Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цзинь Цзюнь (; 318 жылы қайтыс болған) – Қытайдың Хань Чжао династиясының ксионнулар басқарған хан туысының мүшесі және 318 жылы қысқа мерзімге таққа отырған адам. Цзинь Цзюнь хан императоры мен оның күйеу баласы Лю Цаньға (Инь императоры) қарсы мемлекеттік төңкеріс жасап, содан кейін Лю императорлық отбасын қырғынға ұшыратты. Ол өзін Ханның Аспан патшасы деп жариялап, Шығыс Цзинь династиясына вассал ретінде номиналды түрде бағынды. Кейін Лю Яо мен Ши Ле басқарған әскерлердің қысымына ілігіп, жеңіліске ұшырау қаупі туғанда, оның жақтастары оны өлтірді. Лю Яо Цзинь Цзюньнің орнын басып, Хан тағына отырды. Цзинь Цзюнь, әдетте, этникалық ксионну болған, бірақ кейбір дереккөздер оның хань тегінен екенін айтады.
Jin Zhun (; died 318) was an official and a member of the consort kin of the Xiongnu led Han Zhao dynasty of China who briefly usurped the throne in 318. Jin Zhun staged a coup d'état against the Han emperor and his son in law Liu Can (Emperor Yin) and then massacred the Liu imperial family. He then proclaimed himself Heavenly King of Han and nominally submitted to the Eastern Jin dynasty as a vassal. His forces were subsequently squeezed in by the troops led by Liu Yao and Shi Le, and, facing probable defeat, his followers assassinated him. Liu Yao then succeeded Jin Zhun to the Han throne. Jin Zhun was probably an ethnic Xiongnu, although some sources claim that he was of Han descent.
Лю Конг билігі кезінде
Тарихта Цзинь Цзюнь туралы алғашқы мәлімет 315 жылы жазылған, онда ол кішігірім Хан генералы ретінде есімдері тіркелген. Оның екі әдемі қызы – Цзинь Юэгуан мен Цзинь Юэхуа Хан императоры Лю Конгқа (Чжаову императоры) әйелдер ретінде алынды. Лю Конг сол кезде бірнеше императрица тағайындаудың ерекше әдетін бастады, соның нәтижесінде Цзинь Юэгуанды "Жоғарғы императрица", ал Цзинь Юэхуаны "Оң императрица" етіп жариялады. Осы жылы Жоғарғы императрица Цзиньнің ізгіліксіз іс жасағаны ресми Чэн Юанда арқылы анықталды, бұл Лю Конгты оны қызметтен шеттетуге мәжбүр етті. Ұялып, ол өз-өзіне қол жұмсады. Сондай-ақ, Цзинь Цзюньнің тағы бір қызы Лю Конгтың ұлы Лю Цаньға үйленгені айтылады, бірақ нақты жылы белгісіз. Уақыт өте келе Цзинь Цзюнь Лю Цаньмен және Лю Конг пен Лю Цаньға сенген бірнеше евнухтар мен қызметшілермен, соның ішінде Ван Чэньмен (王沈), Сюань Хуаймен (宣懷) және Гуо Имен (郭漪) жақын қарым-қатынаста болды. Цзинь мен Гуо Лю Цаньды оның інісі, мұрагерлік принц Лю Айдың оған және әкесіне қарсы қастандық жасап жатқанына көндіруде маңызды рөл атқарды, содан кейін Лю Цаньның інісін опасыздыққа айыптау және 317 жылы оны мұрагерлік принцтіктен шеттету жоспарына белсенді қатысты. Цзинь сондай-ақ Лю Цаньның бұйрығымен бұрынғы принц Айды өлтірді. Лю Цань мұрагерлік принц болды, ал Цзинь ханшайымы – мұрагерлік ханшайым атанды.
