Кіріспе

Римдіктердің кеткенінен 16 ғасырға дейінгі Шотландия тарихы – Шотландия тарихының римдіктердің кеткенінен басталып, 16 ғасырдың басындағы Ренессанстың маңызды аспектілерін қабылдауына дейінгі кезеңді қамтиды. 5 ғасырдан бастап Солтүстік Британия бірнеше патшалыққа бөлінді. Олардың ішіндегі ең маңыздылары – пиктілер, Дал Риатаның гаэлдері, Стратклайдтың бриттері және кейін Нортумбрияға қараған Берницияның англосаксон патшалығы. 8 ғасырдың соңында викингтер келгеннен кейін скандинавиялық билеушілер мен колониялар жағалаудың және аралдардың бір бөлігінде құрылды. 9 ғасырда шотландтар мен пиктілер Альпин әулеті астында бірігіп, пиктік негізді және гаэлдік мәдениеттің басымдығын қамтитын Альба патшалығын құрды. 12 ғасырда Давид I патшалық құрғаннан кейін шотланд монархтарын «скотто-нормандар» деп атау дұрыс, олар туған шотланд мәдениетінен гөрі француз мәдениетін артық көретін. Александр II және оның ұлы Александр III 1266 жылы Норвегиямен Перт шартын жасасып, батыс жағалаудың қалған бөлігін қайтарып алды. Шотландияға шабуыл жасалып, қысқа мерзімге басып алынғаннан кейін, 13 ғасырдың соңында Уильям Уоллес және 14 ғасырда Роберт Брюс сияқты тұлғалардың арқасында Англиядан тәуелсіздігін қайта орнатты. 15 ғасырда Стюарт әулеті тұсында, саяси тарихтың күрделілігіне қарамастан, тәуелсіз лордтардың есебінен тәж саяси бақылауды күшейтіп, елдің қазіргі шекараларына жуық аумақтың көп бөлігін қайтарып алды. Алайда, Франциямен жасалған Ескі Одақ 1513 жылы Флодден шайқасында шотланд әскерінің ауыр жеңілісіне және король Джеймс IV-тің қазасына әкелді, одан кейін ұзақ мерзімге созылған биліксіздік пен саяси тұрақсыздық орнады. Патшалық – орта ғасырдың соңында дамитын үкімет формасы. Соғыстың масштабы мен сипаты да өзгерді, ірі әскерлер, теңіз күштері, артиллерия мен бекіністер пайда болды. Шотландиядағы шіркеу әрқашан Рим папасының билігін қабылдады (келттік христиандығынан өзгеше), монастырлықты енгізді және 11 ғасырдан бастап монастырлық реформаны қабылдады, ағылшын бақылауынан тәуелсіздігін жариялаған діни мәдениетті дамытты. Шотландия шығыс төмендіктеріндегі базасынан қазіргі шекараларына дейін өсті. Жердің әртүрлі және әдемі географиясы шабуылдан қорғаныш болды, бірақ орталық биліктің ықпалы шектелді. Сонымен қатар, ол негізінен мал шаруашылығымен айналысатын экономиканы анықтады, ал алғашқы бургтар 12 ғасырдан бастап құрылды. 1350 жылы қара өлім келгенге дейін халық саны миллионға жеткен болуы мүмкін. Ерте орта ғасырлардағы қоғам шағын аристократия мен көптеген еркін адамдар мен құлдарға бөлінді. 14 ғасырда құлдық жойылды және жаңа әлеуметтік топтар пайда болды. Пиктік және кумбрик тілдері гаэль, шотланд және кейін норвег тілдерімен алмастырылды, гаэль тілі басты мәдени тіл ретінде қалыптасты. 11 ғасырдан бастап француз тілі сарайда қолданылды, ал орта ғасырдың соңында көне ағылшын тілінен туған шотланд тілі басым болды, ал гаэль тілі негізінен Таулы аймақтарда қолданылды. Христиан діні латын тілін, жазба мәдениетін және білім орталықтары ретінде монастырларды әкелді. 12 ғасырдан бастап білім беру мүмкіндіктері кеңейді және 1496 жылғы Білім беру заңында жинақталған діни емес білім берудің өсуі байқалды. 15 ғасырға дейін Шотландияда үш университет ашылғанға дейін, жоғары білім алу үшін шотландтар Англияға немесе Еуропаға баруға мәжбүр болды, онда кейбіреулері халықаралық деңгейде танымал болды. Орта ғасырдың басында барлық негізгі тілдерде әдебиет сақталған, шотланд тілі Джон Барбурдың «Брюс» (1375 ж.) арқылы маңызды әдеби тіл ретінде қалыптасты, содан кейін сарай ақындарының поэзия мәдениеті және кейін прозаның маңызды туындылары пайда болды. Ерте орта ғасырлардағы өнер мүсіндеме, металл өнімдері және арал стилінің дамуына үлес қосқан суреттелген кітаптарда сақталған. Кейінгі ең жақсы туындылардың көпшілігі сақталмаған, бірақ бірнеше маңызды мысалдар бар, әсіресе Нидерландыда тапсырыспен жасалған жұмыстар. Шотландияда музыка дәстүрі болды, бардтар шығарған және орындаған дінсіз музыка, ал 13 ғасырдан бастап шіркеу музыкасы Еуропалық және ағылшын формаларының ықпалына түсті.

