Деметре Чипарус: Француздық-Румыниялық мүсінші және Арт-Деко дәуірінің шебері
Demétre Chiparus
Деметре Чипарус – румын-француз мүсіншісі (1886-1947). Art Deco дәуіріндегі маңызды суретші, Париж өнеріне үлкен үлес қосып, Италия мен Францияда білім алған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Румын-француз мүсіншісі (1886–1947)
Romanian–French sculptor (1886–1947)
Деметр Хараламб Чипарус (Dumitru Haralamb Chipăruș; 16 қыркүйек 1886 – 22 қаңтар 1947) – Париж қаласында өмір сүрген және жұмыс істеген, Ар-Деко дәуірінің румын мүсіншісі. Ол сол заманғы ең ірі мүсіншілердің бірі болды.
Demétre Haralamb Chiparus (Dumitru Haralamb Chipăruș; 16 September 1886 – 22 January 1947) was a Romanian sculptor of the Art Deco era who lived and worked in Paris, France. He was one of the most important sculptors of the time.
Өмір
Деметре Чипарус, Румынияның Дорохой қаласында Думитру Хараламб Чипаруш ретінде дүниеге келді, ол Хараламб пен Савета Чипаруштің ұлы еді. 1909 жылы Италияға барып, итальян мүсіншісі Рафаэлло Романеллидің сабақтарына қатысты. 1912 жылы Парижге сапар шегіп, Эколь де Боз-Арт мектебінде Антонин Мерси мен Жан Бушердің кластарында өнерін дамытты. Деметре Чипарус 1947 жылы қайтыс болды, Винсенн зообағында жануарларды зерттеп келгеннен кейін инсультқа ұшырады. Ол Париждің оңтүстігіндегі Банье зиратында жерленген.
Demétre Chiparus, born as Dumitru Haralamb Chipăruș in Dorohoi, Romania, was the son of Haralamb and Saveta Chipăruș. In 1909 he went to Italy, where he attended the classes of Italian sculptor Raffaello Romanelli. In 1912 he traveled to Paris to attend the École des Beaux Arts to pursue his art at the classes of Antonin Mercie and Jean Boucher. Demétre Chiparus died in 1947, suffering a stroke on returning from studying animals at the zoo in Vincennes. He was buried in Bagneux Cemetery, just south of Paris.
Ерте мансап
Кипарустың алғашқы мүсіндері реалистік стильде жасалған және 1914 жылғы Салон көрмесінде көрсетілген. Ол қола мен азу сүйегінің үйлесімін, хризелефантин деп аталатын әдісті тиімді пайдаланған. Оның ең танымал туындыларының көп бөлігі 1914 және 1933 жылдар аралығында жасалған. Кипарус жасаған мүсіндердің алғашқы сериясы балалар сериясы болды.
The first sculptures of Chiparus were created in the realistic style and were exhibited at the Salon of 1914. He employed the combination of bronze and ivory, called chryselephantine, to great effect. Most of his renowned works were made between 1914 and 1933. The first series of sculptures manufactured by Chiparus were the series of the children.
Кейінгі мансап
Шыпарус стилі 1920 жылдары қалыптасты. Оның мүсіндері жарқын әрі ерекше сәндік әсерімен көзге түседі. Орыс балетінің, француз театрының және алғашқы кинолардың бишілері оның ең танымал туындыларының қатарында болды және олар ұзын, нәзік, стильденген келбетімен сипатталды. Оның жұмысына Мысырға деген қызығушылық әсер етті, бұл фараон Тутанхаменнің қабірі қазылғаннан кейін күшейді. Чипарус 1928 жылы "Danseuse au cerceau" немесе "Шеңбер бишісі" деп аталатын ең танымал қола мүсіндерінің бірін жасады, оның шабыты Париждің "Folies Bergère" театрындағы әйгілі және талантты биші Зула де Бонча болды, ол Белград Корольдік операсының жетекші бишісі және Париждегі "l'Opéra Comique" театрында мим бишісі болған. Кейіннен де Бонча, поляк ақсүйектер ұрпағы және Лои Фуллердің үздік шәкірттерінің бірі, 1961 жылы "La Danse classique sans barre" атты би әдістемесін сипаттаған кітап жариялады. Кітап Евгений де Рижак жазған мәтіндермен және Александр Берлан мен Ивонн Бретон салған суреттермен жарық көрді. Ол негізінен Эдмонд Этлингке тиесілі және Жюльен Дрейфус басқарған Париждегі Эдмонд Этлинг және Cie құю шеберханасында жұмыс істеді. Les Neveux de J. Lehmann – Чипаруспен үнемі жұмыс істеген және оның қалыптарынан құйылған мүсіндерді шығарған екінші құю шеберханасы. Ол көптеген жұмыстарын балет және театр негізінде жасады, оның бірі – "Ресей балеттері", нәтижесінде "Ресей бишілері" атты мүсіні пайда болды, ол Василий Нижинский мен Ида Рубинштейнтің "Шеһерезаде" спектакліндегі рөлдерін бейнелейді.
