Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Украиналық әскери қолбасшы және ұлтшыл белсенді (1891–1938)
Ukrainian military commander and far right activist (1891–1938)
Евген Михайлович Коновалець (Євген Михайлович Коновалець; 14 маусым 1891 – 23 мамыр 1938) – украиндық әскери қолбасшы және украин ұлтшыл қозғалысының саяси қайраткері. Бірінші дүниежүзілік соғыс және украин-кеңес соғысының қатысушысы, ол 1929 жылы құрылған Украиналық Ұлттық Уйымының (ОУН) 1938 жылы қаза тапқанға дейінгі басшысы ретінде белгілі.
Yevhen Mykhailovych Konovalets (Євген Михайлович Коновалець; 14 June 1891 – 23 May 1938) was a Ukrainian military commander and political leader of the Ukrainian nationalist movement. A veteran of World War I and the Ukrainian Soviet War, he is best known as the leader of the Organization of Ukrainian Nationalists (OUN) from its 1929 foundation to his assassination in 1938.
Өмір
Коновалец 1891 жылғы 14 маусымда Австро-Мажарстанның Галициясындағы Зашков ауылында дүниеге келді. Оның анасы Катаржина (құрмет аты Венгриновска) поляк этникалық тобынан шыққан. Коновалец Львов академиялық гимназиясына оқуға түсіп, 1909 жылы Львов университетіне математика мамандығы бойынша қабылданды. 1910 жылы Львовта украин университеті ашу талабымен өткен наразылыққа қатысты, сол наразылықта кем дегенде бір адам қаза тапты. Коновалец украиндық білім беру қоғамы "Просвитаның" ("Ағартушылық") белсенді мүшесі және Украина Ұлттық Демократиялық партиясының атқару комитетінің өкілі болды. 1912 жылы ол "Просвитаның" Львов бөлімшесінің хатшысы тағайындалды. 1913 жылы жергілікті студенттік қозғалыстың жетекшісі болды. Оған Боберський Иван Миколайович, Січинський Мирослав Миколайович және Дмитрий Донцов сияқты көрнекті украиндықтардың ұлтшыл идеологиясы және сөздері зор әсер етті. Жас Коновалец сырт қарапайым мінезді болған және барлық ісінде өзінен жоғары талаптар қойды. 1909–1912 жылдары ол туған қаласында және көршілес ауылдарда қоғамдық жұмыстармен айналысып, лекциялар оқыды және білім беру "Просвита" және спорттық "Сокіл" (Falcon) қоғамдарын ұйымдастырды. Гимназияның соңғы жылдары мен студенттік кезеңінде Коновалец "Просвита" қоғамын таңдады, себебі ол оның украин тілінде халыққа білім берудің, Мәскеудің ықпалын жеңудің және халық арасында ұлттық сезімдерді оятудың жалғыз жолы деп сенді.
Konovalets was born 14 June 1891 in the village of Zashkiv in Austro Hungarian Galicia; today the village is in Lviv Raion, Lviv Oblast, Ukraine. His mother Katarzyna (née Wengrzynowska) was ethnically Polish. Konovalets attended the Lviv Academic Gymnasium and in 1909 enrolled at the University of Lviv, where he studied mathematics. In 1910 he participated in a protest demanding a Ukrainian university in Lviv, during which protest at least one person was killed. Konovalets became an active member of Prosvita ("Enlightenment"), a Ukrainian educational association, and a representative in the executive committee of the Ukrainian National Democratic Party. In 1912 he became secretary of Prosvita's Lviv department. In 1913 he became a leader of the local student movement. He was greatly influenced by the nationalist ideology and rhetoric of such prominent Ukrainians as Боберський Іван Миколайович, Січинський Мирослав Миколайович, and Dmytro Dontsov. Young Konovalets was outwardly modest and placed high demands on himself in all his activities. In 1909–1912 he immersed himself in social activities in his hometown and neighboring villages, giving lectures and organizing educational Prosvita and sport Sokil (Falcon) societies. During the final years of gymnasium and early student years, Konovalets chose Prosvita because he believed it was the only way to provide mass education in the native Ukrainian language, overcome pro Moscow influences, and awaken national sentiments among the people.
Отбасы
1922 жылы Коновалец Ольга Федакқа үйленді. Олардың ұлы Юрко 1924 жылдың қаңтар айында дүниеге келді және шайқасқан, махаббатқа толы отбасыда өсті. Отбасының үнемі мәжбүрлі түрде көшіп-қонуына байланысты Юрко мектепте оқығанда әртүрлі тілдерді – неміс, француз, итальян – үйренуге мәжбүр болды, бірақ үйде анасы олардың украин тілінде сөйлеуін қатаң талап етті.
