Бұддалық мәдениет пен философияда вегетариандық өмір салты
Buddhist vegetarianism
Бұддалық вегетариандық – Махаяна буддистері арасында кең таралған практика. Вегетариандыққа қатысты түрлі көзқарас, Будданың өсиеттері, Ашока патшаның еңбектері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Буддизм мәдениетінде және философиясында вегетариандық
Vegetarianism in Buddhist culture and philosophy
Буддизмдегі вегетариандық – Махаяна буддалық монахтарының және мирян жандардың, сондай-ақ басқа да ағымдардың кейбір буддистерінің вегетариандықпен айналысуы. Буддизмде вегетариандыққа қатысты пікірлер түрлі мектептерде әртүрлі. Махаяна мектептері көбінесе вегетариандық диетаны ұсынады, себебі Гаутама Будда кейбір сутраларда өзінің ізбасарларына ешқандай сезімтал жандардың етін жемеуді бұйырғандығы айтылады.
Buddhist vegetarianism is the practice of vegetarianism by significant portions of Mahayana Buddhist monastics and laypersons as well as some Buddhists of other sects. In Buddhism, the views on vegetarianism vary between different schools of thought. The Mahayana schools generally recommend a vegetarian diet, claiming that Gautama Buddha set forth in some of the sutras that his followers must not eat the flesh of any sentient being.
Ертедегі буддизм
Буддизмнің ең ерте сақталған жазбалары – Буддизмді Азияның барлық аймақтарына таратуға белсенді түрде көмектескен және Теравада мен Махаяна буддизм мектептері тарапынан құрметтелген Ашока патшаның жарлықтары. Ашока жарлықтарының тарихи құжат ретіндегі сенімділігін көптеген тақырыптардың аталуы, сондай-ақ ғасырлар өткен соң жазылған Теравада және Махаяна Трипитакаларындағы көптеген мәліметтердің расталуы көрсетеді. Шамамен б.з.д. 257 жылы жасалған Ашоканың бірінші жарлығында Ашоканың Маурья империясында жануарларды құрбан етуге тыйым салғаны және вегетариандыққа деген адалдығы айтылады. Дегенмен, Сангханың толығымен немесе ішінара вегетариандық болғаны бұл жарлықтардан нақты білінбейді. Алайда, Ашоканың жеке вегетариандыққа берілгендігі және оны жақтауы, ерте буддизмде (кем дегенде, үй иелері үшін) вегетариандық дәстүрдің болғанын көрсетеді (жануарларды өлтірмеу және олардың етін жемеуден басқа қандай ережелер болғаны туралы мәлімет берілмеген, сондықтан ол белгісіз).
The earliest surviving written accounts of Buddhism are the Edicts written by King Ashoka, a well known Buddhist king who propagated Buddhism throughout Asia, and is honored by both Theravada and Mahayana schools of Buddhism. The authority of the Edicts of Ashoka as a historical record is suggested by the mention of numerous topics omitted as well as corroboration of numerous accounts found in the Theravada and Mahayana Tripitakas written down centuries later. Asoka Rock Edict 1, dated to c. 257 BCE, mentions the prohibition of animal sacrifices in Ashoka's Maurya Empire as well as his commitment to vegetarianism; however, whether the Sangha was vegetarian in part or in whole is unclear from these edicts. However, Ashoka's personal commitment to, and advocating of, vegetarianism suggests Early Buddhism (at the very least for the layperson) most likely already had a vegetarian tradition (the details of what that entailed besides not killing animals and eating their flesh were not mentioned, and therefore are unknown).
Будданың үш көлігінің көрінісі
Буддизм ішінде вегетариандық міндетті ме екеніне қатысты пікірлердің әртүрлілігі бар, және буддизмнің кейбір мектептері мұндай талапты қабылдамайды. Кейбір буддистер "Мен өмір алудан бас тартамын" деген буддизмнің бірінші қағидасына орай ет жеуден аулақ болады. Ал басқа буддистер бұл қорытындымен келіспейді. Көптеген будда вегетариандары Махаяна сутраларында тіркелген ет жеуге қарсы тыйымдарға сүйене отырып, ет жеуге де қарсы шығады.
