Кіріспе

"Блондинканың махаббаты", сондай-ақ "Махаббатқа бой алған блондинка" (1965, Чехословакия) – Милош Форман режиссерлік еткен чехословакиялық романтикалық комедиялық драма. Фильм Чехословакияның провинциясындағы аяқ киім фабрикасында жұмыс істейтін Андула атты жас әйелдің романтикалық қарым-қатынас құруға жасаған әрекеттерін баяндайды. Форман өзінің оқиғасын өзінің өткен өмірінен алған оқиғаға негіздеді, ал фильм жасаушылар реалистік көрініс пен атмосфераны шығару үшін аяқ киім фабрикасы бар шағын чех қаласында түсірілімдер жүргізді. Олар үшін негізінен кәсіби актерлер емес, диалогтың көп бөлігі импровизацияланып, деректі фильмдерге тән түсіру техникалары қолданылды. "Блондинканың махаббаты" шыққаннан кейін өз елінде кең танылды және бірнеше маңызды кинофестивальдарда көрсетіліп, көптеген номинациялар мен сыйлықтарға ие болды. Көптеген сыншылар фильмді жақсы бағаласа да, кейбіреулері оған онша ынта алмады. Бүгінде бұл фильм чех жаңа толқынының ең маңызды үлгілерінің бірі саналады. Бұл қозғалыс, шығармашылық өнерпаздарға тоталитарлық бақылаудың уақытша жеңілдеуінен пайдаланып, киноны жаңа повестволеу стратегияларын зерттеу және темір перде артындағы әлеуметтік және саяси жағдайды сынға алу құралы ретінде пайдаланды. "Блондинканың махаббаты" 1966 жылы "Ең үздік шетелдік фильм" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығына ұсынылды.

