Белградтың ежелгі Сқадарлия көшесі

Кіріспе

Скадарлия – Сербияның Белград қаласында орналасқан ежелгі көше, қалалық аудан және бұрынғы муниципалитет. Ол Белградтың Стари Град (Ескі қала) муниципалитетінде орналасқан. Скадарлия дәстүрлі қалалық сәулет пен архаикалық қалалық құрылымның атмосферасын жартылай сақтайды және Париждегі Монмартр сияқты Белградтың басты богемиялық ауданы ретінде танымал. 1967 жылдан бері Скадарлия заңмен мәдени-тарихи ескерткіш ретінде қорғалып келеді. Калемегданнан кейін Скадарлия Белградтағы ең көп танысқан туристік орын болып табылады және қаланың шетелдік валюта түсімдерінің үштен бірін құрайды.

Орналасқан жері

Скадарлия Белградтың орталығында, Теразиеден солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Ол Республика алаңының етегінен басталып, қысқа, ирек Скадарская көшесімен және Зецка мен Цетинская көшелерінің маңындағы аудандарға дейін созылады. Белградтың ең танымал көшелерінің бірі – Скадарская көшесінің ұзындығы шамалы. Ол Despot Stefan бульварымен Dušanova көшесін байланыстырады, Bajloni ашық базарына және Mira Trailović алаңына жақын орналасқан, ал ол Dorćol ауданына дейін жалғасады. Шығыс жағында Копитарева Градина және Евремовац аудандары жатыр. Бүгінде бұл термин көбінесе тек көшеге қатысты қолданылса да, Скадарлия – Белградтың бұрынғы муниципалитеті және 20-ға жуық көршілес көшелерді қамтитын кең аудан. Оған Дорькол, Жалия, Стари Град және т.б. кіреді. 1953 жылғы халық санауы бойынша Скадарлия муниципалитетінің халқы 31 281 адамды құрады. 1957 жылдың 1 қаңтарында ол жаңа Стари Град муниципалитетіне біріктірілді, ал Скадарлия муниципалитет құрамындағы "жергілікті қауымдастыққа" (mesna zajednica) айналды. Халық санауы мәліметтері бойынша, Скадарлия жергілікті қауымдастығының 1981 жылы 7399, 1991 жылы 7074 және 2002 жылы 5942 тұрғыны болды. Кейіннен Стари Град муниципалитеті жергілікті қауымдастықтарды таратып жіберді.

Шығу тегі

Бұл аймақтағы алғашқы үйлер шамамен 1717 жылы салынған. Бұл аймақ көбінесе бос жатқан дала болды, қаланың сыртқы қақпалары мен Палилула ауылының арасында жатыр. Қазіргі көшенің алғашқы қонысы шамамен 1825 жылы тіркелген. Бұл аймақ, Савамала орналасқан Сава жартасынан айырмашылығы, Дунай жартасы өздігінен қоныстанды. Скадарлияның тарихы 1830 жылы цигандардың қамалдың алдындағы тасталған орларда қоныстануымен басталды. Қоныстану жоспарлы болмағандықтан, қоныс аударушылар орды көміп, аймақты өздеріне қалай ыңғайлы болса солай бейімдеді. Ол кезде Белград аудандарға бөлінген еді, ал ағыс Палилула мен Дорчол (Стари Град) аудандары арасындағы әкімшілік шекара болды. Палилула музыка ойнауды түнгі жарыққа дейін шектегендіктен, адамдар тойды жалғастыру үшін Дорчол бөлігіндегі ағыстан секіріп өтетін. Бірақ, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Аустрия-Мажарстан оккупациялық әкімшілігі атауды Ружина көшесіне өзгертті, бірақ Белград әкімшілігі бұған жол бермеді. 1872 жылы көшенің «заманауи» қалалық дамуы басталды, себебі осы жылы көшелерге алғашқы қалалық жоспарлар жасалды. 2022 жылғы мәлімет бойынша, 1864 жылы құрылған «Три шешира» Скадарлиядағы әлі де жұмыс істеп тұрған ең көне кафана және Белградтағы екінші ең көне кафана болып табылады. Басқа кафаналар жабылып немесе Скадарлияға көшіріліп, 1905 жылы Теразиедегі «Москва» қонақ үйіне орын беру үшін ең танымал «Велика Сербия» қонақ үйі жабылды, шамамен 1910 жылы Скадарлия Белград богемиясының орталық нүктесіне айналды. Сыра зауыты алғаш рет 1850 жылы Филип Дьорджевич құрды. Ол бұрын 1839 жылы құлаған чех мигрант және диірменші сарапшысы Йохан Вайнхапплдің сыра зауытынан жабдықты сатып алып, Цетинская көшесінің соңғы бөлігіне орнатты, ол Скадарлиямен бірге атриумды құрайды. Қолмен жұмыс істейтін сыра зауыты 1840 жылы Савамалада патша отбасы ашқан Үлкен сыра зауытынан ажырату үшін Кіші сыра зауыты деп аталды. 1880 жылы оны Байлони отбасы сатып алды, олар бу машиналарын енгізді. Олар сыра зауытының ауласынан шығатын термалды судан жасалған «Александар» сырасын өндірді. 1892 жылы Баджлони сыра зауытының іргетасын қазу кезінде мамонттардың сүйектері мен неандертальдық Крапина адамының бас сүйектерін тапты. Көшедегі үйлер кішкентай, қабырғалары саздан жасалған және шатырлары жалпақ плиткалармен (ćeramida) жабылған. Үйлердің кішкентай аулалары, бақшалары, су тіректері және ағаштан жасалған қоршаулары (тараба) болды. Тек кейбір үйлерде ғана веранда болды. 1930 жылдарға дейін көптеген үйлер сақталды, бірақ аз ғана үйлер бұзылып, олардың орнына жаңа ғимараттар салынды. Көшеге қалың, дөңгелек тастар төселген.