Кіші патшалықтар

Римдіктер Британиядан кеткеннен кейінгі ғасырларда, қазіргі Шотландия шекарасында төрт маңызды ықпал аймағы қалыптасты. Шығысында пиктілер болды, олардың патшалықтары Форт өзенінен Шетланд аралдарына дейін созылған. Ең алғашқы, жоғары және кең аумақты билікке ие болған патша – Брайди мак Маэльхон (шамамен 550–84 жж.), оның билігі Фидах патшалығында орналасқан, ал негізгі бекінісі қазіргі Инвернесске жақын Крейг Пэдригте болған. Оның қайтысынан кейін басшылық Фортриуға ауысқан сияқты, олардың жерлері Стратерн және Ментейт аймақтарында шоғырланған, сондай-ақ қазіргі Англияның шығыс жағалауына шабуылдар жасаған. 563 жылдан бастап, Ионадан келген христиан миссионерлері пиктілерді христиан дініне көшіруді бастаған көрінеді. Патшалық Аэдан мак Габрайн (574–608 жж.) тұсында өркендеген, бірақ 603 жылы Дегстастандағы шайқаста Нортумбрияның Этельфриті оның кеңеюіне тосқауыл қойды. Оңтүстікте римдіктердің ықпалында болған "Ескі Солтүстік" патшалықтарының ұрпақтары – британдық (бритондық) Стратклайд патшалығы орналасқан, олар көбінесе Альт Клут деп аталған, бұл Думбартон-Рок тас қаласының бритондық атауы. 642 жылы олар Дал Риата халқын жеңіске ұйтты, бірақ патшалық 744 және 756 жылдар аралығында пиктілерден, кейіннен олардың Нортумбриялық одақтастарынан бірнеше шабуылдарға ұшырады. Осыдан кейін, Альт Клут 780 жылы өртеліп, жойылғанға дейін көп мәлімет қалмады, бірақ кім және қандай жағдайда осыны жасағаны белгісіз. Соңында, ағылшындар немесе "англилер" болды – германдық шабуылшылар, олар Оңтүстік Британияның көп бөлігін басып алып, оңтүстік-шығыста Берниция патшалығын иеленді. Тарихи жазбаларда Англияның алғашқы патшасы – Ида, ол шамамен 547 жылы таққа отырып, патшалықты алған делінеді. Иданың немересі Этельфрит, 604 жыл шамасында патшалығын оңтүстіктегі Дейрамен біріктіріп, Нортумбрияны құрды. Династиялар ауысып, патшалық бөлінген, бірақ ол Этельфриттің ұлы Освальд (634–642 жж.) басшылығымен қайта біріктірілді. Освальд Дал Риатада жер аударылған кезде христиан дінін қабылдады және өз патшалығын христиандастыруға көмектесетін миссионерлерді іздеу үшін Ионаға жүгінді.

Альба патшалығының пайда болуы

Бұл жағдай 793 жылы өзгерді, өйткені Айона мен Линдисфарн сияқты монастырларға қатыгез викингтердің шабуылдары басталды, бұл Солтүстік Британия патшалықтарында үрей мен жаңылыс тудырды. Оркни, Шетланд және Батыс аралдары ақырында норвегиялықтардың билігіне көшті. Фортриу патшасы Эоган мак Оенгуза және Дал Риата патшасы Аэд мак Боанта 839 жылы викингтерден ауыр жеңіліске ұшырағандардың қатарында болды. Шотландияның оңтүстік-батысына викингтер мен гэльдік ирландтардың араласуынан Галл Гейдел, яғни скандинавиялық-ирландтар пайда болды, осыдан аймақ қазіргі Галлоуэй атауын алды. Тоғызыншы ғасырда Дал Риата патшалығы Гебрид аралдарын викингтерге жоғалтты, сол кезде Кетил Флатноз аралдар патшалығын құрған деп есептеледі. Бұл қауіптер пиктік патшалықтардың гаэль тіліне көшу процесін үдеткен болуы мүмкін, олар гэль тілі мен салтын қабылдады. Гель және пиктік тәждерінің бірігуі де болды, бірақ тарихшылар бұл пиктілердің Дал Риатаны басып алғаны ма, әлде керісінше ме деп пікірталас жүргізеді. Бұл 840 жылдары Cínaed mac Ailpín (Кеннет МакАлпин) билікке келуімен аяқталды, ол Альпин әулетін билікке жеткізді. 867 жылы викингтер Нортумбриді жаулап алып, Йорк патшалығын құрды; үш жылдан кейін олар британиялықтардың Думбартон бекінісіне шабуыл жасап, содан кейін Уэссекс патшалығынан басқа Англияның көп бөлігін бағындырды. 900 жылы біріктірілген патшалықтың патшасы ретінде қайтыс болған Домналь II (Дональд II) алғаш рет rí Alban (яғни Альба патшасы) деп аталды. «Шотландия» термині Форт пен Клайдтың солтүстігіндегі патшалықты сипаттау үшін жиі қолданыла бастады, ал ақырында оның патшалары басқарған барлық аймақ Шотландия деп аталды.

Гель патшалары: Константин ІІ - Александр І

Каусантиннің (Константин II) ұзақ билігі (900–942/3 жж.) көбінесе Альба Королдығының құрылуының кілті ретінде қарастырылады. Кейіннен ол шотландтық христиан дінін католик шіркеуінің үстанымдарымен үйлестірді. Көптеген шайқастардан кейін, Брунанбурдағы жеңілісінен соң ол Сент-Эндрюс монастырында кульди монахы ретінде зейнетке шықты. Оның ізбасары I Маэль Колюйм (Малькольм I) мен Маэль Колюйм мак Синеда (Малькольм II) билікке келген кезең Англияның Уэссекс патшаларымен жақсы қарым-қатынас, ішкі династиялық тартыстар мен салыстырмалы түрде табысты кеңею саясатымен ерекшеленді. 945 жылы Маэль Колюйм I Англия королі Эдмундпен келісімге отырып, Альба патшаларының тоғызыншы ғасырдың соңынан бері билік еткен болуы мүмкін Стратклайд аймағын аннексиялады. Бұл оқиға Морейдегі бақылаудың жоғалтылуымен өтелді. 1034 жылдан бастап патша Донншад I (Дункан I) билік еткен кезде сәтсіз әскери жорықтар орын алды, ол 1040 жылы Морейдің Мормаері Макбеттен жеңіліп, қаза тапты. Макбет 17 жыл патшалық құрды, бірақ оны Донншадтың ұлы Маэль Колюйм құлатты. Бірнеше айдан кейін Макбеттің асырап алған ұлы Лулахты жеңіп, Маэль Колюйм III (Малькольм III) патша болды. Ол өзінің мұрагерлеріне берген «Канмор» (Cenn Mór, «Ұлы басшы») лақап атын алды және келесі екі ғасыр бойы Шотландияны билеген Дункельд әулетін құруға үлкен үлес қосты. Оның екінші некесі Англия-Мажарстан ханшайымы Маргаретке жасалды. Бұл неке және солтүстік Англияға жасалған шабуылдар Вильгельм Басқыншыны Шотландияға шабуыл жасауға итермеледі, ал Маэль Колюйм оның үстемдігін мойындап, Шотландияны ағылшын патшаларының егемендік талаптарына ашты. 1093 жылы Малькольм қайтыс болғаннан кейін, оның орнына ағасы Домналь III (Дональд III) отырды. Алайда, Англияның Вильгельм II Маэль Колюймнің бірінші некесінен туған ұлы Донншадты таққа талапкер ретінде қолдады және ол билікті басып алды. Бірнеше ай ішінде оның өлімінен кейін Домналь, Маэль Колюймнің екінші некесінен туған ұлы Эдмундты мұрагер етіп таққа қайта отырды. Екеуі Эдмундтың екі інісі Англиядан жер аударылғанға дейін Шотландияны биледі, олар ағылшын әскери қолдауымен қайтып келді. Жеңіске жеткен Эдгар, үш бауырдың үлкені, 1097 жылы патша болды. Одан кейін Эдгар мен Норвегия королі Магнус Бос аяқ, Норвегияның Батыс аралдардағы билігін мойындаған шартқа қол қойды. Іс жүзінде, аралдардың скандинавиялық бақылауы әлсіз болды, жергілікті басшылар жоғары дәрежеде тәуелсіздікке ие болды. Оның орнына 1107–24 жылдары оның бауыры Александр отырды.