In 1922 Konovalets married Olha Fedak. Their son Yurko, born January 1924, grew up in a harmonious, loving household. Due to the family's constant forced relocations, Yurko had to learn different languages for his schooling – German, French, Italian – but at home his mother insisted on their speaking their native Ukrainian.
Әскери мансап
1914 жылдың жазында Коновалец Австро-Венгрия армиясына шақырылды және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Львов аймақтық қорғанысының 19-шы полкінде қызмет ететін екінші лейтенант шеніне көтерілді. 1915 жылы Макивка тауы маңындағы шайқастарда орыстарға тұтқынға түсіп, Царицын мен Астрахан арасында орналасқан Чорный Яр әскери тұтқын лагеріне қамалды. 1916 жылы оны Дубовка маңындағы концлагерге ауыстырды. Тұтқында болғанда ол Киевке бірге қашқан бұрынғы Галиция офицерлерінің тобына (мысалы, Андрей Мельник, Сушко Роман Кирилович және Черник Федір сияқты) қосылды. 1917 жылдың қараша айында Галиция-Буковина комитетімен бірге Дорошенко полкінің құрамында Галицько-Буковинський курінь Січових Стрільців ұйымдастырды. Екі айдан кейін ол оған қолбасшылық етіп, Киевтегі коммунистік көтерілісті басуға және Антонов-Овсеенко шабуылына қарсы тұруға көмектесті. 1918 жылдың наурыз айында оның атқыштары Украина Халық Республикасының Запорожье корпусы және Слобода Украинасының реформаланған 3-ші Гайдамацький піхотный полкімен бірге Киевті кеңестік биліктен азат етті. 1918 жылдың мамыр айында оның әскери бөлімі саяси көзқарастарына байланысты таратылды.
In the summer of 1914, Konovalets was mobilized into the Austro Hungarian Army and during the First World War rose to the rank of a second lieutenant serving in the 19th Regiment of the Lviv Regional Defense. In 1915, he was taken prisoner of war by the Russians during the battles near the mountain Makivka (Carpathian Mountains) and interned in a POW camp in Chornyi Yar, located between Tsaritsyn and Astrakhan. In 1916, he was transferred into the concentration camp near Dubovka. While in captivity he joined a group of former Galician officers (such as Andriy Melnyk, Сушко Роман Кирилович, and Черник Федір among others) who fled to Kyiv together. In November 1917, together with the Galician Bucovina Committee, he organized the Галицько Буковинський курінь Січових Стрільців as part of the Doroshenko Regiment. Two months later he assumed its command and helped suppress the Communist uprising in Kyiv as well as resisting the Antonov Ovseenko offensive. In March 1918 his riflemen, together with the Zaporizhia Corps of the Ukrainian People's Republic and the reformed 3 й Гайдамацький піхотний полк of the Sloboda Ukraine, liberated Kyiv from the Soviets. In May 1918 his military unit was disbanded due to its political views.
Саяси мансап
1918 жылдың жазында ол Украина гетманы Павло Скоропадскийді Біла Церквада Сич атқыштарының арнайы взводы құруға көндірді. 1918 жылдың қарашасында ол Гетмандықтан Ресеймен федералдық одақтың күшін жоюды ресми түрде сұрады және Мотовилівка шайқасында (Мотовилівка (станциясы), Мотовилівка маңы, Киев облысы) Скоропадскийді құлату үшін Директория күштерін белсенді түрде қолдады. Питер Кенездің айтуынша, "14 желтоқсанда Директорат эвакуацияны аяқтауға асыққан және осы себепті бейтараптыққа уәде берген немістермен келісімге келгеннен кейін, генерал Коновалец басқарған Директория армиясы Украина астанасына кірді және тек сирек қарсылыққа тап болды. 1500 орыс офицері Педагогикалық мұражайға қамалды, олардың қарулары алынды және олар соғыс тұтқындары деп есептелді". 1919 жылдың 6 желтоқсанында Бас Отаманның бұйрығымен ол әскери құралымдарын демобилизациялады. Сол жылы ол тұтқынға алынып, Луцктегі поляк әскери тұтқын лагеріне қамалды, бірақ 1920 жылдың көктемінде босатылып, Чехословакияға көшті. 1920 жылы Украина тәуелсіздігі үшін күрестің сәтсіз аяқталуы нәтижесінде Коновалец украиндықтардың талап еткен және Польша, Ресейдің СФСР, Румыния және Чехословакия бақылауында болған жерлерде жасырын қызмет атқаруға қабілетті жаңа ұйым құрды. Сол жылдың тамызында Прагада құрылған Украина әскери ұйымы (УВО) Польша мен Ресейге қарсы қарулы қарсылық көрсетуге бағытталған, жастарды әскери даярлаумен және Украина мен Польша билігі арасындағы кез келген ынтымақтастықтың алдын алумен айналысты. Ұйым поляк саясаткерлеріне, сондай-ақ поляктармен ынтымақтастыққа ұмтылған украин зиялыларына қарсы террористик шабуылдар жасады (Сидор Твердохлиб пен Софрон Матвиястың қазасы). Ұйымның аты Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жұмыс істеген Пилсудскийдің Польша әскери ұйымынан шабыт алды. Ұйымның негізін Украина Галич армиясының басшылары құрады. Польша-Кеңес соғысы аяқталғаннан кейін және Львов үшін болған шайқастан кейін Коновалец қаладағы УВО басшысы болды.