First houses in the vicinity of the area were built in c.1717. The area was mostly empty heath, stretching between the city's outer gates and the village of Palilula. First settlement in the zone of the modern street was recorded c.1825. This area, the Danube slope, unlike the Sava slope where Savamala is located, was settled spontaneously. The proper history of Skadarlija began in 1830 with the settlement of Gypsies in the abandoned trenches in front of the ramparts. As the expansion was not planned, the settlers buried the trench, and adapted the area, as they liked. At the time, Belgrade was divided into quarters, and the stream was an administrative border between the quarters of Palilula and Dorćol (Stari Grad). As Palilula limited the playing of music to midnight, people would then jump across the stream in the Dorćol section to continue with festivities. The name was shortly changed to Ružina Street, though, during World War I by the occupational Austro Hungarian administration, but never by the Belgrade administration. 1872 is also the year when a "modern" urban development of the street began, because this is when the first urban plans for the streets were made. As of 2022, the Tri šešira, founded in 1864, is the oldest, still operational kafana in Skadarlija and second overall in Belgrade, after the ?. With other kafanas being closed or relocated to Skadarlija, and closing of the most popular "Velika Srbija" inn in 1905 to make place for the Hotel Moskva in Terazije, by c.1910 Skadarlija became to central point of Belgrade's bohemianism. The brewery was originally established in 1850 by Filip Đorđević. He previously purchased the equipment from the failed brewery of Czech migrant and miller expert Johan Weinhappl founded in 1839, and installed it in the ending section of the Cetinjska Street, which forms the atrium with Skadarlija. The manually operated brewery became known as Little Brewery, to distinguish it from the Big Brewery, opened by the royal family in Savamala in 1840. It was purchased by the Bajloni family in 1880, who introduced the steam machines. It produced "Aleksandar" beer, made from thermal waters that spring out in the brewery's backyard. When Bajloni began digging for the foundations of his brewery in 1892, he discovered the bones of the mammoths and skulls of the Neanderthal Krapina man,

The houses in the street were small, with mud plastered walls and roofs covered with flat tiles (ćeramida). The houses had small yards with gardens and water taps and wooden, plank fences (taraba). Only occasional houses had a porch. By the 1930s, many survived while smaller number of houses was demolished and the new buildings were built instead. The street itself was paved with the rough, lumpy cobblestones.