The first reference to Jin Zhun in history was in 315, when he was mentioned as a minor Han general, whose two beautiful daughters Jin Yueguang and Jin Yuehua were taken by the Han emperor Liu Cong (Emperor Zhaowu) as consorts. Liu Cong, who was then starting the highly unorthodox practice of creating multiple empresses, creating Jin Yueguang as "Upper Empress" and Jin Yuehua as "Right Empress." That same year, Upper Empress Jin was revealed by the official Chen Yuanda as having committed adultery, causing Liu Cong to feel compelled to depose her. Ashamed, she committed suicide. It was also mentioned that another daughter of Jin Zhun married Liu Cong's son, Liu Can, but the year is unknown. As years went by, Jin Zhun became closely associated with the Liu Can and several eunuchs and servants trusted by Liu Cong and Liu Can, including Wang Chen (王沈), Xuan Huai (宣懷), and Guo Yi (郭漪). Jin and Guo were instrumental in persuading Liu Can that his uncle, Liu Ai (劉乂) the crown prince was conspiring against him and his father, and subsequently participated heavily in Liu Can's plot to have his uncle falsely accused of treason and removed as crown prince in 317. Jin also assassinated the former Crown Prince Ai, on Liu Can's orders. Liu Can became crown prince, and Princess Jin became crown princess.
Лю Цзэньге қарсы төңкеріс
318 жылы жаз айында Лю Конг қайтыс болғаннан кейін Лю Кан таққа отырды және күндіз-түні әкесінің тірі қалған төрт патшайымымен зина жасады – олардың бірі Цзинь Чжуньнің қызы Цзинь Юэхуа еді. Цзинь Лю Канды құлату жоспарын жасады және екі қызының (Императрица Вдовщина Цзинь және Императрица Цзинь) көмегімен Лю Канға бірнеше императорлық ханзадалар мен жоғары лауазымды шенеуніктердің оған қарсы астыртын сөз байласып жатқанына көндірді. Лю Канның келісімімен сол ханзадалар мен шенеуніктер жазаланды. Цзинь Чжунь үкіметтің бақылауын қолына алды және өзінің туыстары Цзинь Мин (靳明) мен Цзинь Кан (靳康) әскерлерге басшылық еткеннен кейін Лю Канға қарсы төңкеріс жасап, оны тұтқындап, өлімге кесті. Содан кейін ол қолға түскен Лю әулетінің барлық мүшелерін – жынысына және жасына қарамастан – өлтірді. Сондай-ақ, ол Лю Конг пен әулеттің негізін қалаушы Лю Юаньның қабірлерін ашты және Хан әулетінің ғибадатханасын өртеп жіберді.
After Liu Cong died in summer 318, Liu Can succeeded to the throne, and proceeded to spend day and night committing adultery with his father's four surviving empresses—one of which was Jin Zhun's daughter Jin Yuehua. Jin hatched a plan to overthrow Liu Can, and managed to persuade Liu Can, with the help of his two daughters (Empress Dowager Jin and Empress Jin) that several imperial princes and high level officials were conspiring against him. With Liu Can's approval, those imperial princes and high level officials were executed. Jin Zhun became in control of government, and, after putting his cousins Jin Ming (靳明) and Jin Kang (靳康) in command of the armies, carried out a coup against Liu Can, capturing and executing him. He then massacred all members of the imperial Liu clan whom he could capture—regardless of gender or age. He also dug up the graves of Liu Cong and the founding emperor, Liu Yuan, and burned the Han imperial temple.
