияға жыл сайынғы жазғы круиз басталды. Соғыс қаупінен кейін кайзер Вильгельм II екі аптадан кейін круизді тоқтатты, ал шілде айының соңында флот портқа оралды. 28 күні Австрия-Мажарстан мен Сербия арасында соғыс басталды, ал бір апта ішінде Еуропаның барлық ірі державалары қақтығысқа қосылды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Нассау соғыс бойында Солтүстік теңізге жасалған флоттың көптеген шабуылдарына қатысты. Алғашқы операцияны негізінен контр-адмирал Франц фон Хиппердің ұрыс крейсерлері жүргізді; кемелер 1914 жылғы 15-16 желтоқсанда Скарборо, Хартлпул және Уитби ағылшын жағалау қалаларын бомбалады. 12 дредноуттан – оның ішінде «Нассау» – және сегіз пре-дредноуттан тұратын неміс жауынгерлік флоты ұрыс крейсерлерін қолдау үшін теңізге шықты. 15 желтоқсан күні кешке олар алты британдық жауынгерлік кемеден тұратын жекелеген эскадрильяға жақын келді. Қараңғыдағы эсминецтер арасындағы шайқастар неміс флотының қолбасшысы адмирал Фридрих фон Ингенохлды бүкіл Ұлы флоттың олардың алдында екендігіне көндірді. Кайзердің флотының қауіпсіздігін сақтау туралы бұйрығына бағынып, Ингеноль шайқасты тоқтатып, жауынгерлік флотымен Германияға қайтып келді.

Рига шығанағындағы шайқас

1915 жылдың тамызында неміс флоты Рига шығанағын тазартуға тырысты, бұл неміс армиясының Риганы басып алуына көмектесу үшін жасалған. Осы мақсатта неміс жоспарлаушылары аймақтағы ресейлік теңіз күштерін – дредноутқа дейінгі броненосец «Слава», сондай-ақ бірнеше канонерлік қайықтар мен эсминецтерді жою немесе ығыстыруды көздеді. Неміс теңіз күштері сонымен қатар Ресей теңіз күштерінің аймаққа кіруіне кедерес келтіру үшін шығанақтың солтүстік бөлігіне миналар орналастыруды жоспарлады. Шабуылға жиналған флотқа «Нассау» және оның үш серік кемесі, төрт «S» классындағы кемелер, сондай-ақ «», «» және «» соғыс крейсерлері кірді. Сегіз броненосец Ресей флотилиясына қарсы күрес жүргізетін күштерге қолдау көрсетуге тиіс болды. 8 тамызда жасалған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды, себебі ресейлік миналардың толықтай тазартылуына және мина салушы кемеге өз миналарын орнатуға уақыт жетпеді. 1915 жылдың 16 тамызында шығанаққа енуге екінші әрекет жасалды: «Нассау» және «Позен», төрт жеңіл крейсер және 31 торпедалық катер ресейлік қорғанысты бұзуға мүкіндік алды. Шабуылдың бірінші күні неміс мина тазартушы кемесі «T 46» және эсминец «V 99» батып кетті. Келесі күні «Нассау» мен «Позен» «Славамен» артиллериялық шайқасқа түсті, нәтижесінде орыс кемесіне үш оқ тиіп, ол кері шегінуге мәжбүр болды. 19 тамызға қарай ресейлік миналар толықтай тазартылды және флот шығанаққа енді. Аймақта одақтас елдердің теңіз асты қайықтарының болуы туралы хабарламалар немістерді келесі күні операцияны тоқтатуға мәжбүр етті. «Нассау» мен «Позен» 21 тамызға дейін шығанақта қалды және орыс канонерлік қайықтары «Сивуч» және «Кориетцті» жоюға көмектесті. Адмирал Хиппер кейіннен былай деп мәлімдеді: "Жаудың теңіз асты қайықтарының белсенділігі күшейіп жатқан шектеулі аймақта құнды кемелерді ұзақ уақыт ұстап тұру, зақымдану және жоғалу қаупімен, Риганы құрлықтан басып алу алдында шығанақты басып алудан күтілетін пайдаға қарағанда әлдеқайда артық тәуекелге бару еді."