ХХ ғасырдағы қайта жаңғыру

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда, Скадарлианың жағдайы нашарлаған. Көшенің басындағы және соңындағы "Сплит" және "Скадар" буфеттерін есептемегенде, үш кафана ғана сақталды: "(Велика) Скадарлия", "Два желен" және "Три шешира". Басқа орындар ұлттандыру, кәсіби кадрлардың жетіспеуі, рациондық тағам және сусындар, соғыстан кейінгі жалпы қиындықтарға байланысты жабылды. Скадарлия және Белградтың бірінші ауданы (қазіргі Стари-Град муниципалитеті) үшін мемлекеттік ұйымдастырылған "әкімшілік қамтамасыз ету" Влайковичева көшесіндегі орталық қоймадан жүзеге асырылды. Сондықтан, жұмыс істейтін кафаналарда да тұрақты мәзір болған жоқ, себебі қандай азық-түлік жеткізілетіні белгісіз болды. Экономика жақсарудың алғашқы белгілері байқалғаннан кейін, Бірінші Районның қонақжайлық басқармасы 1952 жылы Скадарлия кафаналарын қайта жандандыруға шешім қабылдады. Жұмыстар 1953 жылы "Скадарлияда" басталды және ол 31 желтоқсан 1953 жылы қайта ашылды. Жаңа жылдық тойға жаңа коммунистік элитаның өкілдері, оның ішінде президент Иосип Броз Тито және бірінші ханым Йованка Броз қатысты. Аңыз бойынша, көшені қазіргі түріне келтіру идеясы шамамен 1957 жылы "Три шеширада" ақын Слободан Маркович пен жазушы және суретші Зуко Джумхур арасындағы қызыл сыра ішу сайысы кезінде туды. 1977 жылы одан әрі бейімдеу жоспарлары жасалды, бірақ олар 2008 жылға дейін қағаз жүзінде қалды. "Има дана" мейрамханасы 1969 жылы ашылды. Ауданның алғашқы заманауи клубтарының бірі – "Монокл", 1970-ші жылдары "Три шешираның" қарсы жағында ашылды. Ашылу салтанатында танымал халық әншісі Сильвана Арменолич өнер көрсетті. Диджей болып бұрын Ташмайдандағы "Цепелинде" жұмыс істеген Макса Чатович тағайындалды. 1985 жылы театр режиссері Зорика Жевремович Мунитич Скадарлияда Балалар көше театрын құрды. Труппаның негізін Скадарлияда тұратын рома балалары, Дорколдан (Белградтың жақын маңындағы беделді аудан) келген балалар, Мириевоның шөл далаларынан келген рома балалары (Скадарлияда гүл сатады), Скадарлияда тұратын кәсіби актерлер мен суретшілер, бақсы, клоундар, от жегіштер және балама суретшілер (музыканттар, суретшілер) құрады. Skadarliya-да өмір сүрген және қайтыс болған белгілі жазушы және суретші Джура Якшичтің үйі 1986 жылы толықтай жаңартылғаннан кейін Skadarliya кештеріне қатысатын ақындардың кездесу орнына айналды. Ол ауданның мәдени орталығына айналды. Жұмыс 2008 жылдың қыркүйегінде басталып, 2010 жылдың желтоқсанына дейін аяқталуы жоспарланған. Жаңа көпфункционалды орталықта екі қонақ үй, жер асты паркингі, мейрамханалар, мұражай және Skadarska және Cetinjska көшелері арасындағы кең жаяу жүргінші аймағы болады. "Стара Скадарлия" мейрамханасы, сыра зауытының екі аутентикалық қабырғасы, ескі мұнара және сауда орталығы, қазандық бөлмесі және лагумдар сақталды, бірақ оларға қосымша функциялар берілді. Мұнара жарықтандырылып, төмендегі қала аудандарынан көрінеді. Сауда орталығының жоғарғы қабаттары қонақ үйге айналдырылады. Лагумдар жұртшылыққа ашылып, сувенирлік дүкендерге айналдырылады. Атриум жаңа сауда орталығына және жер асты паркингі бар қонақ үйге айналдырылады. Су көздері сақталды және қорғалды, сондай-ақ туристерді қызықтыру үшін үш көзеге қосымша бұрғылар салынады. Қазіргі уақытта ең көп дау тудырып отырған мәселе – Stara Skadarliya мейрамханасын қоршап тұратын, іштен жарықтандырылатын шыныдан жасалған мембрана тұжырымы. Бұл идеяға жергілікті тұрғындар қарсы. Stara Skadarliya-дан басқа, өзгерістер негізінен Cetinjska көшесі жағында болады, ол Skadarliya жағынан айырмашылығы, сақталуы нашар қалалық аймақ болып саналады, ол заңмен қорғалады және жаңа құрылыс жұмыстарына рұқсат етілмейді. Жобаланған аумақтың биіктігі жоғарыдан төменге қарай едәуір болғандықтан, ол іс жүзінде үш қабатқа жуық жерге қазылғандай болады. Жоба жылдар өте келе шешілмеген меншік мәселелеріне байланысты тоқтатылды.

