Ацтек философиясы: Әлемдік көзқарас және уақыт тұжырымы
Aztec philosophy
Ацтек философиясы – ежелгі ацтек мәдениетінен туындаған ой-пікір жүйесі. Әлемнің құрылысы, этика, эстетика, уақыт түсінігі зерттеледі. Тұрақтылықты табу жолдары қарастырылған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ацтек мәдениетінен пайда болған философия мектебі.
School of philosophy that developed out of Aztec culture
Ацтек философиясы – ацтек мәдениетінен дамыған философия мектебі. Ацтек космологиясы белгілі бір жағынан дуалистік болғанмен, диалектикалық монизм деп аталатын сирек кездесетін түрін көрсетті. Ацтек философиясы этика мен эстетиканы да қамтыды. Ацтек философиясының негізгі сұрағы – адамдардың өмірқұрлымды әлемде қалай тұрақтылық пен тепе-теңдік табуы болды.
Aztec philosophy was a school of philosophy that developed out of Aztec culture. Aztec cosmology was in some sense dualistic, but exhibited a less common form of it known as dialectical monism. Aztec philosophy also included ethics and aesthetics. It has been asserted that the central question in Aztec philosophy was how people can find stability and balance in an ephemeral world.
Ацтектер "уақытты" қалай бағалаған?
Джеймс Маффи ацтектердің уақыт туралы түсінігінің (маялардікі сияқты) "біркелкі, тікелей ағыс" емес екенін түсіндірді, оның өтуін сағат сияқты немесе басқа да ұқсас құралмен нақты өлшеу мүмкін емес. Нақты оқиғалар жеке, бірегей нәрселер ретінде қарастырылды, олар алдындағы немесе кейінгі оқиғалармен минималды байланыста болды. Олардың 260 күндік және 360+5 күндік күнтізбедегі орны ең маңыздысы болды. 584 күндік Шұғара циклі де, тіпті іс-қимылға қатысқан адамдардың "өмірлік даму циклдары" (туғаннан бастап қарттыққа дейін) да маңызды болды.
James Maffie has explained that the Aztec concept of time (like that of the Mayas) was not one of 'uniform forward flow' whose passage could be accurately measured by a clock or some similar device. Specific events were regarded as separate, unique entities, only minimally related to those which had occurred immediately before them or to those which followed straight afterwards. Of paramount importance were the positions which they happened to occupy in the 260 day and 360+5 day calendar counts. Also significant were the 584 day Venusian cycle, and indeed the "age growth cycles" of the people involved (which extended from birth through to old age).
Мәтіндер
Ацтек философиясын зерттеуге қажетті материал жетіспейді, ал қазірге сақталған мәтіндердің көп бөлігі испан отарлаушылары мен миссионерлері, немесе христиан дініне өткен испан білімді жергілікті тұрғындар тарапынан жаулаудан кейін жазылған. Конкистадорлар ацтектердің (және майялардың) көптеген жазбаларын өртеді. Жаулаудан бұрынғы деректерге Борджия кодексі мен Борбон кодексі (жаулау кезінде жазылған) жатады. Жаулаудан кейінгі мәтіндерге Флоренция кодексі, Мендоса кодексі және Мальябекиано кодексі, сондай-ақ басқа да көптеген кодекстер кіреді.
There is a dearth of material from which Aztec philosophy can be studied with a majority of extant texts written after conquest by either Spanish colonists and missionaries, or Christianised Spanish educated natives. The conquistadors burned most Aztec (and Mayan) texts. Pre conquest sources include the Codex Borgia and the Codex Borbonicus (written about the time of conquest). Post conquest texts include the Florentine Codex, Codex Mendoza and the Codex Magliabechiano, including others.