Сюжет

Андула - Чехияның зауыттық қалашығында тұратын жұмысшы таптың жас әйелінің аты. Фильм Андула мен оның аяқ киім фабрикасының жұмысшы досы арасындағы жақын сахнамен ашылады. Олар жатақханада төсекте жатып, Андулаға оның жігіті Тонда берген сақина туралы талқылайды және оның орман күзетшісімен болған жұмсақ флирттік кездесуі туралы уәде береді. Зауыттың жетекшісі ерлер арасындағы айырмашылықтың мораль мен өнімділікті төмендететінін кешіктіріп түсінеді, сондықтан ол әскери офицерге қала маңында әскери маневрлер ұйымдастыруды ұйымдастырады, осылайша фабрика үлкен биге демеушілік етеді, онда жұмысшылар ерлер арасында ерлер серіктестігін таба алады. "Оларға біз бала кезімізде қажет болған нәрсе керек", - деп түсіндіреді ол жанашыр бір офицерге. Екі жақ та қыздарды армандаған жігіттермен танысуға асығады. Ал жауынгерлер, олардың көбісі орта жастағы резервте, формадан шығып, үйленгендер, кешке той-думан жасап, азғыруды күтеді. Тойдың түні екі топтың кейбір мүшелері үшін де өкінішті; Андула мен оның достары "болашақ буферлер" деп аталатын жағымсыз сарбаздардан бас тартады, ал резервтегі үш адам жағдайдан соншалықты алаңдайды, олар бір қатар күлкілі қателіктерге жол береді, мысалы, шарап бөтелкесін дұрыс емес үстелге жіберіп, олардың бірі жасыруға тырысқан некелік сақинаны түсіріп, оны еденге айналып, бөтелкені жіберген жападан-жалпы жас әйелдердің аяғына түсіп жатқанын көреді. Бұл адамдар үшін микшер үлкен сәтсіздікке ұшырады, қыздар өздерін қудалаушылардан құтылудың жолын ойлап табу үшін дәретханаға кетеді, ал қартайған резервтегілер бір-бірімен шығындар туралы таласады ("Сіз оны [секс] тек үйде тегін ала аласыз") және романтикалық жоспарларын жүзеге асыру үшін орманға барудың қажеттілігі туралы болжайды ("Бұл ауа райында елестетіңізші!"). Алайда, басқалар үшін би сәтті өтеді: фабрика жетекшісі жұптардың толы би алаңына көңілін көтереді, бір қыз екі қолын қосып, биге шақырылғанда қуанышы мен ризашылығын білдіреді, ал семіз, шашты сарбаз би биік, жұқа қоңыр қызмен бірге, екеуі де өмірінің қызығын көреді. Андула Мильдамен флиртке түседі, ол музыканы қамтамасыз ететін топтың үлкен қаладағы пианині. Ол оның алақанын оқиды және оған жақындауды қалай қарсы алуға болатынын үйретеді. Тойдан кейін ол Мильдамен төсекте жатыр, бірақ комедиялық ренжітулер жалғасады, Мильда сүйіспеншілікпен қауіпсіз сезіне бастағанша, терезе көлеңкесін жауып тастамайтын шайқаста күреседі. Кейін екеуі бірге төсекте жатқанда, Андула Милданың "бұрыш" дегені нені білдіретінін сұрайды. Ол әйелдің гитараға ұқсайтынын айтады: "Сен де гитараға ұқсайсың, бірақ Пикассо суреттеген гитараға ұқсайсың" дейді. Бірге өткізген түні Мильдадан ештеңе естімесе де, ол әлі де армандаған адамымен жақын арада қайта қосыламын деп күтеді, сондықтан ол Тондамен ажырасады, ол жатақханаға шабуыл жасап, өзінің сақинасын талап етеді. Үй иесінің адалдық пен адалдық туралы баяндамасын тыңдағаннан кейін, ол өз suitcase жинап, үлкен қалада Милданың үйінің алдына келеді, олардың романтикасын жалғастыруға дайын. Мильда үйде жоқ, ол оның ата-анасымен кездеседі, олар оны ешқашан естімеген және онымен не істеу керектігін білмейді. Мильда үйге кеш келеді, және күлкілі ауырсыну мен белгісіздік кешінен кейін, оның ата-анасы қызды түнде диванға қоюды жөн деп санайды, бұл кез-келген орынсыз көрінуді болдырмау үшін Мильданың төсекке көтерілуін талап етеді. Форман атақты көріністі былай сипаттады: "Бұл өте тығыз. Қарт адам ұйықтағысы келеді, ұл жігіт қыздың қасына отырып, сыртқа шығарып тастағысы келеді, бірақ анасы ойын-сауықты басқарады және өз үйінде мұндай лас идеяларға жол бермейді". Ол үйдің есігінің алдында тізе бүгіп отырғанда, отбасының дау-дамайларын естиді. Ол өзін бағаламайтынын түсінгенде, жылап, келесі күні таңертең үйіне қайтады. Ол достарына астанаға жасаған "көрікті" сапары туралы және Милданың ата-анасының, әсіресе әкесінің өзіне қаншалықты жақсы болғанын айтады, содан кейін ол фабрикаға жұмысқа оралады.

Өмірбаян

Милош Форманның алғашқы толық метражды фильмі "Черный Петр" (Қара Петр) 1964 жылы шықты және сол жылы Локарно кинофестивалінде баққа іріктелгенге дейін чехословакиялық үкіметтік органдар тарапынан жағымсыз қабылданды. Фестивальде ол бас жүлдені жеңіп алып, Чехословакияның коммунистік бюрократиясының мақұлдауын алды, соның арқасында Форман салыстырмалы еркіндікпен келесі жобаларын іске асыруға мүмкіндік алды. Келесі жобаның не болу керектігін ойлап, Форман бір күні кешкі уақытта Прагада жүргенде, көпірден ауыр чемоданмен өтуге тырысып баға жас әйелге кездесті. Ол оны машинасына мінгізіп, оның тарихын тыңдады: ол Варнсдорф қаласынан үлкен қалаға келген екен, онда бір жас инженер оны алдап, Жижковтағы жалған мекенжай беріп, бақытсыз өмірінен құтқаруға уәде берген. Ол әйелдің алданып қалғанын растағаннан кейін, Форман оны түннің қалған бөлігінде сұраққа алып, туған қаласына қайтару үшін пойызға отырғызды. Бақылаушылар Форманның мұндай жағдайларға ерекше сезімтал болғанын атап өтті, себебі ол 10 жасында анасы Гестапомен ұсталғаннан кейін қайтадан көре алмады. Бұл Форманды жылдар бойы тек чемоданымен қана қауіпсіздік іздеуге итермеледі. Форманның сөзімен айтқанда: "Менің ойымша, мен әрқашан бейтаныс қалада байланыс іздеп жүрген, чемоданмен жүрген жас адамды көріп қозғалысамын". Форман бұл естеліктерін киноға құмар достары Иван Пасер мен Ярослав Папушекке айтып берді және олардан бұл оқиға жақсы фильмнің негізі бола ма деп сұрады. "Бәлкім", - деді Пасер, - "бірақ оған тағы бірдеңе керек – бильярд столы". Дайын сценарий Шебор Бор өндіріс тобына ұсынылғанда, бастапқыда мақұлданды, бірақ сценарий бөлімінің басшысы оны жылдар бойы оқыған ең жалықтыратын нәрсе деп атап, Форманды жобаны іске аспауға шақырды, себебі ол режиссердің "Қара Петрмен" қалыптасқан жақсы беделін құртады. Форманның сөзімен айтқанда: "Ол жеткілікті көркемдік деңгейде емес еді, бірақ екінші жағынан, коммерциялық тартымдылығы да жеткіліксіз болды. Ол, менің ойымша, қарапайым халықты ренжітіп, ашуландырады, өйткені ол оларды мазақтайды, олар бұған наразы болады". Бұл қарсылыққа қарамастан, студия басшысы Властимил Харнах фильмді іске асыруға жартылай келісім берді, себебі сол кезде Чехословакиядағы саяси және мәдени жағдайларға байланысты, шешім қабылдаушылар шығармашылық процеске тікелей араласудың әсерін болдырмауға тырысты.