Ютландия шайқасы

Нассау 1916 жылғы 31 мамыр – 1 маусым аралығында I ұрыс эскадрильясының II дивизиясында Ютландия шайқасына қатысты. Шайқастың көп бөлігінде I ұрыс эскадрильясы II ұрыс эскадрильясының III ұрыс эскадрильясының артында, ал одан кейін II ұрыс эскадрильясының ескі кемелері орналасты, жауынгерлік шегіністің ортасын құрады. Нассау төрт кемеден тұратын топтың үшінші кемесі болды, Рейнландтан кейін және Вестфаленнен бұрын; Позен эскадрильяның флагманы болды. Неміс флоты түнгі қимыл формациясына қайта ұйымдасқанда кемелердің реті байқаусыз кері өзгерді, сондықтан Нассау Вестфаленнен кейін екінші болып тұрды. 17:48 мен 17:52 аралығында 11 неміс дредноуттары, соның ішінде Нассау, британдық 2-жеңіл крейсерлік эскадрильяға қарсы атыс ашты; Нассаудың нысанасы крейсер болды. Нассаудың Саутгемптонға шамамен 17:50-де, атыс бастағаннан кейін көп ұзамай бір рет соққы бергені есептеледі. Ол Саутгемптонға сол жағынан тиді және елеулі зақым келтірмеді. Нассау содан кейін өзінің қаруларын крейсерге бағыттады; атыс 18:10-да тоқтады. 19:33-те Нассау британдық соғыс кемесінің қақпасына келді; оның бас қарулары қысқа уақытқа атылды, бірақ неміс флоты 180 градусқа бұрылғаннан кейін британдық кеме қол жетімді болды. Нассау мен I эскадрильяның қалған бөлігі 22:00-ден кейін британдық жеңіл күштерімен, соның ішінде жеңіл крейсерлермен қайтадан шабуылға түсті. Нассау өзінің бауырласы Вестфаленді 68° бұрылыспен оңға бұрып, кез келген торпедалардан аулақ болу үшін маневр жасады. Екі кеме Каролина мен Роялистке шамамен 150 метр қашықтықта атыс ашты. Британдық кемелер торпедаларды ұшыру үшін қысқа уақытқа бұрылды. Каролина екі рет Нассауға атыс жасады; біріншісі кеменің мұртынан өтті, екіншісі жарылмай кеменің астынан өтті. 1 маусымда түн ортасында неміс флоты британдық Ұлы Флоттың артына өтуге тырысқанда, британдық эсминецтердің қатарына тап болды. Нассау эсминецке кездесіп, шатасудан оны тарануға тырысты. Spitfire қашуға тырысты, бірақ жеткілікті жылдамдықпен маневр жасай алмады, сондықтан екі кеме соқтығысты. Нассау эсминецке 11 дюймдік алдыңғы қаруларынан атыс ашты. Олар Нассау үшін соққы беру үшін жеткілікті төмен түсе алмады; дегенмен, қарулардың жарылысы Spitfire-дің көпірін жойды. Осы кезде Spitfire Нассаудан шыға алды және өзімен бірге Нассаудың 6 метрлік (20 фут) бөлігін алып кетті. Соқтығысу нәтижесінде Нассаудың 15 см (5.9 дюйм) қаруларының бірі жарамсыз болды және су сызығының үстінде 3.5 метрлік (11.5 фут) жарық пайда болды; бұл кеменің жөндеуге дейін баяулауын қамтамасыз етті. Шайқас кезінде Нассау британдық эсминецтерден екі снарядқа ұшырады, бұл оның шамдарын зақымдады және жеңіл жарақаттарға әкелді. Сағат 01:00-ден кейін Нассау және британдық бронекер Тюринген бірінші болып атыс ашты және Қара ханзадаға жалпы саны 27 ауыр калибрлі снарядтармен және оның қосалқы батареясынан 24 снарядпен шабуыл жасады. Нассау және оның серігі қосылды, содан кейін ауыр атыс британдық крейсерді тез арада жарамсыз қалдырып, өртке ұшыратты; қатты жарылыстан кейін ол барлық экипажымен бірге суға батып кетті. Суға батқан Қара ханзада Нассаудың жолында болды; апаттан аулақ болу үшін кеме III ұрыс эскадрильясына қарай күрт бұрылуға мәжбүр болды. Нассаудың Нассаумен соқтығысудан аулақ болу үшін қозғалтқыштарын толық жылдамдықпен артқа бұруы қажет болды, содан кейін ол ескі дредноуттар арасында қалды. Сағат 03:00 шамасында бірнеше британдық эсминецтер неміс желісіне тағы да торпедалық шабуыл жасауға тырысты. Сағат 03:10 шамасында үш немесе төрт эсминец түнде Нассаудың сол жағында пайда болды; арақашықтықта, Нассау торпедалардан аулақ болу үшін 90° бұрылуға дейін кемелерге қысқа уақытқа оқ атты. Неміс суларына оралғаннан кейін Нассау, оның бауырластары Позен және Вестфален, сондай-ақ Хельголанд класының және Тюринген линкоры түнде Жейд кемежайында қорғаныс позициясын алды. Шайқас барысында Нассау екі рет қосалқы снарядтардан зақымданды, бірақ бұл зақымдар елеулі болған жоқ. Оның қаза болғандары 11 адам және 16 адам жараланған. Шайқас барысында ол 106 бас қару снарядын және 75 қосалқы қарудан оқ атты. Жөндеу жұмыстары тез аяқталып, Нассау 1916 жылдың 10 шілдесіне дейін флотқа оралды.