Шотландия-норман патшалары: Давид I-ден Александр III-ге дейін

Александр 1124 жылы қайтыс болғанда, тақ Маргареттің төртінші ұлы Дэвид I-ге көшті, ол өмірінің көп бөлігін ағылшын бароны ретінде өткізген. Оның билігі кезінде "Давидтік революция" деп сипатталатын өзгерістер болды, оның салдарынан жергілікті институттар мен кадрлардың орнына ағылшын және француздық институттар мен кадрлар келді, бұл кейінгі ортағасырлық Шотландияның дамуына негіз салды. Англо-нормандық аристократия шотланд аристократиясында орын алды, ол феодалдық жер иелену жүйесін енгізді, осының нәтижесінде рыцарьдық қызмет, қамалдар және жақсы қаруланған атты әскер құрылды. Ол англо-нормандық үлгідегі сот құрды, әділеттілікті бақылау үшін justicar лауазымын және жергілікті жерлерді басқару үшін шерифтер кеңселерін енгізді. Ол Шотландиядағы алғашқы патшалық бургтарды құрды, белгілі бір елді мекендерге құқықтар берді, бұл алғашқы нағыз шотланд қалаларының дамуына және экономикалық өркендеуге, сондай-ақ алғашқы шотланд монетасының енгізілуіне көмектесті. Ол анасы мен ағалары бастаған, Клюни үлгісіндегі реформаланған монастырьлардың негізін қалауға көмектесу ісін жалғастырды. Сондай-ақ ол Батыс Еуропаның қалған бөлігіндегідей епархияларды ұйымдастыруға қатысты. Бұл реформалар оның ұлдары мен немерелері – Шотландияның Малкольм IV және Уильям I билігінде де жалғасты, мұрагерлік енді тұңғыш балаға беріліп, азшылықтың алғашқы кезеңіне әкелді.

Тәуелсіздік соғыстары: Маргареттен Давид ІІ-ге дейін

1286 жылы король Александр III-нің, содан кейін 1290 жылы оның немересі және мұрагері Маргареттің қайтыс болуы мұрагерлік үшін 14 талапкерді қалдырды. Азамат соғысын болдырмау үшін шотланд ақсүйектері Англияның Эдуард I-нен төрелік етуді сұрады, ол Шотландия корольдігінің Англия тағына феодалдық тәуелділікте болғанын заңды түрде мойындағаннан кейін, 1292 жылы ең күшті талапкер Джон Баллиолды король етіп тағайындады. Роберт Брюс, Аннандейлдің 5-ші лорды, ең күшті талапкердің келесісі, бұл нәтижені көңілі толмаған күйде қабылдады. Келесі бірнеше жылда Эдуард I алған жеңілдіктерін Джон корольдің билігін де, Шотландияның тәуелсіздігін де жүйелі түрде әлсірету үшін пайдаланды. 1295 жылы Джон өзінің басты кеңесшілерінің ықпалымен Франциямен одақтасты, бұл Олд Альянс деп белгілі болды. 1296 жылы Эдуард Шотландияға басып кіріп, Джонды тақтан түсірді. Келесі жылы Уильям Уоллес және Эндрю де Морей оккупацияға қарсы тұру үшін күш жинады және олардың бірлескен басшылығымен Стирлинг көпірінің шайқасында ағылшын әскері жеңілді. Уоллес Джон Баллиолдың атынан қысқа мерзімге Шотландияның қамқоршысы ретінде билік етті. Эдуард солтүстікке өзі келіп, Фолкирк шайқасында Уоллесті жеңді. 1301 жылы ағылшын барондары Барон хаты арқылы француздық Папаның Шотландия үстемдігіне қатысты талабын жоққа шығарды, оны ағылшын патшалары ұзақ уақыттан бері иеленгендей мәлімдеді. Уоллес қашып кетті, бірақ Шотландияның қамқоршысы лауазымынан бас тартқан болуы мүмкін. 1305 жылы ол ағылшынның қолына түсіп, Англияға адалдық танытпағанына қарамастан, опасыздық үшін өлім жазасына кесілді. Жауласқан Джон Комин мен Роберт Брюс, талапкердің немересі, оның орнына бірлескен қамқоршылар болып тағайындалды. 1306 жылдың 10 ақпанында Брюс Дэмфристегі Грейфрайрс шіркеуінде Коминды өлтіруге қатысты. Жеті аптадан кейін, 25 наурызда Брюс король болып жарияланды. Алайда Эдуардтың әскерлері Метвен шайқасында Брюстің шағын әскерін жеңгеннен кейін елді басып алды. Брюс пен оның жақтастары Папа Клемент V-тің құлшылықтан шығаруына қарамастан, оның қолдауы бірте-бірте күшейді; 1314 жылға қарай сэр Джеймс Дуглас және Томас Рэндольф сияқты жетекші ақсүйектердің көмегімен Ботуэлл мен Стирлинг қалалары ғана ағылшын бақылауында қалды. 1307 жылы Эдуард I қайтыс болды. Оның мұрагері Эдуард II Стирлинг қамалының қоршауын бұзу және бақылауды қайта орнату үшін әскерін солтүстікке жылжытты. Роберт 1314 жылы Баннокберн шайқасында осы әскерді жеңіп, де-факто тәуелсіздікке қол жеткізді. 1320 жылы Арброт декларациясы, Шотландия ақсүйектерінен Папаға жолданған наразылық хат, Папа Иоанн XXII-ні бұрынғы құлшылықтан шығаруға және Шотландия патшаларының ағылшын патшаларына бағыну актілерін жоюға көндірді, осылайша Шотландияның егемендігін Еуропаның ірі династиялары мойындады. Декларация шотланд ұлттық санасының қалыптасуындағы маңызды құжаттардың бірі саналды. 1328 жылы Эдуард III Роберт Брюс билігімен Шотландияның тәуелсіздігін мойындайтын Нортгемптон шартына қол қойды. Алайда Роберттің 1329 жылы қайтыс болғаннан кейін төрт жыл өткен соң, Англия Джон Баллиолдың ұлы Эдвард Баллиолды Шотландия тағына қайта орнату сылтауымен тағы да шабуыл жасады, осылайша Екінші Тәуелсіздік соғысы басталды.