By the end of World War II, Skadarlija was in bad shape. At one point, not counting two buffets at the beginning and the end of the street, "Split" and "Skadar", only three kafanas survived: "(Velika) Skadarlija", "Dva jelena" and "Tri šešira". Other venues were closed due to the nationalization, lack of professional staff, rationed food and drinks, and the general state of adversity after the war. State organized "administrative provisioning" for kafanas, in case of Skadarlija and the entire Belgrade's First Raion (modern Stari Grad municipality), from the central storage facility in the Vlajkovićeva Street. Thus, even those kafanas which worked, had no permanent menus, as they never knew what groceries will be delivered. After the first signs of economic recovery, Hospitality Secretariat of the First Raion decided to revitalize Skadarlija's kafanas in 1952. Works started first in "Skadarlija" in 1953, which was reopened on 31 December 1953. New Year's Eve celebration was attended by the members of the new, Communist elite, including president Josip Broz Tito and the first lady Jovanka Broz. Urban story claims that the idea of transforming the street into what it is today came in c.1957, during the mulled beer drinking contest between the poet Slobodan Marković (pesnik), and writer and artist Zuko Džumhur in "Tri šešira". Plans for further adaptations were made in 1977 but remained on paper until 2008. Restaurant "Ima dana" was opened in 1969. One of the first modern clubs in the neighborhood was "Monokl", opened across the "Tri šešira" in the 1970s. Famous folk singer Silvana Armenulić performed at the opening. DJ was Maksa Ćatović, who was previously a disc jockey in "Cepelin" in Tašmajdan. In 1985 theatre director Zorica Jevremović Munitić founded Children's Street Theater /Ulično dečje pozorište/ in Skadarlija. The core of the troupe was made up of Romany children who lived in Skadarlija, 'white' children' from Dorcol (a nearby prestigious Belgrade neighborhood), Romany children from the favelas of the Belgrade suburb of Mirijevo (who sell flowers in Skadarlija), professional actors and painters who live in Skadarlija, a Skadarlija fortune teller, clowns, fire eaters, and alternative artists (musicians, painters). The house of Đura Jakšić, a well known writer and painter who lived and died in Skadarlija, has been turned into a meeting place for the poets participating in the Skadarlija Evenings event, after it was fully renovated in 1986. It became the cultural center of the quarter. Works are scheduled to begin in September 2008 and due to be finished by December 2010. A new multi functional center will include two hotels, subterranean garage, restaurants, museum and a new pedestrian zone comprising a wide promenade between the Skadarska and Cetinjska streets. The restaurant Stara Skadarlija, two authentic walls of the brewery, the old tower and shopping mall, boiler room and lagums will be preserved but with additional functions. The tower will be illuminated and visible from the city neighborhoods below. The shopping mall's higher floors will be turned into a hotel. Lagums will be open for the public and turned into souvenir and gift shops. The atrium will be turned into a new commercial shopping mall and a hotel with subterranean garage of parking spaces. Water springs will be co opted and protected, and new drills will be added to the existing three springs, as a sort of a tourist attraction. The most controversial aspect at the moment appears to be the concept of a glass box shaped membrane, lit from the inside, which is supposed to engulf the Stara Skadarlija restaurant. The idea is opposed by the local population. Except for Stara Skadarlija, changes will mainly occur in the side from the Cetinjska street which is considered a low preservation urban area, unlike the Skadarlija side, which is protected by the law and no new construction works will be allowed. As the altitude difference from top to bottom of the projected area is , it is de facto going to be step like dug into the ground for almost three floors. The project was scrapped in the later years due to the unsolved property ownership issues,