Төңкерістен кейін
Цзинь өзіне жоғарғы қолбасшы және (тарихи дереккөздер қайшылықта) Ханның «аспанды патшасы» (天王) немесе «үлкен патшасы» (大王) атақтарын алды. Ол император рөлін атқарып, Цзинь императоры Юаньға елшілер жіберіп, Цзинь әулетінің билігіне қайта оралуға дайын екенін мәлімдеді. Цзинь императоры оған сеніп, оны қолдау үшін әскер жіберді. Бірақ, Цзинь әскері жетіп келмес бұрын, Цзинь Чжунь тұзаққа түсті. Хан әскерінің бас қолбасшылары Лю Яо, Чанъань аймағын басқаратын Цинь ханзадасы, және Ши Ле, ол шығыс империяны басқарды, екеуі де оған қарсы әскерлерін жинады. Штаб-пәтері Сянго (襄國, қазіргі Синтай, Хэбэй) қаласында орналасқан Ши Ле, астана Пиньянға (平陽, қазіргі Линьфэнь, Шаньси) тез жетті, бірақ Цзинь Чжунмен бірден шайқаспауды жөн көрді. 318 жылдың қысында Лю Конның туысы Лю Яо өзін император деп жариялап, Пиньянға да шабуыл жасады. Цзинь Лю Яо мен Шидің әскерлерінің арасында қалды. Цзинь Шиге бейбітшілік орнату үшін императорлық киімдер мен арбаларды жіберді. Бірақ Ши оларды, Цзиньдің елшісімен бірге, Лю Яоға жіберді. Лю Яо, Цзиньнің император болуына мүмкіндік берген төңкеріс жасағаны үшін оған риза екенін айтты, себебі Лю Кон және Лю Кан билік еткен кезде үкімет қатты жемқорлыққа ұшырады, және оның өмірін сақтап қана қоймай, маңызды лауазымда қызмет етуіне де рұқсат беруді ұсынды. Алайда, Цзинь Лю Яоның ұсынысына сенбеді, өйткені ол Лю Яоның анасы мен бауырын қырғын кезінде өлтірген еді. Бірақ шешімге келе алмай тұрғанда, оны туыстары Цзинь Мин (靳明) және Цзинь Кан (靳康), Цзяо Тай (喬泰) және Ван Тэн (王騰) өлтірді, содан кейін Лю Яоға тапсырды, ол Цзинь руын қырғынға ұшыратты.
Jin claimed for himself the titles of supreme commander and (historical sources are in conflict) either "heavenly king" (天王) or "great king" (大王) of Han. He acted in the role of an emperor, and he sent messengers to Emperor Yuan of Jin, claiming that he was about to revert to Jin Dynasty's rule. The Jin emperor believed him, and sent out an army to try to support him. Before that Jin army could come close to arriving, however, Jin Zhun was caught in a trap. The major Han generals Liu Yao, the Prince of Qin, who controlled the Chang'an region, and Shi Le, who controlled the eastern empire, both moved their troops against him. Shi Le, whose headquarters were closer at Xiangguo (襄國, in modern Xingtai, Hebei), quickly arrived near the capital Pingyang (平陽, in modern Linfen, Shanxi), but chose to not engage Jin Zhun immediately. In winter 318, Liu Yao, a cousin of Liu Cong, declared himself emperor, and advanced on Pingyang as well. Jin was caught between Liu Yao's and Shi's forces. Jin sent imperial garments and wagons to Shi, seeking peace. Shi, however, sent those, along with Jin's messenger, over to Liu Yao. Liu Yao claimed that he admired Jin for carrying out the coup that allowed him to be emperor, because the government had become so corrupt late in Liu Cong's and in Liu Can's reigns, and offered not only to spare his life but to continue to allow him to be an important official. Jin, however, distrusted Liu Yao's offer, because he had killed Liu Yao's mother and brother in the massacre. However, as he hesitated, he was assassinated by cousins Jin Ming (靳明) and Jin Kang (靳康), Qiao Tai (喬泰), and Wang Teng (王騰), who then surrendered to Liu Yao, who then massacred the Jin clan.
Ескертпелер мен сілтемелер
"Джин кітабы", 102-том. "Он алты патшалықтың көктем мен күз жылнамалары", 1-том. "Зичжи Тунцзянь", 89, 90-томдар.
Book of Jin, vol. 102. Spring and Autumn Annals of the Sixteen Kingdoms, vol. 1. Zizhi Tongjian, vols. 89, 90.