Стюарт: Роберт ІІ-ден Джеймс IV-ке дейін

Давид II қайтыс болғаннан кейін, 1371 жылы Стюарт әулетінің бірінші патшасы Роберт II таққа отырды. 1390 жылы оның ауырып жатқан ұлы Джон оның орнын басты, ол Роберт III патшалық атын қабылдады. Роберт III билік еткен (1390–1406) жылдары билік көбінесе оның інісі, Альбани герцогы Роберт Стюарттың қолында болды. 1402 жылы үлкен ұлы, Ротесей герцогы Дэвидтің күмәнді өлімінен (мүмкін Альбани герцогының бұйрығымен) кейін, Роберт кіші ұлы, болашақ Джеймс I-нің қауіпсіздігі үшін қорқып, оны 1406 жылы Францияға жіберді. Бірақ ағылшындар оны жолға шығармай тұтқынға алды және ол 18 жыл бойы құн төлеп ұсталды. Осының салдарынан Роберт III қайтыс болғаннан кейін Шотландияны регенттер басқарды: бірінші Альбани герцогы, кейін оның ұлы Мердок. 1424 жылы Шотландия соңғы төлемді жасағаннан кейін, 32 жастағы Джеймс ағылшын әйелімен бірге билігін орнатуға бел буып елге оралды. Оның кіші ұлы Джеймс III таққа отырып, тағы бір толыққанды емес билік орнады, ал Роберт, Бойд лорды ең маңызды тұлға болып көзге түсті. 1468 жылы Джеймс Данияның Маргаретқа үйленді, оның қоржыны үшін Оркней және Шетланд аралдарын алды. 1469 жылы король билігін нығайтып, Бойд отбасының мүшелерін, сондай-ақ ағалары Александр, Альбани герцогы мен Джон, Мар графының өліміне бұйрық берді, нәтижесінде Альбани ағылшындардың қолдауымен шабуыл ұйымдастырып, тиімді билеушіге айналды. Ағылшындар 1482 жылы Бервик қаласын соңғы рет басып алып, шегінді, содан кейін Джеймс билікті қайта иеленді. Алайда король бұрынғы қолдаушылары, барондар, әйелі және ұлы Джеймстің наразылығына ұшырады. Ол Сочиберн шайқасында жеңіліп, 1488 жылы қаза тапты. Оның мұрагері Джеймс IV Аралдардың лордының жартылай тәуелсіз билігін тоқтатып, Батыс аралдарын Корольдік билікке алғаш рет бағындырды. Бірақ 1512 жылы Ескі Ода жаңартылды және оның шартына сәйкес, келесі жылы Генрих VIII басқарған ағылшындар француздарға шабуыл жасағанда, Джеймс IV қолдау көрсету үшін Англияға шабуыл жасады. Шабуыл Флодден шайқасында тоқтатылды, онда король, көптеген ақсүйектері және көптеген қарапайым сарбаздар қаза тапты. Шотландия үкіметі тағы да кішкентай Джеймс V атынан регенттердің қолына көшті.

Үкімет

Патшалық ерте орта ғасырлардағы саяси ұйымның басты түрі болды, оның ішінде бәсекелес кіші патшалықтар мен үстемдік және бағынышты қатынастардағы патшалықтар болды. Бұл патшалардың негізгі қызметі – соғыс басшылары болу еді, бірақ патшалықтың ритуалдық элементтері де болды, олар тәж кигізу рәсімдерінде көрінеді. Он бірінші ғасырдан бастап шотландтар мен пиктердің бірігуінен пайда болған Альба патшалығы, Сконедегі тәж кигізу рәсімінде осы ритуалдық ерекшеліктердің бір бөлігін сақтап қалды. Шотландия монархиясы көшпелі мекеме болып қала бергенімен, Скон оның ең маңызды орындарының бірі болды, ал Стирлинг және Перттегі патшалық қамалдары он бесінші ғасырдың екінші жартысында Эдинбург астана ретінде қалыптаспай тұрып, кейінгі орта ғасырларда маңызға ие болды. Шотландия тәжі басшылығы осы кезеңде беделді болып өсті және Батыс Еуропалық сарайлардың дәстүрлі кеңселерін, сондай-ақ олардың салт-дәстүрлері мен сән-салтанатының кейінгі элементтерін қабылдады. Ертедегі заң жүйелері туралы білім шектеулі болғанымен, әділеттілік XII ғасырдан бастап жергілікті шерифтер, бургтар, поместьелік және шіркеу соттары, сондай-ақ әкімшілік бақылауын жүзеге асыру үшін юстикар кеңселері арқылы дамыған деп есептеуге болады. Шотландияның ортақ құқығы осы кезеңде қалыптаса бастады және заңды жүйелеу мен кодификациялауға, сондай-ақ білімді заңгерлердің кәсіби қауымдастығының құрылуына тырысылды. Кейінгі орта ғасырларда үкіметтің маңызды институттары, оның ішінде құпия кеңес және парламент дамыды. Кеңес XV ғасырда толық уақытты орган ретінде пайда болды, оның құрамында көбінесе дінсіздер басым болды және әділеттілік жүргізуде маңызды рөл атқарды. Парламент те салық салу және саясатты бақылау құқығына ие болған маңызды құқықтық институт ретінде қалыптасты. Осы кезеңнің соңында ол жыл сайын дерлік отырысқа жиналды, бұл сол кездегі жиі кездесетін биліксіздік пен регенттіктердің салдарынан болды, бұл монархияның оны ықпалынан шығаруына мүмкіндік бермеді.