2017-2021 қайта құру

Оның орнына, көшеді қайта құру туралы қала әкімдігі 2016 жылдың қазан айында хабарлады, себебі тас төсеме мен қасбеттер уақыт өте келе зақымданған. Жұмыс 2017 жылдың көктеміне жоспарланған, бірақ 2017 жылдың қазанына ыкпалдастырылды. Су тасқыны 1966 жылғы Богунович пен Рибникардың бастапқы жобасына сәйкес қайта жаңартылды, ал жұмыстар 2017 жылдың 7 шілдесінде, жоспардан 10 күн бұрын аяқталды. Османдық кезеңдегі ескі бір құбырлы су тасқынының орнында салынған тас су тасқыны толығымен жаңартылды және 1966 жылы жобаланған сары Лжиг құмтасынан жасалған тас орындық соңында орнатылды. 2017 жылдың 16 қазанында қайта құру жұмыстары басталды және 2018 жылдың көктеміне дейін аяқталуы күтілді. 2017 жылдың қарашасында сауда белгісіне айналған тас калдрыманың алынып тасталғаны және көшенің асфальт бетонмен жабылғаны туралы фотосуреттер пайда болды. Бұл үлкен халықтық наразылық пен наразылық тудырды, сондықтан қала билігі асфальттың тек негіз екенін және тастар жуылып, асфальттың үстіне орналастырылатынын түсіндірді. Бірақ жұмыстар барысында Грекияда 2016 жылы өндірілген жаңа таспен ескі тас алмастырылғаны анық болды. Кейін қала ескі және жаңа тастар араластырылатынын мәлімдеді, бірақ ескі калдрыманың түрлі-түсті тастарынан гөрі жаңасы біркелкі сұр түсті болды, оны "қоры саван" деп сипаттады, бұл бұрынғы ойыншыл және әртүрлі көріністен, [Скадарлиядан] қуаныш пен жандылықты алып, оның Дионис рухын өлтірді. Желтоқсанға дейін жасалған төменгі бөлігінде тек жаңа тастар қолданылды. Кедендік құжаттарға сәйкес, тас асфальт төсеу жұмыстары аяқталғаннан кейін ғана импортталды. Қайта құру 2018 жылдың көктемінде туристік маусымның басталуына байланысты қайта тоқтатылды және 2018 жылдың қазан айында жалғастырылды. Бұл кезеңнің аяқталу мерзімі 2018 жылдың желтоқсан айының ортасы болды, бірақ мерзім жақындағанда жұмыстар аяқталмайтыны анық болды. Мерекелік маусымға қарамастан, құрылыс жұмыстары ауданның көп бөлігін тіпті қарапайым көше шамдарысыз қалдырды. Сонымен қатар, сәуір айында барлық қиылыстарда жұмыстар басталды және қазанға дейін аяқталуы тиіс еді, бірақ ол да аяқталмады, сондықтан жергілікті мейрамхана және кафе иелерінің қауымдастығы тағы да қазылған көшелерге байланысты табыстың төмендеуі туралы хабарлады. Олар қала әкімшілігімен келіссөздер жүргізіп, қысқы мерекелер кезінде жұмысты уақытша тоқтатуға келісім алды. 2019 жылдың қыркүйегінде, жұмыстар аяқталғанына бір жылдай уақыт өткен соң, көше айқын түрде бұзыла бастады, бұл жұмыстың және импортталған грек тасының төмен сапасын көрсетті. Бұл туралы дәстүрлі және әлеуметтік желілерде хабарланғаннан кейін, қала әкімінің орынбасары Горан Весич 2018 жылдың наурыз айында соңғы, үшінші кезең 2018 жылдың қазан айында басталатынын мәлімдегеніне қарамастан, қала енді бүкіл қайта құрудың 4 және 5 кезеңдері болатынын мәлімдеді, бірақ олар бұрын айтылмаған және олар туралы ештеңе белгілі емес. Жұмыс ешқашан аяқталмады және 2020 жылдың желтоқсанына қарай көше бұрынғыдан да нашарлап, жаңадан жаңартылған бөліктерімен бірге "экстремалды спорттық жаттығу алаңы" деп сипатталды. Көше 2021 жылдың қаңтар айында қайта қазылды, бұл 2021 жылдың мамыр-маусымына дейін аяқталатын соңғы кезең екендігі туралы мәлімдеме жасалды. Осы уақытқа дейін журналистер жоспарланғанның не екенін, қанша жұмыс жасалғанын, кейін не қосылғанын, қанша "соңғы кезең" бар екенін және жақын болашақта аяқталмайтынын білмейтінін хабарлады. Daily Politika газетінің журналисі және Белград тарихшысы Милан Янкович ирониямен: "Өтінеміз, тоқтатыңыз. Скадарлияны бұрынғыдай сұмдық және жағымсыз қалдырыңыз, себебі сіз оны "жарақтап" бастағаннан бері жағдай нашарлап кетті. Әлде Скадарлия тәжірибесі жалғаса ма?" деп жазды. 2021 жылдың қазан айында қала ескерткіштер комиссиясы әнші Тома Здравковичке ескерткіш салу туралы ұсыныс қабылдады, ол No. 26 мекенжайында орналастырылуы тиіс еді. Расим Ляжич ұсынған бұл ұсынысты қалалық жиналыс 2023 жылдың 20 маусымында қабылдады, бірақ No. 28 мекенжайында. Катарина Трипкович мүсін жасаған толық өлшемді ескерткіш 2023 жылдың 2 қазанында Ляжич пен мэр Александр Шапичтің салтанатты түрде ашылуымен таныстырылды.