In the summer of 1918 he convinced Pavlo Skoropadskyi, Hetman of Ukraine, to create a Special Platoon of Sich Riflemen, which was established in Bila Tserkva. In November 1918 he officially requested a void of the Federal Union with Russia from the Hetmanate and actively supported the forces of the Directoria in the battle of Motovylivka (fought at Мотовилівка (станція), near Motovylivka, Kyiv Oblast) in the ousting of Skoropadskyi. According to Peter Kenez, "On December 14, after the Directorate arrived at an agreement with the Germans, who were anxious to complete their evacuation and therefore promised neutrality, the Army of the Directorate under General Konovalets entered the Ukrainian capital and met only sporadic resistance. Fifteen hundred Russian officers were sequestered in the Pedagogical Museum; their weapons were taken away and they were regarded as prisoners of war." On December 6, 1919, by the Order of the Head Otaman he demobilized his military formations. The same year he was taken prisoner and interned in a Polish POW camp in Lutsk, although he was released in the spring of 1920 and moved to Czechoslovakia. In 1920, as a result of the shattered struggle for Ukrainian independence, Konovalets set up a new organization capable of clandestine activities on the lands claimed by Ukrainians and controlled by Poland, Russian SFSR, Romania, and Czechoslovakia. Created in August of that year in Prague, the Ukrainian Military Organization (UVO) was aimed at armed resistance against Poland and Russia and was involved in the military training of youth and the prevention of any form of cooperation between Ukrainian and Polish authorities. The organization often resorted to terrorist attacks against Polish politicians as well as members of Ukrainian intelligentsia striving for cooperation with Poles (assassination of Sydir Tverdokhlib and Sofron Matviyas). The name of the organization was inspired by Piłsudski's Polish Military Organisation , which operated during the World War I. The foundation of the organization became the leaders of the Ukrainian Halych Army. After the end of the Polish–Soviet War and the battle for Lviv, Konovalets became the leader of the UVO in the city.
Шөгу және өлтіру
1922 жылдың желтоқсан айында Коновалец елден қашып кетті. Шет елдегі эмиграция жылдарында ол Чехословакияда, Германияда, Швейцарияда және Италияда өмір сүрді. 1929 жылы Венада украин ұлтшылдарының бірінші съезіне қатысты, онда Украина Ұлттық Ұйымын (ОУН) құру туралы шешім қабылданды, ал Коновалец оның басшысы болды. Ол Литва, Германия, Италия, Ұлыбритания және басқа да елдердің барлау қызметтерімен байланыс орнату арқылы Еуропа мен Америкадағы украин эмигранттары арасында оның беделін арттырды. Солтүстік Америкада Січ атқыштары қауымдастығын құруға көмектесті. ОУН-ның мақсаты – қарулы күрес жолымен тәуелсіз Украинаны қайта жаңғырту болатын. Коновалецтің әрекеттері Кремльде ОУН-ның Кеңес Одағына енуіне қатысты алаңдаушылық тудырды. 1938 жылдың 23 мамырында ол Роттердамда жақын досынан сыйлық ретінде келген шоколад қорабында жасырылған бомбадан қаза тапты. Досы, шын мәнінде, Украина Ұлттық Ұйымына енген НКВД агенті еді: Павел Судоплатов, ол жақында Кеңес Одағына сапар жасағанда Иосиф Сталиннің жеке тапсырмасымен 1933 жылы Львовтағы Кеңес консулдығында дипломатты өлтіргеніне жауап ретінде Коновалецті өлтіруге бұйрық берілген еді. Судоплатов, бірқатар дайындықтан өткен соң, 1935 жылдың шілде айында «Павел Григденко» деген лақап атымен Финляндияға жасырын кірді. Судоплатовтың сөзіне сүйенсек, Сталин оған: «Бұл тек кек алу ғана емес, өйткені Коновалец неміс фашизмінің агенты. Біздің мақсатымыз – соғысқа дейін украин фашизмі қозғалысының басын жою және осы бандиттерді билік үшін күресте бір-бірін жоюға мәжбүрлеу» деген еді.
