Кіріспе
Жақ Дерриданың 1974 жылғы кітабы «Глас» (кейде «Кланг» деп аударылады) – француз философы Жақ Дерриданың 1974 жылғы кітабы. Ол Георг Вильгельм Фридрих Гегельдің философиялық еңбектерімен және Жан Женедің өмірбаяндық жазбаларымен айналысады, оларды біріктіреді. «Дерриданың ең жұмбақты кітаптарының бірі» саналатын бұл кітаптың формасы мен мазмұны әдеби жанр мен жазудың мәні туралы ойға жетелейді.
Glas (also translated as Clang) is a 1974 book by the French philosopher Jacques Derrida. It combines a reading of Georg Wilhelm Friedrich Hegel's philosophical works and of Jean Genet's autobiographical writing. "One of Derrida's more inscrutable books," its form and content invite a reflection on the nature of literary genre and of writing.
Бағандар
Жан Женедің "Ce qui est resté d'un Rembrandt déchiré en petits carrés bien réguliers, et foutu aux chiottes" ("Рембрандттың шағын, тең төрт бөлікке бөлініп, унитазға тасталған қалдықтары") құрылымын ұстандыра отырып, кітап әртүрлі мөлшердегі екі бағанға бөлінген. Сол баған Гегель туралы, ал оң баған Жене туралы. Әр баған әртүрлі цитаталармен өріледі – талқыланатын еңбектерден де, сөздіктерден де. Типография мәтіннің ұсынылуы мен аргументациясының маңызды бөлігі болып табылады; ағылшын тіліндегі аударманы деконструктивтік мәтіндерді аударғаны үшін танымал Ричард Эккерсли жасаған. Грегор Доцауэр Der Tagesspiegel журналына жазған хатында екі бағанның бір-біріне қарсы тұратын, ешқайсысы жеңіске жете алмайтын билік күресіндегі фалликалық символдар екенін айтады. Әдебиет теориясын зерттеуші Сьюзан Хенделман кітаптың құрылымын Талмуд форматын еске түсіретіндей деп сипаттады. Гаятри Чакраворти Спивак 1977 жылғы "Diacritics" журналында жарияланған мақаласында бағандарды әйелдің аяқтары деп түсіндірді, ал Дерриданың шеттегі жазбаларын ену актісіндегі еркек мүшесі ретінде қарастырды: «Әкелік фаллус ананың гименінде екі аяқ арасында жұмыс істейтіндей, Глас та екі баған арасында, Гегель мен Жене арасында жұмыс істейді». Гаятри Спивакқа сәйкес, екі бағанды сәулеттік элементтер ретінде қарастыру керек: «капитал, пирамида, бағана, шпиль және т.б.». Осы бағандар арасында Деррида өзіне шеттегі жазбалар түрінде орын табуға тырысады. Бұл кеңістік үшін күрес жасөспірімнің Гегельге қарсы көтерілісін еске салады, ал Деррида Глас жазған кезде әкесінің қайтыс болғанын айтады. Оның мұрасына қарсы осы көтеріліс оның бастапқы әрпі "D"-ін алаңдатып, назарды аударатын нәрселермен қатар қою арқылы да көрінеді: «D сөздерінің қалдықтары беттерге шашырап жатыр. Деррида сипаттайды (décrit), жазады d (dé écrit), және айқайлайды d (dé crit)». Спивак атап өтті: «Мен Гласты Дерриданың жеке аты бір нәрсеге айналған көркем шығарма ретінде оқи аламын, қолтаңбаны шифрлап, оны жазу мүмкін емес етеді». Әдебиет теориясы бойынша Джеффри Хартман мәтіннің ойыншылдығын «әдеби сынның көптеген мүшелері үшін қызықты» деп есептеді, ал басқаларына «бұл кемшілік болуы мүмкін» деп мойындады. Моррис Дикштейн «The New York Sun» газетінде жазған хатында оны «Гегель мен Жене еңбектеріне арналған бас айналдыратын түсіндірме» деп атады. Джейн Мари Тоддтың айтуынша, Глас әдеби жанрларды зерттейді, ал оның жанрларға қарсы шығуы «бұл қызықты және қиын мәтінге әдебиет теориясына тікелей үлес