Instead, reconstruction of the street was announced by the city government in October 2016, as the cobblestones and the façades became damaged in time. Works were scheduled for the spring of 2017, but were moved to October 2017, The fountain was restored according to the original 1966 project of Bogunović and Ribnikar, and the works were finished on 7 July 2017, 10 days ahead of the schedule. The stone fountain, which was built on the location of an old, one pipe fountain from the Ottoman period, was fully renovated and the stone bench made of the yellow Ljig sandstone, which was projected in 1966, was finally built. Further reconstruction began on 16 October 2017 and was projected to last until the spring of 2018. In November 2017 photos appeared showing that the trademark stone kaldrma has been removed and that street was paved with the asphalt concrete. It prompted a major public outburst and protests, so the city authorities explained that the asphalt is just the substrate and that stones will be washed and placed on top of the asphalt. As the works were under the tougher public scrutiny since then, it was obvious that the old stone was replaced with the new, imported one, produced in Greece in 2016. City then announced that the old and new stones will be mixed, but instead of a colorful stones of the old kaldrma, the new one is uniformly gray, described as the "dark shroud, in contrast to the previous playful and diverse one, which took [from Skadarlija] its joy and vibrancy and killed its Dionysian spirit". In the lower half, which was done by December, only the new stones were used. The customs paper show that the stone was imported only after the asphalt pavement was finished and public protests. The reconstruction was halted again in the spring of 2018 because of the opening of the touristic season, and was continued in October 2018. Deadline for this phase was mid December 2018, but when deadline approached, it was obvious that the works are not going to be finished. Despite holiday season, the works left majority of the quarter even without the basic, street lights. Additionally, works on almost all cross streets began in April and were to be finished by October, but that wasn't finished either, so the association of the local restaurant and café owners again reported declining income due to the dug streets. They negotiated with the city administration a temporary halt of the works during winter holidays. By September 2019, less than a year since the works were finished, the street was clearly disintegrating, showing the low quality of works and imported Greek stone. After both traditional and social media reported this, despite deputy mayor Goran Vesić stated in March 2018 that the final, third phase starts in October 2018, city now claims that the entire reconstruction will have phases 4 and 5, though they were not mentioned before and nothing is known about them. The works were never finished and by December 2020 the street deteriorated even more, including the newly renovated parts, and was described as the "extreme sports training ground". The street was dug out again in January 2021, with claims that this is the ending phase, which will be finished by May/June 2021. By this time, journalists reported it is unknown what was planned, how much has been done, what was included later, how many "final phases" there are, and that there is no end in the foreseeable future. Daily Politika's journalist and Belgrade chronicler Milan Janković ironically wrote: Please stop, we beg you. Leave Skadarlija to be ugly and unacceptable as it has always been, because since you started to "fix" it, it is much worse. Or the Skadarlija experiment will continue? In October 2021, city's monuments commission adopted a motion to build a monument to singer Toma Zdravković, at No. 26. The motion, proposed by Rasim Ljajić, was accepted by the city assembly on 20 June 2023, but at No. 28. The lifesize monument, sculptured by Katarina Tripković, was ceremonially unveiled on 2 October 2023 by Ljajić and mayor Aleksandar Šapić.

Сипаттамалары

Қазіргі Скадарлия, қысқа және иіліс көше, Белградтың ерекше туристік тартымдылығы болып табылады. Онда танымал мейрамханалар, қонақүйлер (мысалы, Le Petit Piaf), өнер галереялары, антиквариат және сувенир дүкендері бар. Көшенің соңында Себилж фонтаны орналасқан. Бұл Сараеводағы Башчаршиядағы Себилж фонтанының көшірмесі және Сараеводан Белградқа сыйлық. Көше бойында серб халық музыкасын орындайтын топтар мен дәстүрлі серб киімдерімен киінген актерлер өнер көрсетеді. Белградтағы басқа да ұқсас және танымал, сәнді орындардан айырмашылығы, Скадарлия жас жұптар мен балалары бар толық отбасылардың баратын жері ретінде белгілі. Мейрамханалар дәстүрлі ұлттық тағамдарды ұсынады, ең әйгілісі – роштиль (тостау еті) және пиво (сыра). Скадарлияның кафелері, мейрамханалары, көркем өнер көрмелері және тас төселген (калдрма) жолы күн сайын көптеген адамдарды тартады. Көшеде көлік жүрмейді, бірақ ол тым тар және кедір-бүдір тастармен жабылғандықтан, көлік жүруге қолайсыз болар еді.

Богемиялық өмір

20-ғасырдың басында Скадарлияға Сербиядан ғана емес, сонымен қатар Югославияның кең аймақтарынан, тіпті 1918 жылы Югославия мемлекеті құрылғанға дейін танымал, бірақ негізінен кедей ақындар мен жазушылар тұрақты қонақ болып келді. Скадарлианың богемалық тарихындағы ең көрнекті тұрғындары мен қонақтарының арасында Джура Якшич, Добрица Милутинович, Жанка Стокич болды. Менің атым Скадарлиа немесе Скадарска көшесі, қалай қаласаңыз. Мен бульвар, даңғыл немесе тас жол емеспін. Мен Белградтың ортасындағы қарапайым тік, қисық аллеямын. Егер менің богемдік тарихым, құлап жатқан шатырларым, тербеліп тұрған орындықтарым болмаса, мен туралы айтуға болатын барлық мағыналы нәрсе болар еді. Зуко Джамхур.