Соғыс жүргізу

Ерте орта ғасырларда құрлықтағы соғыс үй-бүлесі әскерлерінің шағын соғыс топтарын қолданумен сипатталды, олар жиі шабуылдар мен төмен деңгейдегі соғыспен айналысты. Викингтердің келуі теңіз соғысының жаңа масштабын әкелді, оның негізінде викинг кемелерінің жылдам қозғалысы болды. Ұзын кемеден дамыған биринн, Таулы жерлер мен аралдардағы соғыстың маңызды факторына айналды. Жоғарғы орта ғасырларда Шотландия патшалары қысқа мерзімге ондаған мың адамнан тұратын күштерді "жалпы әскер" құрамында қолдай алды, олар негізінен нашар қаруланған, найза және садақ көтерісшілерден тұрды. Шотландияға феодализм енгізілгеннен кейін, бұл күштерге шағын топтағы атты және ауыр қаруланған рыцарьлар қосылды. XIII ғасырда скандинавиялық теңіз күштерінің қаупі азайды және Шотландия патшалары Таулы жерлер мен аралдарды бағындыруға көмектесу үшін теңіз күштерін пайдалана алды. Ол өз күштерін қолдау үшін теңіз күшін де пайдаланды және Шотландияның корольдік теңіз күшін дамыта бастады. Стюарт патшалары кезінде бұл күштерге арнайы әскерлер, әсіресе қарулы адамдар мен садақшылар қосылды, олар ағылшын келісімдеріне ұқсас манрент шарты бойынша жалданатын. Бұл әскерлерді орналастыру үшін жаңа "жабдық және күтім" қамалдары салынды. Стюарттар континенттік соғыстағы маңызды жаңалықтарды, мысалы, ұзын штыктарды және артиллерияны кеңінен қолдануды қабылдады және күшті теңіз күшін құрды. Ол қазіргі Шотландияның оңтүстігіндегі бритондық анклавтар арасында сақталған деп есептеледі, бірақ пұтқа табынушы англосаксондықтар алға жылжи бастағанда шегінді. Шотландия V-VII ғасырларда Санкт-Колумба сияқты тұлғалармен байланысты шотланд-ирланд миссионерлері арқылы кеңінен қайта құрылды. Бұл миссионерлер үлкен аумақтарды қамтыған монастырлық мекемелер мен колледж шіркеулерін құруға бейім болды. Осы факторлардың нәтижесінде кейбір ғалымдар кельттік христиандығының ерекше түрін анықтады, онда абаттар епископтардан маңыздырақ болды, дін қызметкерлерінің бойдақ болуына деген көзқарас жеңілдеді және Рим христиандығымен тәжірибеде маңызды айырмашылықтар болды, әсіресе tonsure нысаны және Пасханы есептеу әдісі, бірақ бұл мәселелердің көпшілігі VII ғасырдың ортасына қарай шешілді. X ғасырдан бастап скандинавиялық Шотландияның қайтадан христиандануынан кейін, папалық биліктегі христиандық патшалықтың басым діні болды. Норман дәуірінде шотланд шіркеуі бірқатар реформалар мен өзгерістерге ұшырады. Корольдік және жеке меценаттардың қолдауымен жергілікті шіркеулер негізінде айқын еншілес құрылым құрылды. Реформаланған монастырьдың континенталды формаларын ұстанған көптеген жаңа негіздер басымдыққа ие бола бастады және Шотландия шіркеуі Англиядан тәуелсіздігін орнатты, "Римнің ерекше қызы" болып, епархиялық құрылымын анық жасады, бірақ архиепископтар түрінде басшылыққа ие болмады. Орта ғасырдың соңында католик шіркеуіндегі шиизм мәселелері Шотландия коронасына жоғары лауазымдарға үлкен ықпал етуге мүмкіндік берді және XV ғасырдың соңына қарай екі архиепископ құрылды. Кейбір тарихшылар орта ғасырдың соңында монастырлық құлдырауды байқаса да, әсіресе кеңейіп жатқан бургтарда халықтың рухани қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін, бауырлар мен қайыршылдар ордендері өсті. Жаңа қасиеттілер мен құлшылықтар да көбейді. XIV ғасырда қара өлімнен кейін дін қызметкерлерінің саны мен сапасына байланысты проблемаларға және осы кезеңде ерестің кейбір дәлелдеріне қарамастан, Шотландиядағы шіркеу XVI ғасырда Реформацияға дейін салыстырмалы түрде тұрақты болды. Шотландия географиясын анықтайтын фактор - солтүстік пен батыстағы Таулы жерлер мен аралдар мен оңтүстік пен шығыстағы төмендіктер арасындағы айырмашылық. Биіктіктер Ұлы Гленнің бұзылу сызығымен Солтүстік-Батыс биіктіктері мен Грампиан тауларына бөлінеді. Төмендіктер Орталық Төмендіктердің құнарлы белдеуіне және Оңтүстік биік жерлердің биік жерлеріне бөлінеді, оларға Шевиот таулары кіреді, олардың үстінен Англиямен шекара осы кезеңнің соңында жүреді. Олардың кейбіреулерін таулар, ірі өзендер мен батпақтар бөліп тұрды. Орталық жазық аймақтың ені шамамен 50 мильге жетеді және онда ауыл шаруашылығының жақсы сапалы жерлері бар және байланыс оңай болғандықтан, қалаландырудың көпшілігі мен дәстүрлі орта ғасырлық үкімет элементтерін қолдауға мүмкіндік берді. және Англияның Эдуард I және Эдуард III басшылығымен жасалған екі маңызды жаулау әрекеті Таулы жерлерге енуге құрылмай, одан әлеуетті қарсылық төмендіктерді қайта бағындыруға мүмкіндік берді. Алайда, бұл аймақтарды шотланд патшалары үшін басқару қиын етті және тәуелсіздік соғыстарынан кейінгі дәуірдегі саяси тарихтың көп бөлігі осы аймақтардағы бекінген жергіліктілік мәселелерін шешуге бағытталған әрекеттерге байланысты болды. XIII ғасырға дейін Англиямен шекаралар өте өзгермелі болды, Нортумбрия Дэвид I-мен Шотландияға қосылды, бірақ оның немересі және ізбасары Малкольм IV 1157 жылы жоғалтты. XIII ғасырдың соңына қарай Йорк (1237) және Перт (1266) келісімшарттары Шотландия патшалығымен Англия және Норвегиямен шекараларды белгілегенде, оның шекаралары қазіргі шекараларға жақын болды. Мэн аралы XIV ғасырда шотланд билігін қалпына келтіруге бірнеше әрекет жасалғанға қарамастан, Англияның бақылауына түсті. Англия Эдуард III басшылығымен төмендіктердің үлкен бөлігін қосып алды, бірақ бұл шығындар біртіндеп қайтарылды, әсіресе Англия Гүлдер соғысымен (1455–85) айналысқанда. 1468 жылы Оркней және Шетланд аралдарының құдайы Шотландия патшалығы үшін соңғы үлкен жерлік сатып алу болды. Қарым-қатынас нашар болғандықтан, ерте орта ғасырларда көптеген елді мекендерге ауыл шаруашылығында белгілі бір деңгейде өзін-өзі қамтамасыз ету қажет болды. Көптеген шаруашылықтар отбасылық бірлік негізінде құрылды және ішкі және сыртқы жүйелерді пайдаланды. Егістік шаруашылығы жоғарғы орта ғасырларда өсті және XIII ғасыр мен XV ғасырдың соңы арасында ауыл шаруашылығы салыстырмалы түрде өркендеу кезеңіне енді. Англиядан айырмашылығы, Шотландияда римдік оккупациядан қалған қалалар болған жоқ. XII ғасырдан бастап бургтар, жарлықталған қалалар туралы жазбалар бар, олар қолөнер мен сауданың маңызды орталықтарына айналды. және 1296 жылға қарай 55 бургтің бар екендігінің куәлігі бар. Шотланд монеталары да бар, бірақ ағылшын монеталары саудада маңыздырақ болды және кезеңнің соңына дейін айырбас ең көп таралған формасы болды. Дегенмен, қолөнер және өнеркәсіп орта ғасырдың соңына дейін салыстырмалы түрде дамылмаған және Шотландияда негізделген кең ауқымды сауда желілері болғанымен, шотландтар негізінен шикізат экспорттады, ал олар сәнді тауарларды көбірек импорттады, бұл алтын тапшылығына және XV ғасырда қаржылық дағдарыстың туындауына әкелді. V және VI ғасырларда ішек жұқпасының пайда болуына байланысты өлім-жітімнің жоғары деңгейі болды деп есептеледі, бұл халықтың таза санының азаюына әкелді. Осы кезеңдегі Hallowhill, St Andrews сияқты жерлеу орындарының зерттелуі өмір күтілуінің 26–29 жылды құрағанын көрсетеді. Ішек жұқпасының әсеріне қатысты сенімді құжаттама болмаса да, келесі онжылдықтарда тасталған жерлер туралы көптеген әңгімелер бар. Егер Англиядағы үлгі осылай болса, онда XV ғасырдың соңына қарай халық саны жарты миллионға дейін төмендеген болуы мүмкін. Кейінгі тазалау және индустриалды революциядан кейінгі жағдаймен салыстырғанда, бұл сандар патшалық бойынша салыстырмалы түрде тең бөлінген болар еді, шамамен жартысы Тайдың солтүстігінде өмір сүрді. Халықтың шамамен он пайызы орта ғасырдың соңында өскен көптеген бургтардың бірінде өмір сүрді, негізінен шығыста және оңтүстікте. Олардың орташа халқы шамамен 2000 адамды құрады, бірақ олардың көпшілігі одан да кішкентай болды...

