Трөндерск диалектісі – Норвегияның Трөндделаг аймағында, Швецияның кей бөліктерінде таралған. Ерекшелігі – әдеби тілінің жоқтығы, дыбысталу ерекшеліктері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Орталық норвегиялық диалект NOTOC
Central Norwegian dialect
NOTOC
Трёндерск, сондай-ақ трёндермål немесе трёндск деп те аталады, – норвегиялық диалект, немесе бірнеше субдиалекттердің жиынтығы. Норвегияның барлық диалекттері сияқты, оның стандарты орфографиясы жоқ, ал оны қолданушылар бокмол немесе нюнорск тілдерінде жазады. Бұл диалект Трёнделаг аймағында, Нордмор округінде және Норвегиядағы Биндал муниципалитетінде, сондай-ақ Швецияның солтүстік Жемтланд аймағындағы Фроствикенде қолданылады. Фроствикен 18-шы ғасырда Норд-Трёнделагтан келген қоныс салушылармен мекенделген және 1751 жылға дейін Швецияға берілген. Бұл диалект, басқа нәрселермен қатар, апокопа, палатализация және дауысты ретрофлекс соққысының (қалың L) қолданылуымен ерекшеленеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл термин сондай-ақ Жемтланд пен Херједаленнің (жергілікті тұрғындар мен норвегиялықтар кейде «Øst Trøndelag» деп атайтын) іргелес аймақтарына да қатысты. «Трёндерск» сөзі – Трёндерді (Трёнделагтан келген адамды) немесе Трёнделагтан шыққан немесе оған қатысты кез келген нәрсені (диалектті қоса алғанда) сипаттайтын сөз. Норвегия тілінің осы диалектілерінің ерекше айырмашылықтары, жоғарыда аталған апокопа мен палатализациядан басқа, жеке есімдіктерінің көпшілігі стандартты норвегиялықтан өзгеше айтылуында. Мысалы, Тронхейм диалектісінде: бірінші тұлға жекеше жайында сөйлеуде, көбінесе «æ» (стандартты норвегияда «eg» (Нюнорск) / «jeg» (Бокмол)), немесе екінші тұлға көпше жайында сөйлеуде «dokker» немесе «dåkker» (стандартты норвегияда «de/dokker» (Нюнорск) / «dere» (Бокмол)) қолданылады. Жеке есімдіктерінің әртүрлі болуы көптеген норвегиялық диалекттерге тән. Бірінші тұлға жекеше есімдігі Трёндер диалектілерінде ерекше түрленуге ие.
Trøndersk , also known as trøndermål or trøndsk , is a Norwegian dialect, or rather a group of several sub dialects. As is the case with all Norwegian dialects, it has no standardised orthography, and its users write either Bokmål or Nynorsk. It is spoken in the region Trøndelag, the district Nordmøre and the municipality Bindal in Norway as well as in Frostviken in northern Jämtland, Sweden, which was colonized in the 18th century by settlers from Nord Trøndelag and transferred to Sweden as late as 1751. The dialect is, among other things, perhaps mostly characterized by the use of apocope, palatalization and the use of voiced retroflex flaps (thick L). Historically it also applied to contiguous regions of Jämtland and Härjedalen (which are sometimes, though rarely, referred to as "Øst Trøndelag" by locals and Norwegians). The word trøndersk is an adjective describing a Trønder (a person from Trøndelag) or anything coming from or relating to Trøndelag (including the dialect). Some of the more conspicuous variations of these dialects of Norwegian, in addition to the aforementioned apocope and palatalization, are that most of the personal pronouns are pronounced differently than in Standard Norwegian, e. g. Trondheim dialect: 1st person singular nominative , commonly rendered as "æ" (Standard Norwegian "eg" (Nynorsk) / "jeg" (Bokmål)), or 2nd person plural accusative or , commonly spelled "dokker" or "dåkker" (Standard Norwegian "de/dokker" (Nynorsk) / "dere" (Bokmål)). Variation among personal pronouns are common in most Norwegian dialects. The 1st person singular has a particularly high variability in the Trønder dialects.
Фоналогия
Трондерск тілінде бір буынды сөздерде фонемиялық тондық акцент кездеседі, атап айтқанда, көне норвег тілінде екі буынды болған, бірақ кейіннен апокопа салдарынан бір буынды болып қалған сөздерде. Бұл норвег тілінің көптеген нұсқаларында кездеспейтін минималды жұптарды құрайды. Датив жағынан ерекшеленетін диалекттерде, мысалы, орталық есімнің дативтік түрі мен атаулық түрінің арасындағы айырмашылықты атауға болады. Атаулық түр 1-тонмен айтылады, ал дативтік түр көбінесе 2-тонмен айтылады. Норвегия (және швед) тілінің көптеген нұсқаларында тондық акцент тек көп буынды сөздердің соңғы буыны емес буындарында ғана фонемиялық болғандықтан, сырттан келген адамдар олардың арасындағы айырмашылықты көбінесе байқамайды. Мелдал субдиалектісінде [ɾ] дыбысы буындық, жіңішкеленген тіс ұялы дауыссыздар ретінде айтылады, бұл дыбыс швед тілінің кейбір диалекттерінде де кездеседі. Наммален аймағының субдиалектісінде көне норвег тіліндегі [au] дыбысы кең дифтонг ретінде айтылады. Бұл Согн ішкі диалектісінде, сондай-ақ Ямтланд, Восс диалектісінде және исланд тілінде де осылай болады.
Trøndersk features phonemic pitch accent in monosyllabic words, namely those that were disyllabic in Old Norse but later became monosyllabic due to apocope. This creates minimal pairs not found in most other varieties of Norwegian. In dialects with the dative case, an example of that would be the difference between the dative form of a neuter noun as compared with the nominative form. The latter is pronounced with Tone 1, whereas the former often has Tone 2. Outsiders are rarely able to hear the distinction between them as in most other varieties of Norwegian (and Swedish) pitch accent is phonemic only in non final syllables of polysyllabic words. The Meldal subdialect has a realization of as a syllabic, palatalized dental approximant This sound is also found in some dialects of Swedish. In the subdialect of the traditional district of Namdalen, Old Norse is often realized as a wide diphthong This is also the case in the interior dialect Sogn, as well as in Jamtlandic, the dialect of Voss, and the Icelandic language.