Well known but mostly poor poets and writers became regular visitors of Skadarlija in the early 20th century, not just from Serbia but from the wider Yugoslav areas, even before the Yugoslav state was formed as such in 1918. The most prominent residents and visitors in Skadarlija's bohemian history include Đura Jakšić, Dobrica Milutinović, Žanka Stokić,

My name is Skadarlija or Skadarska street, however you like it. I am no boulevard or avenue or highway. I am common steep curved alley in the middle of Belgrade. And that would be everything meaningful to be told about me if it wouldn't be for my bohemian history, my crumbling roofs, my shaking chairs |Zuko Džumhur

After decades of performing in Skadarlija's restaurants and outdoors, some singers and performers became synonymous with Skadarlija: singers Šaban Šaulić, Toma Zdravković, Olga Jančevecka, Divna Đokić, Mila Matić, actress Ljubica Janićijević who impersonated Gypsy fortune tellers, Radomir Šobota as a drummer, and especially Sofka Nikolić. Nikolić, the first folk music star of newly formed Yugoslavia in the 1920s and 1930s, published dozens of records, becoming one of the most commercial female singers in Europe. Musicians from Europe and United States were visiting her in Skadarlija, including Josephine Baker, who befriended her. Called "Queen of Skadarlija", Nikolić withdrew in 1939 when her young daughter, her only child, passed away. Restaurants are proud of their lists of worldwide celebrities and epicureans who visited them over the decades. Even Alfred Hitchcock ended his diet in Skadarlija Often, they post photographs of their visits on the walls. For example, over the years, Tri šešira welcomed numerous famous guests such as guitarist Jimi Hendrix, politicians George H. W. Bush, Josip Broz Tito, King Juan Carlos I of Spain, Sandro Pertini, and chess player Anatoly Karpov. Other celebrities who visited Skadarlija include queen Elizabeth II, politicians Willy Brandt, Gianni de Michelis, Helmut Kohl, Hans Dietrich Genscher, Yevgeny Primakov, Igor Ivanov and Margaret Thatcher, author Alberto Moravia, actors Burt Lancaster, Vladimir Visotsky, Gina Lollobrigida, Alain Delon, film director Nikita Mikhalkov, etc. Two identical plaques, commemorating the event, are placed in May 1978. In Montmartre, the plaque is placed on the building of the Free Commune of Montmartre while artist Branimir Bane Minić, who authored the plaque, was dubbed the Knight of Montmartre. In Belgrade, the plaque is placed across the house of Đura Jakšić. Since 1993, the official opening of the summer season in Skadarlija (restaurants are open the entire year) has been marked by rising a "bohemian flag". The flagpole is located in front of the Zlatni bokal restaurant. The ceremony is always attended by celebrities, including popular and opera singers, actors, and artists. The season usually begins in the late April/early May. There is a special code of conduct for the restaurants and their employees. The code was rescinded in 1975 but was reintroduced in 2010. It includes the types of dishes that can be found on the menues, what types of uniforms, table clothes or music are allowed and the knowledge of foreign languages. Predating the market was a kafana "Bajlonov Kladenac" (Bajloni's water well). The market developed spontaneously in the 19th century for the customers from the lower Dorćol neighborhood, for whom the central city market, the Great Market, was too distant and uphill. It was established on an empty lot in front of the Filip's Brewery, which was later renamed to Bajloni Brewery. Due to his brewery, and a fact that he organized the draining of the marsh, after World War I the market became known as the Bajloni Market (Bajlonijeva pijaca). In the process, the Bajloni market was also adapted that year: it got new market stalls, a fence, quality stores for the meat, eggs and dairy products and improved hygiene. It is estimated that the bomb which destroyed the market killed some 200 people. Though officially named Skadarlija market after World War II, in 1946, the citizens continued to refer to the market only as Bajloni, not accepting the new name, with many not even knowing Skadarlija is its official name. The market covers a total of ,

Despite being thoroughly reconstructed just few years prior, The station was described as a "shallow one, with one mezzanine". Citizens reacted against the ultra modernization of the market, a remaining part of "old Belgrade which is completely dying out" in administration's attempt to build the city as "older and prettier". The project was described as the "sea of concrete" with barely any trees, and forceful creation of "something new".