Тіл және мәдениет

Қазіргі лингвистер келт тілдерін екі үлкен топқа бөледі: P-келт, одан бритон тілдері – валлий, бретон, корн және кумбрик тілдері пайда болды, ал Q-келт, одан гоидель тілдері – ирланд, мэн және гэль тілдері пайда болды. Пикті тілінің құпиясы сақталып қалды, себебі пиктілердің өз жазу жүйесі болған жоқ. Бар қалдықтары – жер аттары мен ирланд оgham жазуындағы жекелеген жазбалар ғана. Тарихи дереккөздер мен жер аттарының куәлігі пикті тілінің солтүстікте және кумбрик тілінің оңтүстікте гаэль, көне ағылшын және кейінірек норвегия тілдерімен ығыстырылып, алмастырылғанын көрсетеді. Орта ғасырдың соңында Шотландия халқының көп бөлігі гаэль тілінде сөйледі, ол кезде қарапайым шотланд тілі деп аталды, ал латын тілінде – lingua Scotica. Алба Корольдігі гаэль мәдениетінің үстемдік еткен ауызша қоғам болды. Сол кезеңдегі Ирландия туралы толық мәліметтерде ақындар, музыканттар және тарихшылар ретінде танымал болған, көбінесе лорд немесе король сарайымен байланысты болған және білімдері мен мәдениетін келесі ұрпаққа гаэль тілінде жеткізген filidh болғандығы айтылады. Солтүстік аралдарда скандинавиялық жаулап алушылар мен қоныс аударушылар әкелген норвегия тілі жергілікті норн тіліне айналды, ол он сегізінші ғасырдың соңына дейін сақталды. Сыртқы Гебридтерде норвегия тілі он алтыншы ғасырға дейін сөйлеу тілі ретінде тірі қалған болуы мүмкін. Француз, фламанд және әсіресе ағылшын тілдері шотланд қалаларының негізгі тілі болды, олардың көпшілігі оңтүстік және шығыста орналасқан, бұл аймаққа ағылшын қоныс аударушылары көне ағылшын тілінің бір түрін әкелген еді. Он екінші ғасырдың соңында жазушы Адам Дрибург Лотианды «Шотландия Корольдігіндегі ағылшын жері» деп сипаттады. Дәуіт I патшалыққа келгеннен бастап гаэль тілі корольдік сарайдың негізгі тілі болмай, француз тілімен ауыстырылды, бұл туралы замандас хроникаларында, әдебиетте және әкімшілік құжаттардың француз тіліне аударылуында айғақтар бар. Шотландия сарайының «гаэльден ажыратылуынан» кейін, бардтардың төмен бағаланған ордені filidh-тің функцияларын өз мойнына алды және олар XVIII ғасырда Таулы жерлер мен аралдарда ұқсас рөлде әрекет етуді жалғастырды. Олар көбінесе бард мектептерінде оқыды, олардың кейбіреулері, мысалы, Макмюрих әулеті басқарған, аралдардың Иесі бардтарына арналған мектептер Шотландияда және Ирландияда он жетінші ғасырға дейін басылып тасталғанға дейін болды. Орта ғасырдың соңында орта шотланд тілі, көбінесе ағылшын тілі деп аталатын, елдің басым тілі болды. Ол негізінен көне ағылшын тілінен алынған, оған гаэль және француз тілдерінен элементтер қосылған. Солтүстік Англияда сөйленетін тілге ұқсаса да, ол он төртінші ғасырдың соңынан бастап ерекше диалектке айналды. Ол билік басындағылар француз тілін бірте-бірте тастап кеткен кезде қабылдана бастады. Он бесінші ғасырда бұл үкімет тілі болды, парламент актілері, кеңес жазбалары және қазынашының шоттары Джеймс I билігінен бастап оны қолданды. Нәтижесінде бір кездері Тай өзенінің солтүстігінде басым болған гаэль тілі бірте-бірте құлдырай бастады. Орта ғасырдың соңында ән мен грамматика мектептері арқылы білім берудің жаңа көздері пайда болды. Олар әдетте соборларға немесе коллегиаттық шіркеулерге қосылған және дамушы қалаларда кең таралған. Орта ғасырдың соңында грамматикалық мектептер барлық негізгі қалаларда және кейбір шағын қалаларда болуы мүмкін болды. Ертедегі мысалдарға 1124 жылы Глазгодағы жоғары мектеп пен 1239 жылы Дандидегі жоғары мектеп кіреді. Кейбір монастырлар, мысалы, Кинлосстағы цистерциан абаттығы, өз есігін кеңірек студенттерге ашты. Осы кезеңнің соңына қарай ақсүйектердің 60% сауатты болды. Он бесінші ғасырға дейін университетке түсуге ниет білдіргендер Англияға немесе континентке баруы керек болды, ал он екінші ғасыр мен 1410 жылдар аралығында 