Кастинг

Форман мен оның әріптестері кәсіби емес актерлерді таңдап, диалогты мүмкіндігінше импровизациялауды қолданады. Актерлердің көпшілігі Форман мен оның командасының туыстары, достары мен таныстары арасынан таңдалды, кейінірек Форман атмосфераны "үй киносын" түсірумен салыстырды. Зауыттың жетекші рөлін Зруч над Сазавудағы зауыттың қоғамдық қатынастар жөніндегі менеджер ойнады, онда түсірілім орын алды. Резервшілердің негізгі үштігі үшін Форман кәсіби еместерді, соның ішінде жазушы Йозеф Шкворецкийді пайдалануды қалады, бірақ үш адам бірге пайда болған кезде бірге импровизациялауды жақсы жасаса да, үшеуі де бір кадрға енгізілгенде, олар ырғағын жоғалтты. Сондықтан Форман Шкворецкийге барып, жазушыға өзінің рөлін ойнауға тым ақылды көрінгенін айтты және оны кәсіби актер Владимир Меншикпен ауыстырды. Шкворецкийдің сөздері бойынша: "Кімге де болса актер болу үшін тым ақылды екенін айту - ол сценарий жазумен қалуға тиіс екенін білдірудің өте жақсы тәсілі. Милос өте мейірімді адам. Оның мені осылай жұмсақтай лақтырып жібергені "Блонданың махаббаты" фильмінің ең керемет көрінісін жасауға мүмкіндік берді". Кейін Форман кәсіби актерді қосу туралы шешімін былай деп негіздеді: "Актерлер актерлерді адал және шынайы ұстаса, актерлер сахнаға актерлер сезімейтін ырғақ пен пішін береді. Актер емес адам жағдайды толығымен бағындырып алады, ол жағдайды сырттан көре алмайды, оны ритмикалық бүтіндік ретінде, оның пунктуациясы мен үлкен драмалық мақсаты ретінде қабылдамайды. Актерлер өздерін қайталап, ойланып-ойнап жүруге толық қанағат етеді, сондықтан актер оларды сахнаның драмалық доғасы арқылы тартып, жағдайдың эмоционалдық контурларын шығара алады ". Бір қызығы, фильмдегі ең сенімді актер - бірнеше кәсіби актерлердің бірі: фортепианошыны ойнаған Владимир Пухольт. Форманның айтуынша: "Бұл керемет актер, керемет көркемдік интуицияға ие болған, өзінің талантына мүлдем сенбеді. Менің ойымша, бұл оның өте рационалистік бейімділігі болғандықтан және ешқашан көре алмады, одан да аз өлшеу, оның әрекетінің нәтижесі. "Бұл жақсы болды ма, Мистер Форман? "Әрбір керемет суретке соққы бергеннен кейін сұрайды. "Бұл керемет болды!" "Шынымен бе?" "Шын мәнінде". Ол маған ешқашан сенбеді, біз оны жақсы көретінбіз. "]] Ол көбінесе кәсіби емес актерлермен жұмыс істегендіктен, Форманның жұмыс тәртібі сценарийді орындаушылардың ешқайсысымен бөліспеу болды, өйткені егер ол оларға сценарийді берсе, "олар оны үйге алып барып оқиды, ал олардың әйелдері сіздің фильміңізді түсіреді". Оның орнына, ол әр сахнаны түсіруді бастамас бұрын егжей-тегжейлі түсіндіріп, диалогты жадынан тек бір рет оқып берді, сондықтан камера айналып жатқанда актерлер оның айтқандарын барынша есте сақтауға тырысып, содан кейін ұмытып кеткендерін немесе жартылай түсінгендерін мүмкіндігінше импровизациялауға тырысты. Кейіннен оператордың айтуынша, нәтижесінде барлық актерлер Милош Форманның рөлін ойнап жүрді. Ондричек пен Форман 1960-шы жылдардың басында Чехословакияның Баррандов студиясында кездесті, онда Ондричек жаңадан көркем фильмдер түсіруді үйреніп, Форман өзінің алғашқы жобаларын жасау үшін күресіп жатты. Ондричек Форманның кәсіби емес актерлерге арқа сүйеуіне толықтай келісті, ол ортодоксалды социалистік реализмге сай келетін cinéma vérité стилін қабылдады. Ондричек деректі фильмдер түсіруде оқыған және нәтижесінде фотосуретке түсіру, жарықтандыру және композициялау сияқты барлық фотосурет тапсырмаларын өзі орындауға тырысты, сонымен қатар барлық киноредакторлардың түсірілімге кіруінен бас тартты. Егер ол ойында болмаса, шеберлікпен атқылай алмайды. Егер ол болмаса, ол жақын ала алмайды. Бұл біздің [оның және Форманның] жұмысымыз". Үлкен би фильмнің ең ұзақ және күрделі кезеңі болды, сондықтан екі камера қолданылды, қолын ұстап тұру және телефото масштабтау жиі қолданылды, бұл деректі стильді көрініс пен сезімді сақтап қалу үшін және әрқашан түсірілімге енгізілгеніне сенімді емес орындаушыларды қысымға түсіру үшін. Фильм түсіру кезінде британдық режиссер Линдсей Андерсон түсірілген фильмге келді, оның "Бұл спорттық өмір" фильмі Форманның үлкен құрметіне ие болды. Андерсон Ондричектің жұмысына қатты таңғалғандықтан, ол операторды Англияға "Ақ автобус" және "Егер" фильмдерін түсіру үшін алып келді. Бір қызығы, фильмнің сюжеті өмірде қайталанып отыр. Кәсіпкер емес актрисалардың бірі, фабрика жұмыскері, кино түсіру тобының бір мүшесі бол...