Скадарлианың мейрамханаларында және ашық ауада ондаған жылдар бойы өнер көрсеткеннен кейін кейбір әншілер мен орындаушылар Скадарлиамен аты бірдей болды: әншілер Шабан Шаулич, Тома Здравкович, Ольга Янчевечка, Дивна Джокич, Мила Матич, сиғандық сәуегейлерді сомдаған актриса Любица Яничижевич, барабаншы Радомир Шабота және әсіресе Софка Николич. Николич 1920-1930 жылдары жаңадан құрылған Югославияның алғашқы халық музыкасы жұлдызы болды, ондаған пластинкалар шығарды және Еуропадағы ең коммерциялық әйел әншілердің біріне айналды. Еуропа мен АҚШ-тан келген музыканттар, соның ішінде Джозефин Бейкер де онымен дос болды. "Скадарлияның патшайымы" деп аталған Николич 1939 жылы жалғыз қызы қайтыс болғаннан кейін сахнадан кетті. Ресторандар ондаған жылдар бойы оларға келген әлемдегі атақты тұлғалар мен тамаша тағамды ұнататындардың тізімдерімен мақтанады. Тіпті Альфред Хичкок та Скадарлиада диетасын тоқтатыпты. Мысалы, жылдар бойы Три Шешира көптеген танымал қонақтарды қабылдады, мысалы, гитарист Джими Хендрикс, саясаткерлер Джордж Буш, Иосип Броз Тито, Испания королі Хуан Карлос I, Сандро Пертини және шахматшы Анатолий Карпов. Скадарлиаға келген басқа да танымал тұлғалар: королева Елизавета II, саясаткерлер Вилли Брандт, Джанни де Михелис, Хельмут Кол, Ганс Дитрих Геншер, Евгений Примаков, Игорь Иванов және Маргарет Тэтчер, жазушы Альберто Моравия, актерлер Берт Ланкастер, Владимир Висотский, Джина Лоллобриджида, Ален Делон, кинорежиссер Никита Михалков және т.б. 1978 жылы мамыр айында осы оқиғаға арналған екі бірдей тақта орнатылды. Монмартрда тақта Монмартрдың еркін коммунасының ғимаратына орнатылды, ал тақтаның авторы, суретші Бранимир Бане Минич Монмартрдың рыцары деп аталды. Белградта тақта Джура Якшичтің үйіне орнатылды. 1993 жылдан бастап Скадарлиада жазғы маусымның ресми ашылуы (ресторандар жыл бойы ашық) "богемиялық тудың" көтерілуімен белгіленеді. Ту бағанасы "Златный бокал" мейрамханасының алдында орналасқан. Салтанатты рәсімге әрқашан танымал тұлғалар, соның ішінде танымал және опера әншілері, актерлер мен суретшілер қатысады. Маусым әдетте сәуірдің соңы мен мамырдың басында басталады. Ресторандар мен олардың қызметкерлері үшін арнайы мінез-құлық кодексі бар. Кодекс 1975 жылы күшін жойды, бірақ 2010 жылы қайта енгізілді. Оған мәзірде қандай тағамдар бар, қандай киім-кешек, үстелге қандай жамылғылар киюге болады, қандай музыка ойнатуға болады және шетел тілдерін білу талаптары кіреді. Базардың алдында "Байлонов Кладенац" (Байлоновтың су құдығы) кафанасы болған. Базар 19-ғасырда төменгі Дорчол ауданынан келген клиенттер үшін өздігінен пайда болды, олар үшін орталық қаладағы Базар тым алыс және таумен өрлеп барады. Ол Филипс сыра зауытының алдындағы бос жерге салынды, кейіннен ол Бажлони сыра зауыты деп аталды. Оның сыра зауыты және батпақты суды құрғатуды ұйымдастырғаны үшін Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін базар Бажлони базары (Bajlonijeva pijaca) деп аталды. Сол жылы Баджлони базары да жаңа базарлық дүкендер, қоршау, ет, жұмыртқа және сүт өнімдерінің сапалы дүкендерімен және гигиеналық жағдайдың жақсаруымен жаңартылды. Базарды қиратып жіберген бомба 200-ге жуық адамды өлтірді деп есептеледі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ресми түрде Skadarlija нарығы деп аталса да, 1946 жылы азаматтар нарықты Bajloni деп атауды жалғастырды, жаңа атауды қабылдамады, көптеген адамдар Skadarlija оның ресми атауы екенін білмейді. Нарықтың жалпы ауданы , бірнеше жыл бұрын толыққанды қайта жаңартылғанына қарамастан, станция "жасық, бір мезонинді" деп сипатталды. Азаматтар "ескі Белградтың" қалған бөлігіне қарсы болды, ол "ескі және әдемі" қала ретінде қала құрылысына әкімшіліктің әрекетімен "толыққанды өліп барады". Жоба "бетон теңізі" деп сипатталды, онда ағаштар...