Кіріспе

Гавази (ғавази) – ақша үшін қоғамдық орындарда және көшеде би билейтін әйел бишілер. Еркек бишілер де болған, олардың ішінде әйелдерге тән қимылдарды орындайтындар да бар, оларды қауал деп атайтын (оларға ұқсас ерлер билері де кездесетін, олар Мысырдан немесе Балқан, Грекия немесе Осман империясының басқа аймақтарынан шыққан). Қалалық Мысырдағы көрнекті және дәстүрлі raqs sharqi классикалық стильде болған және классикалық балет немесе Латын Америка биі сияқты батыстың формалды және классикалық стильдеріне ұқсас болса, Мысырдағы гавази термині 18-19 ғасырлардағы дәстүрлі стильді сақтаған Мысырдың ауылдық жерлеріндегі бишілерді білдіреді. Бұл тәжірибе бірнеше египеттік домарилердің тегін билеуден бас тартуымен басталды, бұл Мысырдың барлық аймақтарындағы әдеттен өзгеше еді. Ауылдық мысырлықтар немесе феллахиндер бұл тәжірибені қабылдап, египеттік әндер мен феллахиндердің түрлі-түсті киімдерімен бірге ауылдық және дәстүрлі стильді дамытты, бұл ауылдық Мысырдың мәдени ерекшелігіне айналды. Соңғы жылдары Жоғарғы Мысырлықтар (саидилер) египеттік мизмар мен Кенемен сүйемелденетін сайыс биінің өзгеше стилін меңгеріп, дамытты. Жоғарғы Мысыр стилі ең танымал, онда бишіге дәстүрлі Жоғарғы Мысыр мизмары мен саид араб тілінде жергілікті батырлар мен қалалардағы танымал махаббат оқиғалары туралы халық әндерін орындап, айтатын әнші сүйемелдейді. Уақыт өте келе дәстүрлі гавази бишілерін табу қиынға соғып жатыр. Қазіргі Мысырдағы ең танымал екі гавази тобының – Луксордың Банат Мазині мен Нил дельтасының Сумбати Гавазиінің негізгі қимылдары мен позалары бар. Банат Мазині дәстүрлі Жоғарғы Мысыр стиліндегі киімдерімен танымал, сондықтан киім бишінің қимылдарына қалай әсер ететінін көруге болады. Сагат (саусақ қоңыраулары) Жоғарғы Мысыр/Саиди стилінде міндетті емес, бірақ ұсынылады.

Атауы

Арабшадағы "ғазия" (жекеше түрі – "ғазия") сөзі "жеңімпаз" дегенді білдіреді, себебі ғазияның көрермендерінің жүрегін "бағындырады" делінеді. Олар "авалим" (бірлік – "алма", француз тілінде "алме" деп аударылады) деп те белгілі болған, бірақ Мысырда авалим – қалалық египеттік дәстүрлі бишілер мен әншілер, ал емес ауылдық жерлерде. Олар негізінен тойларда және көрнекті адамдардың мерекелерінде сияқты құрметті шараларда өнер көрсеткен. Екі термин де 19-ғасырда "эротикалық биші" деген сөздің жұмсақ айтылуы (эвфемизм) болып табылады; "алме" сөзі сөзбе-сөз "білімді әйел" дегенді білдіреді және 1834 жылы ғавазиге заңмен тыйым салынғаннан кейін ғазияның орнына қолданыла бастады. Алмех – Мысыр мәдениетінде бастапқыда куртизан, ән айтуға және классикалық поэзияны жатқа оқуға, сондай-ақ сөз сөйлеуге тәрбиеленген әйел болған. Ғавазиге тыйым салынғаннан кейін, олар өздерін авалимдер деп көрсетуге мәжбүр болды. "Алме" термині француздық шығыстанушылар тарапынан "алме" деп енгізіліп, "белі биі" деген сөздің синонимі ретінде қолданылды.