The mature style of Chiparus took shape beginning in the 1920s. His sculptures are remarkable for their bright and outstanding decorative effect. Dancers of the Russian Ballet, French theatre, and early motion pictures were among his more notable subjects and were typified by a long, slender, stylized appearance. His work was influenced by an interest in Egypt, after Pharaoh Tutankhamen's tomb was excavated. Chiparus created one of the most iconic bronzes in 1928 called "Danseuse au cerceau" or "Ring Dancer" inspired in the famous and prodigious dancer Zoula de Boncza of the Parisian "Folies Bergère", a first dancer of The Belgrado Royal Opera and a Mime dancer of "l'Opéra Comique" in Paris. Later in life de Boncza, a descendant of Polish nobility and one of Loie Fuller best students, created a book published in 1961: the dance method "La Danse classique sans barre". The book was published with texts from Eugène de Rijac and illustrations by Alexandre Berlant and Yvonne Breton. He worked primarily with the Edmond Etling and Cie Foundry in Paris owned by Edmond Etling and administrated by Julien Dreyfus. Les Neveux de J. Lehmann was the second foundry who constantly worked with Chiparus and produced the sculptures cast from his models. He based many of his works on the ballet and the theatre, one particular theme being the Ballets Russes from which resulted "The Russian Dancers" depicting Vaslav Nijinsky and Ida Rubenstein in that role in Schéhérazade.
Салон
Чипарус Салонда сирек көрiнiс табады. 1923 жылы ол өзінің "Жасыл жебе тастаушысын" көрсетті, ал 1928 жылы Фридрих Голдшайдер фабрикасы өңдеген "Та Кёо" бишісін көрсетті. Нацистердің қуғын-сүргін және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде құю шеберханалары Чипарустың туындыларын өндіруді тоқтатты. Сол кездегі экономикалық ахуал көркем өнердің дамуына ыңғайлы болмады, көптеген мүсіншілердің жағдайы нашарлап кетті. 1940-жылдардың басында Чипарустың көптеген жұмыстары сатылмады, бірақ ол жеке ләззаты үшін мүсін жасауын жалғастырды, жануарларды арт-деко стилінде бейнеледі. 1942 жылы Париж салонында "Ақ аю" және "Америкалық бизон" гипстен жасалған мүсіндері көрсетілді, ал 1943 жылы ол мәрмәр "Ақ аю" және гипстен жасалған "Пеликан" көрсетті.
Chiparus rarely exhibited at the Salon. In 1923 he showed his “Javelin Thrower” and in 1928 exhibited his “Ta Keo” dancer, which was edited by the manufacture Friedrich Goldscheider. During the period of Nazi persecution and World War II, the foundries discontinued production of work by Chiparus. The economic situation of that time was not favorable to the development of decorative arts and circumstances for many sculptors worsened. For a time in the early 1940s almost no works of Chiparus were sold but he continued sculpting for his own pleasure, depicting animals in the Art Deco style. At the 1942 Paris Salon, the plaster sculptures “Polar Bear” and “American Bison” were exhibited and in 1943 he showed a marble “Polar Bear” and plaster “Pelican”.