қосуға мүмкіндік береді: формасы мен тақырыбы бойынша да жанр анықтамаларына жаңа көзқарас ұсынады». Деррида өзі мәтінді «бір түрлі жоқтау» деп сипаттады, бұл Джеймс Джойстің «Finnegans Wake» романына сілтеме жасайды; Алан Рагли былай дейді: «Деррида Гегель мен Жене туралы зерттеуін жеке және дискретті мәтіндік бағандарды бір-біріне жақын орналастырып, мәтіндік ойынның бағандарды бөлетін беттердің шегі немесе шекаралары арасында және арасында қалай жұмыс істейтінін оқу және орындау қажет». Джон Стуррок «The New York Times» газетіне «Глас» шығармасының ағылшын тіліндегі аудармасын қарап шығып, «жазушы ретінде оның белгілі бір жанры жоқ» деп түсіндірді. Оның пікірінше, кітапты оқу «қателікпен кездейсоқ тәжірибе» болып табылады, өйткені екі бапталған бағандарды бірінен соң бірі немесе бөлімнен бөлімге ауысып оқу мәселесі туындайды. Бұл «көптеген ақылды, ойыншық мәтін» болса да, ол «бір адамның шыдамдылығы мен ақыл-ойынан көп нәрсені талап етеді; өзі оқылмайтын деп жариялаған мәтінге қарсы біздің қорғанысымыз оның авторының блефін жариялап, оны оқымай қалдыруы мүмкін». Стеррок ағылшын аудармасын (Ричард Рэнд пен Джон П. Ливи кіші) мақтады, бірақ Глас сияқты мәтінді анықтамасы бойынша аударуға болмайды және Глас ағылшын тілінде «аударма бір тілден екінші тілге семантикалық сәйкестікке жетеді деген түсінікті қысыммен күйретеді». Стурроктың сын-пікірі екі жауаппен қатты сынға алынды: бір жазушы Стуррокты «басқарып қарағандығы» үшін сөгіп, екіншісі Стурроктың «қазғы тәжірибе» (мәтін форматы) деп атағаны шын мәнінде «иудаизмнің қасиетті мәтіндерін» еске салады. Нед Лукачер ағылшын тіліндегі аудармасын «Modern Language Notes» журналында «әдемі және үлгілі жетістік» деп бағалады. Глас жиі деконструкцияның гипертексті теореттеуі немесе гипертекст деконструкцияны нақтылауы мүмкін екендігіне дәлел ретінде келтіріледі. 1990 жылдардың басында Джордж Ландоу Дерриданың радикалды кітабын «Глас» деп «цифрланған, гипертекстілік Деррида» деп түсіну керек деп жариялады, ал МЛА президенті Дж. Хиллис Миллер оны «жаңа көпжолғы мультимедиалық гипертекстке байланыстырды, ол мәдениетте де, мәдени формаларды зерттеуде де ерекшелене бастаған». Ал Марк Тейлор «деконструкция гипертексттерді күткен жазушылық тәжірибелерін теореттеуі мүмкін» деп санайды, ал Джеффри Беннингтон Деррида үшін жазудың ерекше эмпириялық формасы болса, ол компьютер болар еді дейді, бірақ екінші жағынан «гипертексттерді жазудың метафизикалық көзқарасының орындалуы ретінде де қарастыруға болады». Грегори Улмер Дерриданың жазбалары «электрондық медианың ішкі қабаттарын» көрсетіп тұрғанын айтады, ал Марк Постер «компьютерлік жазу деконструкция көтерген ойынды түзету ретінде ғана емес, оның ішкі бөлігі ретінде көрсетеді». Сонымен қатар, Питер Крапп сияқты ғалымдардың айтуынша, Тед Нельсонның «Computer Lib / Dream Machines» және Дерриданың «Глас» кітаптары өте ұқсас және параллель ойларды жеткізеді. Екі кітап та кеңейтілген кесіп-қою стратегияларын қолданатын радикалды мәтіндік монтаждың өнімі, олар басып шығаруға кедергі келтірді; екеуі де 1980 жылдары қайта басылып, бір буын үшін ықпалды деп жарияланды: «Екеуі де жақтастары мен қарсыластары тарапынан қате түсінілді және заманауи медиаға қатысты тек мәтіндік тәсілдермен байланыстырылды».