Тарих

1834 жылы Мұхаммед Әли ғауазилерді Қаһирден Жоғарғы Мысырға жер аударды. Бастапқыда ғауазилер – төмен деңгейлі билері үшін қуылған өте шағын топ болған. Олардың жер аударылған уақытына қарай, бұл термин ауылдық және Жоғарғы Мысырдың барлық дәстүрлі және халық билерін қамтитын, кез келген бишіні білдіретін жалпы атауға айналды, көбінесе мизмарлар, күшті бас партиялары және басқа да дәстүрлі мысыр музыкасымен сүйемелденетін. 19 ғасырдың бірінші жартысынан бастап, ғауази бишілерінің сипаттамалары мен бейнелері еуропалық ориентализмде кеңінен танымал болды, ал стиль 1860 жылдардан бастап «danse de ventre» немесе құрсақ биі деп аталды. Алғашқы ғауазилер көшеде жалаңаш жүзімен биледі. Олардың биінің ерекшелігі – жылдам жамбас қозғалысы және мыс қоңыраулар мен қол кастаньеталарын пайдалану болды. Көбінесе олардың биіне өз тайпаларынан музыканттар сүйемелдеп отыратын. Олар көздеріне сүрме, ал саусақтарына, алақандарына, аяқ-қолдарына және табандарына хенна жағатын. Ғауазилер үйдің ауласында немесе көшеде, есік алдында, гаремдегі мерекелерде билейтін. Оларды ешқашан құрметті гаремге кіргізбесе де, кейде еркектер тобын көңілдіру үшін жалдайтын. Билеуден әйелдер де, ерлер де ләззат алатын. Алайда, дінге берілгендер немесе жоғары топқа жататындар оларды жақтырмайтын. Көптеген адамдар ғауазилердің биін ұнатса да, оның әйелдер билегендіктен, олардың осылай көрсетілуі дұрыс емес деп ойлады. Осы себепті, олардың биін еліктейтін жас еркек бишілер – хавалдар пайда болды. Хавалдар – египеттік еркектердің дәстүрлі бишілері, олар ғауази әйелдерінің биін және олардың барлық мінез-құлқын, соның ішінде кастаньеталарды қолдануын еліктеуге тырысты. Египеттегі «хавал» сөзі қазіргі уақытта пассивті гомосексуалдық қатынасқа түсетін еркектерді білдіретін қарапайым сөз.

Қазіргі заманғы дәрігерлер

Түрлі тарихи түбірлері бар Кена аймағындағы ғауазилердің көпшілігі Навар (немесе Навара), Халаб және Бахлавен сияқты этникалық азшылықтарға жатады. Әсіресе, 70-80 жылдары Луксорға қоныс аударған және түсірілген Банат Маазин отбасы жақсы белгілі. Көптеген адамдар Маазин отбасын – түпнұсқа ғауази бишілерінің жалғыз сақталған, билейтін отбасы деп есептейді.

Батыс биіне әсері

Ғауази би стилі мен киім үлгісі американдық тайпалық стильдегі іш биінің имиджін қалыптастыруға ерекше үлес қосты. Циган ғауази киімі – ойықтары бар османдық пальтодан, яғни елек немесе энтариден тұрады. Осы пальтолар дененің жоғарғы бөлігін жабады. Бұл пальтолардың астынан түрік харемі шалбары киіледі. Пальтолар әдетте тобыққа дейін жетеді, бірақ кейбір заманауи ғауази топтары толық, тізеге дейінгі юбканың үстіне қысқа нұсқасын киеді. Ғауази бишілері көбінесе әсем бас киімдермен безендіреді, ал бишілер көбінесе зил (кішкентай цимбалдар) тартып, Таяу Шығыс билерінің көптеген түрлерінде қолданылатын музыкалық аспаптармен өзін сүйемелдейді. Ауылдық және жоғарғы Египеттіктер киетін Мысыр ғауази киімдерінің түстері көбірек бай. Ауылдық Египетте дәстүрлі әйел би киімі гүлді және пышқыңқы болады; бишілер әдетте әртүрлі түстерді таңдайды, әр бишінің киімі әдетте жанындағы бишінің киімінен өзгеше болады. Жоғарғы Египет стилінде бишілер танымал Саиди Телли киімін киеді, ол қара және жылтырлы египеттік дәстүрлі киім. Басты бишілерге Саиди музыкасы, негізінен египеттік флейта және Қена, Ассуит, Миньяның сұлулығы мен дәстүрлері туралы әңгімелейтін Саиди халық әндері сүйемелдейді.