Кіріспе
Оперативті кондиционирлеу түрі
Қауіпке жауап ретінде орындалатын табиғи бейімделу мінез-құлқы – қашу реакциясы. Қашудың артық болуымен мазасыздық бұзылыстарының дамуы байланысты, сондықтан психологтар мен нейробиологтар қашу мінез-құлқының қалай қалыптасатынын егеуқұйрықтар мен тышқандардың моделінде зерттейді. Қашуды үйрену – оперативті кондиционирлеудің (сонымен қатар инструменталдық кондиционирлеу деп те аталады) бір түрі.
An avoidance response is a natural adaptive behavior performed in response to danger. Excessive avoidance has been suggested to contribute to anxiety disorders, leading psychologists and neuroscientists to study how avoidance behaviors are learned using rat or mouse models. Avoidance learning is a type of operant conditioning (also known as instrumental conditioning).
Белсенді түрде қашу, пассивті түрде қашу және қашу реакциялары
Қашу реакциясы – жағымсыз стимул ұсынылғанда және субъект сол стимулды жою немесе одан қашу үшін жауап жасайтын жағдай. Зертханада бұл әдетте, егеуқұйрықтың аяқтарына тор еден арқылы шағын электр тогы беріліп, камерадағы кішкентай тесік арқылы өту арқылы тоқ тоқтатылатын жағдай ретінде көрінеді. Егер жауап стимул ұсынылғанға дейін пайда болып, стимулдың пайда болуын болдырмаса, онда ол белсенді болдырмау деп саналады. Керісінше, пассивті болдырмау – мінез-құлықты тоқтату арқылы жағымсыз стимулдың алдын алу болып табылады, бұл көбінесе егеуқұйрықты көтерілген платформасы бар камераға орналастыру арқылы көрсетіледі, онда платформадан түсуден бас тарту электр тогының алдын алады.
Павловтың аспаптық көшірмесін
Кондиционирлеудің бұл түрі, тышқандардың үйренген мінез-құлық реакциясын бұрын қашып құтылмас шартты тітіркендіргішке көшіре алатынын тексеру үшін, Павловтың үйренуімен сигналсыз болдырмау кондиционирлеуін біріктіреді. Бірінші кезекте, тышқандар дәстүрлі Павловтық қорқыныш үйренуінен өтеді, онда олар шартты тітіркендіргіш (СС) тонынан кейін шартсыз тітіркендіргіш (АҚШ) шогынан қашып құтыла алмайды немесе болдырмайды. Оқу сессиясынан кейін тышқандар бірнеше күн бойы сигналсыз болдырмау үйренуін аяқтайды (жоғарыда қараңыз). Павловтық аспаптық трансферді сынау үшін тышқандар сигналсыз болдырмау оқуы үшін қолданылған бірдей шатл камераларына орналастырылады және Павловтық шартталу кезінде алған CS тоны көрсетіледі. Бұл жағдайда, егер олар CS-нің әртүрлі жағдайларда шоқтан бұрын келетінін түсіне алса, олар кіріп келе жатқан шоқты болдырмау мүмкіндігіне ие болады.
Нейроциклдер
Сигнал берілгеннен қашқындық мінез-құлқын білдіруге жауапты нейрондық тізбек, қорқыныш реакцияларының жойылуын басқаратын тізбекпен бірдей. Жағымсыз стимулдың ұсынылуы орталық миндальдағы нейрондарды белсендіреді, олар периакведукталды сұр аймаққа проекция жасайды, осылайша қорқыныштан туындаған моторлық жауапты тудырады. Медиалдық префронталды қабықтың (mPFC) инфралимбикалық (IL) аймағындағы жасушалар моторлық жауапты болдырмау үшін орталық миндальға тежегіш сигналдар жібереді. Егешқұйрықтарда қорқыныштан туындаған жауап – мұздану, сондықтан қорқыныш жойылуы мен қашқындық шарттанудың екеуінде де миндальдың mPFC арқылы тежелуі көбірек қозғалысқа (қозғалуға) және мұзданудың азаюына алып келеді. Амигдаланың базальдық-латеральді аймағы қорқыныш мінез-құлқының жойылуына және қашқындық мінез-құлқының білінуіне қатысады; алайда, Павловтың инструменталдық трансфері үшін орталық амигдала қажет.