1000-нан астам адам осылай істеген. Тәуелсіздік соғыстары басталғаннан кейін, қауіпсіз жүріс-тұрыстың кез-келген ерекшеліктерімен, ағылшын университеттері шотландтарға жабылып, континенттік университеттер маңыздырақ болды. Шотландияның кейбір ғалымдары континенттік университеттерде оқытушы болды. Парижде бұл Джон Де Рате мен Уолтер Уордлоу 1340 және 1350 жылдары, Уильям де Тредбрум 1380 жылдары және Лоренс де Линдорес 1500 жылдардың басында. Сондай-ақ, гаэль тілінде діни шығармалар бар, соның ішінде Далан Форгейлдің «Сент-Колмбаға арналған элегиясы» 597 ж. және Беккан мак Луигех Румның «Сент-Колмбаға мақтау» 677 ж. Латын тілінде «Қорғауға дұға» (Сент-Мугинтке жатқызылған), шамамен VI ғасырдың ортасы және «Жоғары Жаратушы» (Сент-Колмбаға жатқызылған), 597 ж. Көне ағылшын тілінде «Рухтың арманы» бар, оның жолдары Ратвелл крестінде табылды, бұл ерте орта ғасырлық Шотландиядан сақталған Солтүстік ағылшын тілінің жалғыз фрагменті. Дәуіт I патшалыққа дейін шотландтар гаэль және латын тілдерінде мәтіндер жасайтын гүлденген әдеби элитаға ие болды, бұл дәстүр Таулы жерлерде XIII ғасырға дейін сақталды. Орта ғасырлық Шотландияда одан да көп орта ирланд әдебиеті жазылған болуы мүмкін, бірақ XIV ғасырға дейін Шотландияның шығысындағы гаэль әдебиеті ошағы жойылғандықтан сақталмаған. XIII ғасырда француз тілі әдеби тіл ретінде гүлденді және «Роман де Фергюс» шығармасын жасады, ол Шотландиядан сақталған келт емес тілдегі ең ерте шығарма. Шотланд әдебиетіндегі ең ерте сақталған маңызды мәтін – Джон Барбурдың «Брус» (1375), ол Роберт II-нің қамқорлығымен жазылған және Роберт I-нің ағылшын басқындығына дейінгі және тәуелсіздік соғысының соңына дейінгі іс-әрекеттерін эпикалық поэзияда баяндайды. Көптеген орта шотланд әдебиеттері макарлар, король сарайымен байланысы бар ақындар жасады, олардың ішінде Джеймс I (ол «Корольдің әнін» жазған). Макарлардың көпшілігі университет білімі алған және сондықтан Шіркеумен де байланысты болды. Алайда, Данбардың Макарларға арналған ағысы (шамамен 1505) сарайдан және Шіркеуден тыс кең таралған жазба әдебиетінің дәлелін ұсынады, ол қазірдің күніне дейін жоғалып кеткен. Шотландияда баспа ісі пайда болғанға дейін Роберт Генрисон, Уильям Данбар, Уолтер Кеннеди және Гавин Дуглас сияқты жазушылар шотланд поэзиясындағы алтын ғасырға жетекшілік еткен деп есептеледі. Ең толық сақталған жұмысқа Джон Ирландтың «Ақылдың айнасы» (1490) кіреді. 1450 жылдардан бастап сақталған француз рыцарлық кітаптарының прозалық аудармалары да бар, соның ішінде «Қару заңы және рыцарлық тәртібі» және «Секрета Секеторум» трактаты, бұл Аристотельдің Александр Ұлына берген кеңесі деп саналатын араб жұмысы. Оны көбінесе жер астындағы қазылымдарда сақталған металл өнімдерінде де көруге болады, мысалы, Сент-Ниниан аралының қазынасы. Дэл Риата Корольдігінен келген ирланд шотланд өнерінің анықталуы қиын, бірақ ол Хантерстон брошы сияқты заттарды қамтуы мүмкін, ол Монимск реликвиясы сияқты басқа заттармен бірге Дэл Риата мәдениеттердің тоғысқан жері ретінде, Инсуляр стилінің дамуына ықпал еткенін көрсетеді. Инсуляр өнері – Британия мен Ирландияда пиктілердің дінге өтуінен және пикті мәдениетінің шотландтар мен ағылшындар мәдениетіне ассимиляциялануынан кейін пайда болған ортақ стиль, ол континенталды Еуропада үлкен әсер етіп, романдық және готикалық стильдердің дамуына үлес қосты. Оны көбінесе жартылай қымбат тастарды кеңінен пайдаланатын зергерлік бұйымдарында, Таулы жерлер мен аралдарда ең көп кездесетін, бірақ ел бойынша таралған және әсіресе Кэллс кітабы сияқты әсем безенділген қолжазбаларда көруге болады, ол Ионада басталып немесе толығымен жасалған болуы мүмкін. Стильдің ең гүлденген дәуірі викинг шабуылдарының монастырлық орталықтар мен аристократиялық өмірге келтірген бұзылыстарымен аяқталды.