Өңдеу

Негізгі түсірілім аяқталғаннан кейін Форман өте көп көлемдегі түсірілмеген материалмен қалды, сондықтан ол және оның редакторы Мирослав Хаек көп сағаттар бойы кадрларды "үлкен би" және "ата-аналармен танысу" сияқты сахналарға ұйымдастырумен айналысты. Кезекте, осы сахналардың әрқайсысы кейіпкерлердің импровизациялайтын әзіл-қалжыңдардан құралған, сыншы Константин Парвулескудың сөзімен айтқанда, "топтың әртүрлі аспаптары сияқты": "Осы сахналардың көпшілігі әзіл-қалжыңдарға бөлінеді. "Блондинканың махаббатындағы" ерте комедияны еске түсіретін бірнеше осындай эпизодтар бар: пойызбен келе жатқан сарбаздардың эпизоды; шарап бөтелкесінің эпизоды; үйлену сақинасының эпизоды; қолмен бағатын эпизод; жалюзилерді көтерудің эпизоды; және екі төсектегі үш жігіттің эпизоды". Осы әзіл-қалжыңдармен қатар Мильданың Пикассо туралы әңгімесі, анасының ас үйдегі сөйлегені, фабрика бастығының әскерден қолдау сұрауы сияқты кейіпкерлердің ұзақ импровизациялары да бар. АҚШ нұсқасына енгізілген осы сахналардың бірінде пианист Мильда Прага көшелерінде әдемі қызға қызығушылық танытады, бірақ ол оны тұрған төрт қабатты үйдің бұрыс пәтеріне кіргізіп, ұйықтап жатқан тұрғындарды мазалайды. Тағы бір жиі кездесетін тақырып – репрессияланған қоғамдағы сексуалдық жағдайдың қиындығы мен ұяттылығы. Көптеген сыншылар фильмде тоталитарлық мемлекеттегі күнделікті өмірді бейнелеудегі комедия мен қайғының үйлесімін атап өтті, бірақ кейбіреулер "Блондинканың махаббатын" коммунизм кезіндегі чех қоғамын ең өткір сынға алған Форманның туындысы деп санайды, ал басқалары қасіретті жағдайлардың себебі тек қана дұрыс емес мемлекеттік саясат емес, сонымен қатар адамдардың өзінің оқшаулануын құру екенін айтады.