There is a divergence of views within Buddhism as to whether vegetarianism is required; with some schools of Buddhism rejecting such a requirement. Some Buddhists avoid meat consumption because of the first precept in Buddhism: "I undertake the precept to refrain from taking life". Other Buddhists disagree with this conclusion. Many Buddhist vegetarians also oppose meat eating based on scriptural injunctions against flesh eating recorded in Mahayana sutras.
Тхеравада
Қазіргі заманда вегетариандыққа қатысты көзқарастар географиялық орналасуға байланысты әртүрлі болады. Шри-Ланка мен Оңтүстік-Шығыс Азияның Тхеравада елдерінде монахтар монастырлық ереже, Виная бойынша, егер ет олар үшін арнайы сойылған деп күдіктенбесе, оларға ұсынылған кез келген тағамды, тіпті етті де қабылдауға міндетті. Тхеравада монахтары пиндапата (садақа жинау) кезінде ешқандай нақты тағамды таңдауға немесе сұрауға құқылы емес.
In the modern world, attitudes toward vegetarianism vary by location. In Sri Lanka and the Theravada countries of South East Asia, monks are obliged by the monastic code, Vinaya to accept almost any food that is offered to them, including meat, unless they suspect the meat was slaughtered specifically for them. Theravadin monks are also not supposed to choose or request for any specific food during their pindapata (alms collection).
Қытай, корей, вьетнам және тайвань дәстүрлері
Қытай, Корея, Вьетнам, Тайвань және олардың диаспоралық қауымдастықтарында монахтар мен монахтар еттен, сондай-ақ дәстүрлі түрде жұмыртқа мен сүт өнімдерінен бас тартуға міндетті. Оларға иіссіз деп саналатын көкөністерден де бас тарту қажет – бұл дәстүрлі түрде сарымсақ, Allium chinense, асафетида, шалот және Allium victorialis (жеңіс пиязы немесе тау пиязы) деп аталады, бірақ қазіргі заманда бұл ереже пияз туысына жататын басқа көкөністерді, сондай-ақ кинзаны да қамтуы мүмкін. Бұл таза вегетариандық немесе вегандық (純素 chún sù / 淨素 jìng sù / 齋 zhāi) деп аталады, сонымен қатар бес иісті дәмдеуішті вегетариандық (五辛素 wǔ xīn sù) деп те атайды. Таза вегетариандық немесе вегандық – бұл Үндістаннан шыққан және оны әлі күнге дейін Үндістанда джайнизм сияқты дхармалық діндердің кейбір жақтастары, ал индуизмде лакто-вегетариандық, сонымен қатар иісті немесе иіскейді көкөністерден бас тарту арқылы сақтайды. Буддистердің аз бөлігі бір жыл бойы немесе өмір бойы вегетариандық өмір салтын ұстанады. Көптеген жақтастар әдетте Жаңа жыл қарсаңында, мерекелік күндерде және ата-бабаларға арналған тойларда, сондай-ақ ай күнтізбесі бойынша әр айдың бірінші және он бесінші күндерінде монахтар стиліндегі вегетариандыққа бейім. Кейбір жақтастар сондай-ақ алты күндік (六日齋 liù rì zhāi), он күндік (十日齋 shí rì zhāi), Гуань Инь (Авалокитесвара) вегетариандық (觀音齋 guān yīn zhāi) және т.б. монахтар стиліндегі вегетариандыққа осы ай күнтізбесінің кестесіне сәйкес ереді. Басқа буддистік жақтастар вегетариандықтың кем қатаң түрлерін ұстанады. Дегенмен, көптеген буддистік жақтастар вегетариандық емес. Кейбір Чжайцзяо жақтастары да ет жемейді.
