Кіріспе

Ньюфаундлендтегі экономикалық дағдарыс

1894 жылғы Ньюфаундленд банкінің құлауы, «Қара дүйсенбі» деп белгілі, Ньюфаундлендтің Конфедерацияға дейінгі тарихындағы шешуші кезеңдердің бірі болды. Бұрынғы британдық колонияның қаржылық ахуалы нашарлағанда, колонияның екі коммерциялық банкі – 1854 жылы құрылған Ньюфаундленд Юнион банкі және 1858 жылы құрылған Ньюфаундленд Коммерциялық банкі, екеуі де Канада, Ньюфаундленд, Сент-Джонс қаласында орналасқан, 1894 жылдың 10 желтоқсанында жұмысын тоқтатты. Балық саудагерлері екі банктің директорлар кеңесіне кірді және өздеріне ірі және тәуекелді несиелерді бекітті, бұл банктерді құлауға әкелетіндей қауіпті жағдайдағы ақшалай резервтерге жеткізді. Лондон банктері Ньюфаундленд Коммерциялық банкіне несие беруді тоқтатты және оның бірнеше несиелерін қайтаруды талап етті. Банк бұл талаптарды орындай алмады және екі күннен кейін жабылуға мәжбүр болды. Осыдан кейін Юнион және Жинақ банктеріне қарсы ақша алуға тырысушылардың көп саны шабуыл жасады. Мемлекеттік Жинақ банкі бұл қиындыққа төтеп берді, бірақ Юнион банкі сол күні жабылды және қайта ашылмады.

Салдары

Бұл құлау колониядағы сауда мен жұмыспен қамтуға қатысты ауыр соққы болды. Көптеген отбасылар жартылай тіршілікке ие болды. Құлау Ньюфаундлендті банкроттыққа жеткізіп, Канада мен Ньюфаундленд конфедерациясы туралы келіссөздерге әкелді. Сондай-ақ, ол экономиканың нашарлығын және оған тәуелді болған жүк-несие жүйесін көрсетті. "Коммерциялық" және "Одақтық" банктердегі миллион доллардан астам банкноттар, кем дегенде уақытша, құнсыз болып қалды. Жинақ шоттарының құны күрт төмендеді және ел мемлекеттік қарызын төлеуден бас тарту қаупіне тап болды. Банк директорлары ұрлық және сөз байласу айыптарымен қамауға алынды (бірақ 1897 жылы барлығы ақталды). Жұмыссыз жұмысшылар тамақ пен жұмыс талап етіп көшеде наразылық акцияларын өткізді. Үкімет тұрақсыздыққа ұшырады және екі айдың ішінде үш премьер-министр алмасты. Апаттан кейін екі апта ішінде Канада банктері келе бастады: "Нова-Шотландия банкі", "Монреаль банкі", "Канада сауда банкі" және "Галифакс сауда банкі" (қазіргі "Канада Корольдік банкі"). "Монреаль банкі" 1895 жылдың басында үкіметтің шоттарын қабылдады, ал ел сол жылдың қаңтар айында Канада валютасын қабылдады. Бұл Канада банктерінің Ньюфаундленд экономикасына кең араласуының бастамасы болды, бұл Ньюфаундлендтің 1949 жылы конфедерацияға қосылуына ықпал еткен маңызды фактор болды.