Қабылдау

"Блондинканың махаббаты" фильмі тұңғыш рет көрсетілген кезде, фильм түсіру тобын жергілікті жерде қабылдаған Zruč nad Sázavou аяқ киім фабрикасының тарапынан аяусыздық сезімі туды, ал Жеңіл өнеркәсіп министрлігінің шенеуніктері де қатты алаңдады. Екі ұйым да Чехия зауыттық қалаларындағы әлеуметтік жағдайдың күлкілі бейнеленуі жұмысшыларды жұмысқа алуды одан да қиындатады деп ойлады. Бірақ, таңқаларлықтай, фильм "үлкен жасырын хабарлама" рөлін атқарды: жүздеген чех жігіттері Зруч над Сазавуға барып, орманға орналасып, фабриканың әйел жұмысшыларымен танысуға тырысты. Әйелдер де оларға жауап берді, түнде жатақханаларынан шығып, лагерьдегі жігіттермен кездесті. "Блондинканың махаббаты" бүкіл Чехословакиядағы кинотеатрларда толық сатылды. Фильм "социалистік отанды құруға" үлгілі еңбек еткендерге берілетін Клемент Готвальд орденімен марапатталды. Кейін Форман: "Еліміздің алғашқы коммунистік президенті және шешен араққордан алған марапаттан артық ұят болған ештеңе жоқ. Бірақ, оның бір жақсы жағы бар еді – лентамен бірге келген қалың конверт. Оның ішінде 20 000 чех кронасы болды, бұл шамамен бір жылдық жалақыға тең еді" деді. Фильм 1967 жылы "Алтын глобус" сыйлығының «Ең үздік шетелдік фильм» және «Оскар» сыйлығының «Ең үздік шетелдік фильм» номинацияларына ие болды. 2010 жылы "Empire" журналының "Әлемдік киноның 100 үздік фильмі" тізімінде 89-шы орынды иеленді.

Сыни жауап

Чехословакиядағы сыншылар фильмнің елдегі әлеуметтік және саяси жағдайларға қатысты теріс көзқарасына баса назар аударды, осы себепті ол КСРО-да мүлдем көрсетілмеді. Жалпы алғанда, халықаралық сыншылар «Блондинканың махаббаттары» фильмін жоғары бағалады, Saturday Review, The New Yorker, America, Sight and Sound, Harper’s және The New York Times басылымдарында оң пікірлер жарияланды. Фильмнің ең белгілі жақтастарының бірі Жан Колле болды, ол Cahiers du cinéma журналында Форманның кейіпкерлерінің экрандағы шағын қателіктерін бейнелеу арқылы көрермендерді ұятты және күлкілі воайеристік жағдайға түсіретінін жазды. Дегенмен, келіспеушіліктер де болды: Филипп Дж. Хартунг Commonweal журналында фильмді Иван Пассердің сол кездегі «Жылы жарық» фильмімен теңестірді, ал Роберт Хатч The Nation журналында «Блондинканың махаббаттарын» «жақсырақ, бірақ өнерсіз» фильм деп сипаттады, оның үлкен бидің ұзақ бөлігі негізгі сюжетке көп қатысы жоқ екенін айтты. Film Comment журналындағы ұзақ мақаласында Кирк Бонд «Блондинканың махаббаттары» фильмінің «әдеттегілігін» сол кезеңдегі басқа чех фильмдерімен салыстырды, олардың повество техникасын жақсы меңгергенін атап өтті. Фильмге қатысты соңғы ретроспективті пікірлер де әртүрлі болды, мысалы, Денис Шварц фильмнің «қарапайым, бірақ мағыналы әңгімесі өзінің тақырыбының сезімдерін уақыттан тыс және шынайы түрде бейнелейді» деп жазды, ал Дэвид Нусаир сынға түсті: «Фильм өмірдің ерекше және ашық бір бөлігі болуға тиіс, бірақ басты кейіпкер жеткілікті дамымағандықтан, оған қызығу мүмкін емес». Rotten Tomatoes веб-сайтында 17 сыншының 94% оған 10 балдық шкала бойынша орташа есеппен 8,00 балл берді.