In China, Korea, Vietnam, Taiwan and their respective diaspora communities, monks and nuns are expected to abstain from meat and, traditionally, eggs and dairy, in addition to the fetid vegetables; also known as the five pungent spices (五辛 wǔ xīn) – traditionally garlic, Allium chinense, asafoetida, shallot, and Allium victorialis (victory onion or mountain leek), although in modern times this rule is often interpreted to include other vegetables of the onion genus, as well as coriander – this is called pure vegetarianism or veganism (純素 chún sù / 淨素 jìng sù / 齋 zhāi) and or five pungent spices vegetarianism (五辛素 wǔ xīn sù). Pure Vegetarianism or Veganism is Indic in origin and is still practiced in India by some adherents of Dharmic religions such as Jainism and in the case of Hinduism, lacto vegetarianism with the additional abstention of pungent or fetid vegetables. A minority of Buddhist lay believers are year long or life long vegetarians. Many lay followers typically adhere to monastic style vegetarianism on Lunar New Year Eve, commemorative holidays and ancestral feast days, as well as the first and fifteenth days of each month on the lunar calendar. Some lay followers also follow monastic style vegetarianism on the six day (六日齋 liù rì zhāi), ten day (十日齋 shí rì zhāi), Guan yin (Avalokitesvara) vegetarian (觀音齋 guān yīn zhāi) etc., and follow according to that lunar calendar schedule. Other Buddhist lay followers also follow less stringent forms of vegetarianism. Most Buddhist lay followers however are not vegetarians. Some Zhaijiao lay adherents also do not eat any meat.
Жапондық дәстүрлер
Жапония алғаш рет 6 ғасырда қытай буддизмін қабылдады. 675 жылы император Тенму «Ньон Шокиде» жазылғандай, сиыр, жылқы, ит, маймыл және әтеш етін жеуге тыйым салатын жарлық шығарды. Тенму буддизмнің жақтаушысы болды, және бұл көзқарас, қан мен өліктерді таза емес (жапонша: 穢れ kegare) деп қарастыратын және олардан аулақ болу қажет деген синтоистік көзқараспен нығайтылды. Осыған қарамастан, 675 жылғы жарлықтан кейін де жапондық диетада жануар өнімдері сақталды. Елік пен жабайы шошқаны аулау және жеу туралы мәліметтер ежелгі және орта ғасырлық дәуірде 16 ғасырға дейін, ең кедей шаруалар емес, барлық адамдар үшін диетаның эпизодтық бөлігі ретінде жалғасты. Сарай ақсүйектері де балық пен құс етіне қарағанда нашар деп есептелгенімен, буддалық принциптерді қатаң сақтауға міндетті болғанына қарамастан, кейде қызыл ет жейтін. 9 ғасырдың айналасында екі жапон монахы (Кукай және Сайчо) Ваджраяна буддизмін Жапонияға әкелді, ол тез арада ақсүйектер арасында басым буддизмге айналды. Атап айтқанда, жапон буддизмінің Тендай сектасын құрған Сайчо виная кодексінің санын 66-ға дейін азайтты (円戒 yuán jiè). 12 ғасырда Тендай секталарының бірнеше монахтары жаңа мектептер (Дзен, Таза Жер буддизмі) құрды және вегетариандыққа мән бермей бастады. Бүгінгі Ничирен буддизмі де вегетариандыққа аса мән бермейді. Дзен, әдетте, вегетариандыққа жақсы қарайды. Кукай негізін салған Шингон буддизмі вегетариандықты ұсынады және белгілі бір уақытта талап етеді, бірақ монахтар мен монахылар үшін бұл әрқашан қатаң талап емес. Буддистік вегетариандық (Шоджин Рёри) сонымен қатар Кинкуншокуды (禁葷食) талап етеді, яғни етті, сондай-ақ аллиум тұқымдасынан 5 көкөніс (Гокун - 五葷) тамақ дайындауда қолданбау керек. 1872 жылы Мейдзи реставрациясы кезінде, Жапонияны батыс ықпалына ашудың бір бөлігі ретінде император Мейдзи қызыл етті тұтынуға тыйым салды. Тыйымның алынуына қарсылық болды, және бір көрнекті жауап ретінде он монах Император сарайына бұзып кіруге тырысты. Монахтар шетелдік ықпалдың нәтижесінде көптеген жапондықтар ет жей бастады және бұл «жапон халқының жанын жояды» деп мәлімдеді. Бұзуға тырысқан кезде бірнеше монахтар қаза тапты, ал қалғандары тұтқындалды.