In December 1922 Konovalets fled the country. During his exile years he lived in Czechoslovakia, Germany, Switzerland, and Italy. In 1929, in Vienna, he took part in the first congress of Ukrainian nationalists, which decided to form an Organization of Ukrainian Nationalists (OUN), with Konovalets its leader. He promoted its influence among Ukrainian emigres throughout Europe and America while establishing contacts with intelligence agencies of Lithuania, Germany, Italy, Great Britain, and other countries. He helped form Associations of Sich Riflemen in North America. The OUN's goal was to revive an independent Ukraine via armed struggle. Konovalets' activities raised Kremlin fears of the OUN's penetration into the Soviet Union. On 23 May 1938 he was assassinated in Rotterdam by a bomb concealed in a box of chocolates disguised as a present from a close friend. The friend was actually an NKVD agent who had infiltrated the Organization of Ukrainian Nationalists: Pavel Sudoplatov, who on a recent visit to the Soviet Union had been personally ordered by Joseph Stalin to assassinate Konovalets in retaliation for the 1933 assassination of a diplomat at the Soviet consulate in Lviv. Sudoplatov, after a period of training, had slipped into Finland in July 1935, using the alias "Pavel Gridgdenko". According to Sudoplatov, Stalin had told him: "This is not just an act of revenge, although Konovalets is an agent of German fascism. Our goal is to behead the movement of Ukrainian fascism on the eve of war and force these gangsters to annihilate each other in a struggle for power."
Мұра
Оның кенеттен жоғалып кетуіне байланысты ОУН Судоплатовты Коновалецтің өлтірілуіне бірден күдікпен қарады. Сондықтан Судоплатов пен Коновалецтің бірге түскен суреті барлық ОУН бөлімшелеріне таратылды. Судоплатовтың сөзінше, 1940 жылдары СМЕРШ Украинаның батысында екі партизанды ұстады, олардың біреуінде менің суретім болған. Оған неге онымен жүргенің себебін сұрағанда, ол: "Неге екенін білмеймін, бірақ егер біз осы адамды тапсақ, оны жоюға бұйрық берілген" деді. 2023 жылдың 1 қазанында Украина Президенті Владимир Зеленский Коновалецтің есімімен аталатын Құрлық әскерлерінің 131-ші жеке барлау батальонына (Украина) құрметті лента табыс етті.
Due to his sudden disappearance, the OUN immediately suspected Sudoplatov of Konovalets' murder. Therefore, a photograph of Sudoplatov and Konovalets together was distributed to every OUN unit. According to Sudoplatov, In the 1940s, SMERSH captured two guerrilla fighters in Western Ukraine, one of whom had this photo of me on him. When asked why he was carrying it, he replied, "I have no idea why, but the order is if we find this man to liquidate him." On 1 October 2023, Ukrainian President Volodymyr Zelenskyy handed a ribbon of honorary to the 131 й окремий розвідувальний батальйон (Україна) of the Ground Forces to be named in honor of Konovalets.
Еске алу
2006 жылы Львов қалалық әкімшілігі Евгений Коновалец, Степан Бандера, Андрей Мельник және ОУН мен УПА-ның басқа да негізгі басшыларының қалдықтарын Украина азаттық қозғалысының батырларына арналған Личаков зиратының жаңа бөлігіне көшіру туралы хабарлады. 2011 жылдың 17 маусымында Литваның Вильнюс қаласында Литва Парламенті Сыртқы істер комитеті, Халықтық азаттық қозғалысын зерттеу орталығы (Украина) және Литвадағы украиндық ұйымдар ұйымдастырған "Евгений Коновалец: Литва азаматы – украин патриоты. 120 жылдығына арналған той" конференциясы өтті.
In 2006, the Lviv city administration announced the future transference of the remains of Yevhen Konovalets, Stepan Bandera, Andriy Melnyk and other key leaders of OUN and UPA to a new area of Lychakiv Cemetery specifically dedicated to heroes of the Ukrainian liberation movement. On June 17, 2011, in Vilnius, Lithuania the conference "Yevhen Konovalets: Lithuanian citizen the Ukrainian patriot. Celebration of 120th birthday" was organised by the Lithuanian Parliamentary Foreign Affairs Committee, People's Liberation Movement Research Centre (Ukraine) and Ukrainian organizations in Lithuania.