Мұра

"Блондинканың махаббаты" көбінесе Чехия жаңа толқынының ең маңызды және амбициялық туындыларының бірі ретінде танылады – жас режиссерлер тобының, олардың көпшілігі Прагадағы ұлттық кино академиясында білім алған (Форман, Ян Кадар, Вера Читилова және Жири Менцель сияқтылар), коммунистік мемлекеттің екіжүзділігі мен абсурдығына қарсы тұру үшін киноны пайдалану арқылы елеулі саяси тәуекелге барған. Бұл қозғалыс 1962 жылдан бастау алған мәдени және саяси реформалар кезеңімен байланыстырылады, онда режиссерлер мемлекеттік қолдау алды, сонымен қатар, белгілі бір дәрежеде көркемдік еркіндікке ие болды, бұл оларға "чех халқының өзіне басымдық танытып, оларды қатыгездікке ұшыратқан, тиімсіз жүйеге қатысушылар екенін ұжымдық түрде сезінуге" бағытталған фильмдер жасауға мүмкіндік берді. Атап айтқанда, Форман, Иван Пасер және Ярослав Папушек бірлесіп "Форман мектебі" деп аталды, ол деректі реализмге деген қызығушылықты – күнделікті өмірге тұрақты назар аударуды, және "күнделікті жағдайлардың, дікілдеудің және ойшаулықтың астында жатқан шындықтың жасырын жағын, оның күлкілі немесе қорқынышты сипатын ашуға" бағытталған сюрреалистік бейілімді біріктіреді. Диана Сиппл атап өткендей, Форман Америкаға келгеннен кейін, "Күкі ұясынан ұшқандар", "Шашыраңқы" және "Амадей" сияқты жоғары беделді Голливуд туындыларын жасады, ол "Блондинканың махаббаты" сияқты ерте фильмдеріне тән қасиеттерді коммерциялық киноға енгізе алды: "әдеттегі өмірдің ирониялық егжей-тегжейлерін ұқыпты байқау; жасырылған және білдірілген сезімдерді терең түсіну; салтанаттылықтың фарсқа айналатын сәтке сезімталдық". Кен Лоуч атты британдық режиссер "Блондинканың махаббатында" кәсіби және кәсіби емес актерлердің үйлесімі өзіне және басқа халықаралық режиссерлерге елеулі әсер еткенін айтты, өйткені фильмде бейнеленген ортада өмір сүретін кәсіби емес актерлер өздерінің білімі мен шынайылығын ұсынады, бұл "барлық актерлер үшін өлшем таяқшасы" болып табылады, ал кәсіби актерлер фильм жасау өнеріндегі білімімен тәжірибесіз әріптестеріне көмектеседі. Кейбір актерлер сол кезде кәсіби емес болғанымен, кейіннен кәсіби актерлерге айналды. Алайда, басты рөлдердің бірін ойнаған кәсіби актер Владимир Пухольт, Милда пианистінің рөлінде, актерлік мансабын доғарды, Канадаға көшіп, педиатр болды. 2019 жылдың сәуір айында фильмнің жаңадан қалпына келтірілген нұсқасы 2019 жылғы Канн кинофестивалінде Канн Классикасы бөлімінде көрсетуге ие болды.

Үй медиасы

Loves of a Blonde фильмі 1987 жылы RCA/Columbia Pictures компаниясы VHS бейне форматта шығарды және 2000 жылы Janus Films, Home Vision Cinema компаниясы осы форматта қайта шығарды. 2002 жылы Criterion Collection компаниясы DVD форматында, жаңа сандық көшірмемен, жақсартылған бейне және дыбыс сапасымен, режиссер Милос Форманмен бейне сұхбат, өшірілген көрініс және жаңа, жақсартылған ағылшын тіліндегі субтитрлермен шығарды. 2010 жылдан бері бұл фильм Criterion-нің "Essential art house" сериясының құрамына енген.