Сәулет

Ортағасырлық халық сәулеті жергілікті құрылыс материалдарын пайдаланды, оның ішінде қисайған ағаштан салынған үйлер, шөп қабырғалар және саз, сонымен қатар тасқа көп сүйенді. Қалалар дамыған сайын, ақсүйектер, қала тұрғындары және басқа да халық үшін әлдеқайда күрделі үйлер салынды. Ортағасырлық приход шіркеулерінің сәулеті әдетте Англиядағыдан қарапайым болды, көптеген шіркеулер тіктөртбұрышты, трансепттері мен наурыздары жоқ, және көбінесе мұнарасыз болды. Кейіннен Глазго соборында және Мелроуз аббаттығының қайта құрылысында готикалық стиль пайда болды. 12 ғасырда Шотландияға феодализммен бірге енгізілген көптеген мот және бейли қамалдары, сондай-ақ биліктегілерді алмастырған, биік қоршалған қабырғалары бар "энсейнте" қамалдары Тәуелсіздік соғыстары кезінде қиратылды. Орта ғасырдың соңында жаңа қамалдар салынды, олардың кейбіреулері "қызметкерлерді ұстау және жалдау" қамалдары ретінде ірі масштабта салынды, олар тұрақты әскерлерді орналастыруға арналған. Олар негізінен ірі қоршаудың орнына шағын шабуыл жасаушы топтарға қарсы қорғаныс ұсынуға бағытталған. Жаңа өркендеу стиліндегі корольдік сарайларды кеңейту және қайта құру Джеймс III тұсында басталды және Джеймс IV тұсында жеделдеді. Линлитгоу алғаш рет Джеймс I тұсында, шебер Джон де Уолтонның басшылығымен салынды және 1429 жылдан бастап елде бұл терминнің алғаш рет қолданылуы ретінде сарай деп аталды. Бұл Джеймс III тұсында кеңейтілді және классикалық симметрияны нео-шаһаршылдық бейнелермен біріктіретін, төртбұрышты, бұрыштық мұнаралы итальяндық сарай стиліне ұқсас болды.

Музыка

XII ғасырдың соңында Жиральдус Камбренсис: "көптеген адамдардың пікірінше, Шотландия ғана емес, Ирландиямен теңеседі, тіпті оны музыкалық шеберлікте асырып түседі және басып озады" деп жазған. Ол шотландтардың цитра, тимпан және хор қолданғанын айтқан, бірақ бұл аспаптардың қандай екені нақты белгісіз. Бардтар өлеңдерін арфамен сүйемелдеген болуы мүмкін, олардың іздерін орта ғасырлық Шотландия соттарының жазбаларында да көруге болады. XIII ғасырдағы шотланд шіркеу музыкасына континенттік үрдістердің ықпалы күшейді. Музыка теориясы бойынша маман Саймон Тейлер Парижде білім алғаннан кейін Шотландияға оралды және шіркеу музыкасында бірнеше реформалар жасады. Шотландияның музыка жинақтарында, мысалы, Сент-Эндрюспен байланысты XIII ғасырға жататын "Wolfenbüttel 677" көбінесе француздық шығармалардан тұрады, бірақ жергілікті ерекше стильдер де кездеседі. 1501 жылы Джеймс IV Стирлинг қамалындағы Корольдік капелланы жаңа және үлкен хормен қайта құрды, ол шотландтық діни музыкасының орталығына айналды. 1503 жылы Генрих VII-нің қызы Маргарет Тюдор Джеймс IV-ке үйленген кезде Бургундия және Англияның ықпалы күшейген болуы мүмкін.

Ұлттық сәйкестік

Жоғары орта ғасырларда "шот" сөзін шотландтар тек шетелдіктерге өздерін таныстыру үшін қолданған, олардың арасында бұл ең көп таралған сөз болды. Олар өздерін альбанах немесе жай ғана гайдель деп атады. "Шот" және "гайдель" екеуі де оларды Ирландияның көптеген тұрғындарымен байланыстыратын этникалық атаулар болды. XIII ғасырдың басында "De Situ Albanie" еңбегінің авторы былай деп жазды: "Арегатель [Аргилл] деген атау шотландтар мен ирландтардың шекаралық аймағын білдіреді, себебі барлық шотландтар мен ирландтар жалпы түрде "гаттели" деп аталады". Шотландия біртұтас халыққа айналды, ол гаэль, француз және германдық этникалық айырмашылықтардан жоғары тұрды, ал кезеңнің соңында латын, француз және ағылшын тілдеріндегі "шот" сөзі шотланд патшасының барлық подданныйына қатысты қолданылатын болды. Шотландияның көптілді скот-нормандық монархтары және гаэль мен скот-нормандық аристократиясы "Мемлекет қауымдастығының" бір бөлігіне айналды, онда этникалық айырмашылықтар Ирландия мен Уэльстегіден кем маңызды болды. Бұл ұлттық сана ағылшынның елді басып алу әрекеттеріне қарсы және әлеуметтік және мәдени өзгерістер нәтижесінде қалыптасты. Англияға деген қарсылық шотландтың сыртқы саясатына он бесінші ғасырға дейін үстемдік етті, бұл Джеймс III және Джеймс IV сияқты шотланд патшалары үшін оңтүстік көршілерімен бейбітшілік саясатын жүргізуді өте қиын етті. Арброт декларациясы ағылшын агрессиясына қарсы тұрып, Шотландияның ежелгі ерекшелігін бекітті, сондай-ақ корольдың Шотландия қауымдастығының тәуелсіздігін қорғау рөліне баса назар салды. Бұл құжат тұңғыш рет "ұлттық егемендік теориясы" ретінде қарастырылды. Аристократияның орта шотланд тілін қабылдауы билеушілер мен басқарылатындар арасында ұлттық бірлік пен мәдениеттің ортақ сезімін қалыптастырды, бірақ Тайдың солтүстігінде гаэль тілінің үстемдігі таулы және жазық аймақтар арасындағы мәдени алшақтықты кеңейтуге мүмкіндік берген болуы мүмкін. Шотландтардың шығу мифін Джон Фордун (1320–1384 жж.) жүйеледі, олардың бастаулары грек князі Гателус пен оның египеттік әйелі Скотадан басталады, бұл оларға гректер жеңген троялықтардан шыққандарын мәлімдеген ағылшындарға қарағанда жоғары тұруын дәлелдеуге мүмкіндік берді. Әндірдің символына байланысты қарапайым белгіні қолдану XIV ғасырдың соңында пайда болды; 1385 жылы Шотландия Парламенті шотланд сарбаздарының өздерін анықтау үшін алдынан да, артынан да ақ Әндір айқыш белгісін тағу керектігін жарлық етті. Әндір айқыш белгісі үшін көк түстің қолданылуы кем дегенде XV ғасырдан басталады. Әндір айқыш белгісінің ту ретіндегі ең алғашқы айғағы 1503 жылға жатқан Вена сағат кітабында кездеседі.