Japan initially received Chinese Buddhism in the 6th century. In 675, Emperor Tenmu issued an edict prohibiting eating the meat of cows, horses, dogs, monkeys, and roosters, as recorded in the Nihon Shoki. Tenmu was a strong proponent of Buddhism, and these views were bolstered by Shinto perspectives that reviewed blood and dead bodies as impure (Japanese: 穢れ kegare) and to be avoided. Despite this, animal products remained in the Japanese diet long after the 675 edict. References to hunting and eating deer and wild boar continued throughout the ancient and medieval period into the 16th century as an occasional part of the diet for all but those in the poorer agrarian classes. The court nobles also ate red meat occasionally, despite being obliged to follow Buddhist principles closely, although it was viewed as inferior to eating fish and birds. Around the 9th century, two Japanese monks (Kūkai and Saichō), introduced Vajrayana Buddhism into Japan, and this soon became the dominant Buddhism among the nobility. In particular, Saichō, who founded the Tendai sect of Japanese Buddhism, reduced the number of vinaya code to 66. (円戒 yuán jiè) During the 12th century, a number of monks from Tendai sects founded new schools (Zen, Pure Land Buddhism) and de emphasised vegetarianism. Nichiren Buddhism today likewise deemphasises vegetarianism. Zen does tend generally to look favourably upon vegetarianism. Shingon Buddhism, founded by Kūkai, recommends vegetarianism and requires it at certain times, but it is not always strictly required for monks and nuns. Buddhist vegetarianism (aka Shojin Ryori), also dictates Kinkunshoku (禁葷食) which is to not use meat as well as Gokun (五葷 5 vegetables from the allium family) in their cooking. In 1872 of the Meiji restoration, as part of the opening up of Japan to Western influence, Emperor Meiji lifted the ban on the consumption of red meat. The removal of the ban encountered resistance and in one notable response, ten monks attempted to break into the Imperial Palace. The monks asserted that due to foreign influence, large numbers of Japanese had begun eating meat and that this was "destroying the soul of the Japanese people." Several of the monks were killed during the break in attempt, and the remainder were arrested.
Тибет дәстүрлері
Зұлымдық жасамау қағидасы буддалық философияның үш жолының негізін құрайды. Осы себепті Будда Винаяда буддалық монахтар қауымына тамақ және ет жеу туралы кеңес берді, себебі монахтар дәстүрлі түрде жергілікті халықтан алатын қайырымдылыққа сүйеніп күн көріп, онда ет болуы мүмкін еді, ал мұндай сыйлықты қабылдамау олардың сертіне қайшы келуі мүмкін. Будда ет жеу мен өлтіру арасында нақты айырма жасады, еттің үш түрлі тазалығы туралы нұсқаулар берді. Көкөністердің сирек кездесетін Тибетте ет көбінесе тамақ ретінде қолданылады. Дегенмен, деректер көрсетіп тұрғандай, Тибетте 14 және 15 ғасырларда Чёдрак Гьяцзо және 8-ші Кармапа Лама Микё Дордже сияқты танымал будда ұстаздары вегетариандыққа шақыруды қолдаған. Әсіресе Чатрал Ринпоче өзінің шәкірті болғысы келгендердің вегетариандық болуын талап еткен.
The practice of non harming forms the basis of all three vehicles of Buddhist philosophy. For this reason, the Buddha gave advice to the Buddhist community of monastics in the Vinaya concerning food and the consumption of meat, since monastics traditionally relied upon alms given to them by the local community for sustenance on occasions which may include meat, and to refuse such offerings could be considered as going against their vows. The Buddha made clear distinctions between eating meat and killing, by giving instructions on the three fold purity of meat. In Tibet, where vegetables are scarce, meat is often consumed as a form of sustenance. However, records show that in Tibet, the practice of vegetarianism was encouraged as early as the 14th and 15th centuries by renowned Buddhist teachers such as Chödrak Gyatso and Mikyö Dorje, 8th Karmapa Lama. Chatral Rinpoche in particular stated that anyone who wished to be his student must be vegetarian.