Allan Megill described the text as a "literary philosophical collage." Typography is an important part of the text's presentation and argument; the English translation was designed by Richard Eckersley, noted for his renderings of deconstructionist texts. Gregor Dotzauer, writing for Der Tagesspiegel, argues that the two columns are explicitly phallic symbols, opposing each other in a power struggle that neither can win. Literary theorist Susan Handelman has described the book's structure as being reminiscent of the format of the Talmud. Gayatri Chakravorty Spivak, in a 1977 article published in Diacritics, interprets the columns as the legs of a woman, and Derrida's marginal notes as a male member in the act of penetration: "As the father's phallus works in the mother's hymen, between two legs, so Glas works at origins, between two columns, between Hegel and Genet." According to Gayatri Spivak, the two columns should be seen as architectural elements: "capital, pyramid, pillar, belfry and so on." In between those columns Derrida attempts to find space for himself in the form of marginal notes. This fight for space is reminiscent of an adolescent rebellion against a looming father figure, Hegel, and Derrida notes that his own father died while he was writing Glas. This rebellion against his inheritance also evident from the way in which he creates confusion by juxtaposing his initial, "D," to distracting red herrings: "The debris of d words is scattered all over the pages. Derrida describes (décrit), writes d (dé écrit), and cries d (dé crit)." Spivak notes, "I can read Glas as a fiction of Derrida's proper name turning into a thing, [ ] crypting the signature so that it becomes impossible to spell it out." Literary theorist Geoffrey Hartman considered the text's playfulness "exhilarating to many within the discipline [of literary criticism]", acknowledging that to others it "may prove a disadvantage". Morris Dickstein, writing for The New York Sun, called it "a dizzying commentary on the work of Hegel and Genet". According to Jane Marie Todd, Glas is a study of literary genre, and its seeming defiance of genre "allows this curious and challenging text [to offer] a direct contribution to literary theory: in both form and subject matter, it details a new way of viewing genre definitions." Derrida himself described the text as "a sort of a wake," in reference to James Joyce's Finnegans Wake; Alan Roughley argues, It is clear that his reading of Joyce's text haunts the way in which Derrida has constructed his exploration of Hegel and Genet by positioning separate and discrete textual columns next to each other so that it is necessary to read intertextually and follow the ways in which the textual play operates across and between the margins or borders of the page(s) and space(s) separating the columns. John Sturrock, reviewing the English translation of Glas for The New York Times, commented that "as a piece of writing it has no known genre". In his estimation reading the book is "a scandalously random experience" given the problem of how to read the two printed columns—consecutively or alternately from section to section. Though it is an "exuberantly clever, punning text", it "asks too much of one's patience and intelligence; our defense against a text declaring itself to be unreadable may be to call its author's bluff and simply leave it unread." Sturrock praises the English translation (by Richard Rand and John P. Leavey Jr.), but notes that a text such as Glas by definition cannot be translated and that Glas in English "mocks . the notion that translation achieves a semantic identity from one language to another." Sturrock's review was severely criticized in two responses: one writer reprimanded Sturrock for a "dismissive account", another pointed out that what Sturrock refers to as a "random experience" (of the text's format) is in fact reminiscent of the "sacred texts of Judaism". The English translation was praised by Ned Lukacher in Modern Language Notes as an "almost absolutely singular and exemplary achievement". Compellingly, Glas has often been cited as evidence that deconstruction might theorize hypertext or that hypertext might instantiate deconstruction. In the early 1990s, George Landow declared Derrida's radical book Glas should be understood as "digitalized, hypertextual Derrida", and MLA president J. Hillis Miller associated it with "the new multi linear multimedia hypertext that is rapidly becoming the characteristic mode of expression both in culture and in the study of cultural forms". Whereas Mark Taylor argues that "deconstruction theorizes writerly practices that anticipate hypertexts", Geoffrey Bennington advises that if writing had a privileged empirical form for Derrida, it would be the computer—yet on the other hand, "hypertexts can just as well be presented as a fulfillment of a metaphysical view of writing". Gregory Ulmer argues that Derrida's writings "already reflect an internalization of the electronic media", and Mark Poster holds that "computer writing instantiates the play that deconstruction raises only as a corrective". Moreover, as scholars like Peter Krapp observed, both Ted Nelson's Computer Lib / Dream Machines and Derrida's Glas look astonishingly similar and argue parallel points. Both books are the product of radical textual montage, using elaborate cut and paste strategies that caused problems in getting into print; both were reissued in the 1980s and hailed as influential for an entire generation: "Both were vigorously misrepresented by acolytes and detractors and unfairly associated with exclusively text based approaches to contemporary media."