Кейінгі операциялар

18-22 тамызда тағы бір флоттық шабуыл болды, оның барысында I-ші барлау тобының ұрыс крейсерлері Биттидің ұрыс крейсерлерін шығарып, жою мақсатымен Сандерленд қаласын бомбалауға тиіс болды. Неміс ұрыс крейсерлерінің тек екеуі ғана жауынгерлік қабілетті болғандықтан, операция үшін барлау тобына үш дредноут берілді: , , және жаңадан құрылған Ашық теңіз флоты, соның ішінде «Нассау», олардың артынан еріп, жабумен қамтамасыз ететін болды. 19 тамызда сағат 06:00-де «Вестфален» Тершеллинг аралының солтүстігінде британдық «» суасты қайығымен торпедаланды; кеме афталда қалды және портқа қайтаруға жіберілді. Британдықтар неміс жоспарларын біліп, оларға қарсы Ұлы флотты жігерді. 14:35-ке қарай адмирал Шеер Ұлы флоттың жақындап келе жатқаны туралы ескертілді және Ютландия шайқасынан кейін өткен 11 аптада Ұлы флоттың барлық күштерімен шайқасуға дайын болмағандықтан, күштерін кері бұрып, неміс порттарына шегінді. 19-20 қазанда Солтүстік теңізге тағы бір шабуыл жасалды. 21 желтоқсанда «Нассау» Эльба өзенінің сағасында қалып қойды. Ол өздігінен құтылып, Гамбургтегі Рейхерштейг кемежайында 1917 жылдың 1 ақпанына дейін жөндеу жұмыстары жүргізілді. Кеме 23-25 сәуірде британдық конвойді ұстап алу үшін Норвегияға аттанған күштің бір бөлігі болды, бірақ «Мольтке» крейсерінің техникалық бұзылуына байланысты операция тоқтатылды және оны портқа сүйреп әкелуге тура келді. «Нассау», «Остфризеланд» және «Тюринген» Санкт-Петербургті басып алу жоспарланған «Schlußstein» операциясы үшін арнайы бөлімше құрады. 8 тамызда «Нассау» Вильгельмсхавенде 250 сарбазды алып, Балтық теңізіне қарай жолға шықты. Үш кеме 10 тамызда Балтық теңізіне жетті, бірақ операция кейінге шегерілді және ақырында тоқтатылды. Арнайы бөлімше 21 тамызда таратылды, ал соғыс кемелері 23 тамызда Вильгельмсхавенге оралды. «Нассау» және оның үш әпкесі 1918 жылдың қазан айының соңында, соғыс біту туралы келісім күшіне енуге бірнеше күн қалғанда, соңғы флоттық шайқасқа қатысуға тиіс болды. Ашық теңіз флотының басым бөлігі Вильгельмсхавендегі базасынан британдық Ұлы флотқа қарсы шайқасу үшін шығуға дайын тұрды; Шеер – енді флоттың Бас адмиралы (Großadmiral) – британдық теңіз күштеріне мүмкіндігінше көп зиян келтіруді көздеді, күтілетін шығындарға қарамастан Германияның келіссөздердегі ұстанымын жақсартуға тырысты. Соғыстан шаршаған көптеген теңізшілер операция бейбіт процесті бұзады және соғысты ұзартады деп ойлады. 1918 жылдың 29 қазанында таңертең Вильгельмсхавеннен келесі күні шығуға бұйрық берілді. 29 қазан түнінен бастап «Тюрингендегі», содан кейін басқа да бірнеше соғыс кемелеріндегі теңізшілер көтеріліс жасады. Нәтижесінде, бүлік Хиппер мен Шеерді операцияны тоқтатуға мәжбүр етті.

Тағдыр

1918 жылдың қарашасында Германияның күйреуінен кейін, Ашық теңіз флотының көп бөлігі Скапа-Флоуға интернировкаланды. «Нассау» және оның үш қарындас кемесі интернировкаға жататын кемелер тізіміне енбегендіктен, неміс порттарында қалды. Осы кезеңде, қарашадан желтоқсанға дейін, Герман Бауэр кеме командирі қызметін атқарды. 1919 жылдың 21 маусымында контр-адмирал Людвиг фон Ройтер, келісімшарт сол күні сағат 12-де аяқталады деген жаңылыс пікірмен, британдықтардың оларды тартып алуына жол бермеу үшін кемелерін батыруға бұйрық берді. Осының салдарынан, «Нассау» класындағы төрт кеме батып кеткен кемелердің орнына әртүрлі одақтас елдерге берілді. «Нассау» 1920 жылдың 7 сәуірінде Жапонияға берілді, бірақ жапондықтарға бұл кеме қажет болған жоқ. Сондықтан олар 1920 жылдың маусымында оны британдық кемелерді бөлшектеушілерге сатты, олар кемені Дордрехт қаласында бөлшектеді.