Стиль
Кипарус мүсіндері сәндік қоладан жасалған, азу мүсінінде Ар-Деко стилінің классикалық көрінісін білдіреді. Дәстүрлі түрде, суретшінің шығармашылық қызметіне әсер еткен төрт факторды ажыратуға болады: Серж Дягилевтің «Орыс балеттері», ежелгі Египет өнері және француз театры. Алғашқы кинофильмдер оның ең танымал сюжеттерінің бірі болды және ұзын, жұқа, стильденген келбеті бар тұлғалармен сипатталды. Оның кейбір мүсіндері тікелей орыс бишілерінен шабыттанды. Мысалы, «Парсы биі» мүсіндерінің бет-әлпеттері Нижинский мен Рубинштейнге ұқсас, ал «Жұлдызша қыз» мүсініндегі киім Лев Анненскийдің «Су асты патшалығы» балеті үшін жасалған «Алтын балық» киімінің эскизін дәл көшіреді. Чипарусқа орыс балеті тікелей емес, француз музыкалық залдары мен кабарелері арқылы да әсер етуі мүмкін, оларда орыс балетінің күшті ықпалы байқалды. Чипарус көбінесе өз заманының сән журналдарынан орыс және француз бишілерінің, жұлдыздар мен модельдердің суреттерін пайдаланды. 1922 жылы Тутанхамон қабірінің табылуынан кейін ежелгі Египет және Шығыс өнері француз сәніне енді, бұл Кипарустың шығармашылық қызметінде де көрінді. Чипарус пен Клэр Колине бірнеше мүсіндерінде Клеопатра патшайымы мен египеттік бишілер бейнеленген. Кипарус мүсіндері оның заманын және 1920-1930 жылдардағы «folle» сезімін көрсетеді. Ең көне француздық жоғары сапалы және ерекше көркемдік сәндік өнер дәстүрінен шыққан Кипарус мүсіндері сән мен зәулімдікті біріктіріп, Ар-Деко дәуірінің рухын бейнелейді. Кипарус туындыларына коллекционерлердің қызығушылығы 1970 жылдары пайда болды және 1990 жылдардан бері артып келеді. Кипарустың жұмыстарының ірі коллекциясы Испанияның Саламанка қаласындағы арт-нуво және арт-деко музейінің тұрақты экспозициясында қойылған.
Sculptures of Chiparus represent the classical manifestation of Art Deco style in decorative bronze ivory sculpture. Traditionally, four factors of influence over the creative activity of the artist can be distinguished: Serge Diaghilev's Ballets Russes, ancient Egyptian art, and French theatre. Early motion pictures were among his more notable subjects and were typified by figures with a long, slender, stylized appearance. Some of his sculptures were directly inspired by Russian dancers. For example, faces of “Persian Dance” figures reveal the likenesses of Nijinsky and Rubinstein, and the dress in “Starfish Girl” exactly reproduces the sketch for Goldfish's dress from the ballet “Underwater kingdom” by Lev Annensky. Chiparus could have been influenced by Russian ballets indirectly, through the performances of French music halls and cabarets which bore traces of the strong impact of Russian ballet. Quite often, Chiparus used the photos of Russian and French dancers, stars and models from fashion magazines of his time. After the tomb of Tutankhamun was discovered in 1922, the art of ancient Egypt and the East came to French fashion, and was also reflected in the creative activity of Chiparus. Several sculptures by Chiparus and Claire Colinet represent Queen Cleopatra and Egyptian dancers. The sculptures of Chiparus reflect his time and 1920 1930s sentiment of "folle". Coming from the oldest French tradition of high quality and extra artistic decorative arts, the sculptures of Chiparus combine elegance and luxury, embodying the spirit of the Art Deco epoch. Collector interest in the work of Chiparus appeared in the 1970s and has flourished since the 1990s. A major collection of Chiparus' work is on display in the permanent collection of Casa Lis, the art nouveau and art deco museum in Salamanca, Espana.
Өлім және мұра
Деметр Чипарус 1947 жылы Парижде қайтыс болды, Винсенс зообағында жануарларды зерттеп келгеннен кейін инсультқа ұшырады. Ол Париждің оңтүстігіндегі Банье зиратында жерленген. Чипарус арт-деко дәуірінің ең ірі суретшілерінің бірі ретінде танылады.
Demétre Chiparus died in Paris in 1947, suffering a stroke on returning from studying animals at the zoo in Vincennes. He was buried in Bagneux Cemetery, just south of Paris. Chiparus is remembered as one of the most important artists of the Art Deco era.