Кіріспе
Джозеф Хит пен Эндрю Поттердің 2004 жылғы кітабы "Тұтқын сату: Мәдениетті неге тоқтату мүмкін емес" (АҚШ-та "Тұтқыншылар елі: неге қарсы мәдениет тұтыну мәдениетіне айналды") – 2004 жылы канадалық авторлар Джозеф Хит пен Эндрю Поттер жазған ғылыми-танымдық кітап. Кітаптың негізгі идеясы – қарсы мәдени қозғалыстар прогрессивті саяси немесе экономикалық өзгерістерге қол жеткізе алмады; демек, қарсы мәдениет "қалыпты жағдайға" қауіп келтірмейді.
The Rebel Sell: Why the Culture Can't be Jammed (released in the United States as Nation of Rebels: Why Counterculture Became Consumer Culture) is a non fiction book written by Canadian authors Joseph Heath and Andrew Potter in 2004. The thesis of the book is that counter cultural movements have failed to effect any progressive political or economic consequences; thus counter culture is not a threat to "the establishment".
Тұтынушылық
Поттер мен Хит тұтынушылықтың конформизмге негізделгендігі туралы пікірге қарсы тұрады; олардың орнына, бізді көбінесе бәсекелестік тұтынуға ұмтылыс жетелейді дейді, ол біз сатып алатын өнімдер арқылы әлеуметтік мәртебеге қол жеткізуге жасалған әрекет. Олар тұтынушылық шығындарды конформистер емес, керісінше, конформизмге қарсы тұратындар ынталандырады деп санайды. Олардың пікірінше, бұл "нағыз тұтынушы" деген жаңа түрін қалыптастырды. Барлық тауарлар эксклюзивтілікке байланысты болғандықтан, олардың құны үшін сатып алудағы бәсекелестік әрдайым болады, себебі тұтынушылар бір-бірінен озуға тырысады: артта қалсаңыз, сіз жалпы қалыңдыққа біте қалады. Олар соңғы қырық жылда бұқаралық қоғамға қарсылық және сыни көзқарас тұтынушылықты дамытудың ең күшті күштерінің бірі болғанын атап көрсетеді. "Төңкеріске" жатпайтын нағыз тұтынушы болудың саяси немесе экономикалық салдары жоқ, ол тек мәртебелік айырмашылықтың бір түрі ғана.
Сәйкестік
Конформдық негізгі бұқаралық ақпарат құралдарымен жалғастырылмайды деген пікірін ұстанғаннан кейін Поттер мен Хит Томас Гоббс, Жан Жак Руссо және Зигмунд Фрейдтің еңбектерін пайдалана отырып, конформдықтың басқа көздерін анықтайды. Олар сәйкестікті қарапайым нарықтық қалаулардың жанама өнімі ретінде немесе, балама ретінде, ұжымдық әрекет мәселесін шешу әрекеті ретінде сипаттайды. Мысалы, олар мектеп формасы студенттер арасында қалыптасқан сәндік "қару жарысын" сәтті тоқтатады деп мәлімдейді, егер шектеулер болмаса, және олар көптеген қарсы мәдениет өкілдері ұсынғандай, жекелікті жою үшін пайдаланылмайды. Поттер мен Хиттің айтуынша, әлеуметтік әдет-ғұрыптар бізді қоршаған ортаның маңыздылығын үнемі қайта есептеу қажеттілігінен сақтайтын қауіпсіздік береді. Мысалы, жол қозғалысы ережелерінің арқасында жаяу жүргінші қарсы келе жатқан автобустың өз жолында қалуы немесе жаяу жүргіншіге соқтығысуы мүмкін екенін әрбір сәтте есептеп отырмай, тротуарда қауіпсіз тұра алады. Осылайша, ережелердің өзінен-өзі қысымшылыққа жатпайтыны анық: қоғамның көптеген жақтарының (мысалы, тұтынушылықтың) ұнамсыздығы, егер де болса, "төменнен жоғарыға" туындайды. Басқа зерттеушілер бұл құбылысты "көтеріліп келетін сәндер" деп атайды. Поттер мен Хитке кейбір ережелер пайдалы, ал кейбір ережелер тиімді болуы мүмкін.
Ұжымдық іс-қимыл мәселелері
Хит пен Поттер қоғамның көптеген проблемаларының (және ережелерінің) тұтынушылық мәдениетке ішкі қасиеттерінен емес, ұжымдық іс-қимыл проблемаларынан туындайтынын айтады. Олар мәдениетке қарсы бұзушылық әрекеттердің, қалыптасқан әлеуметтік тәртіпті бұзуға бағытталған тыраштардың көбінесе маңызсыз екенін мәлімдейді. Бұндай "көтерілісшіл" әрекеттер адамдарға өз өмір салтының таңдауларын саяси тұрғыдан дұрыс бағалауға мүмкіндік береді, ал кейбір жағдайларда бұл қылмысты наразылықтың бір түрі ретінде мақұлдауға дейін алып келуі мүмкін. Авторлар осы ұжымдық іс-қимыл проблемаларын шешу үшін бірнеше жол ұсынады. Мысалы, тұтынушылық сияқты мәселелерді шешу үшін жарнамаға арналған салық жеңілдіктерін жою сияқты қарапайым заңнамалық шешімдерді ұсынады. (Жоғарыдан төменге қарайғы шешімдердің 1960 жылдардағы "жергілікті әрекет, жаһандық ойлау" атты халықтық қозғалыстан гөрі әлдеқайда тиімді екендігі туралы пікір – мақаланың басты ойы). Авторлар сонымен қатар, қарсы мәдениеттің институционалдық шешімдерді қабылдаудан бас тартуға бейім екенін көрсетеді, бұл қателік проблеманың күйінде қалуына себеп болады.
Сын
Деррик О'Киф кітапты қарап шығып, кітаптың "ұйымдасқан және тиімді солшыл саясатты" қорғамай, керісінше "базар мен капитализмді күшпен қорғауды" мақсат ететінін айтады. Ол авторларды жалған дәлелдер келтіруде және сынға алған адамдарды дұрыс емес көрсетуде айыптайды (олар Наоми Клейннің "No Logo" еңбегін әлделенген түрде қарапайымдап, Антонио Грамшидің мәдени гегемония тұжырымын бұрмалап көрсеткендерін айтады). О'Киф кітапты нәсілшілдікпен айыптайды, себебі ол Детройттың афроамерикандық халқының 12-ші көшедегі тәртіпсіздікке қатысуы ауданның проблемаларына себеп болды деп мәлімдейді, ал тәртіпсіздіктердің түпкі себептерін мүлдем ескермейді. Сондай-ақ, кітапта "саяси тұтқын Мумия Абу Джамал Лорэна Боббит пен Колумбайн оқиғасының қылмыскерлерімен бірге" көрсетілгенін айтады. О'Киф авторлардың ақ раппер Эминемді қорғап, қазіргі заманғы афроамерикандық хип-хопты сынауы олардың тақырыпқа білімі жетпегенін және саяси саналы афроамерикандық хип-хоп өнерпаздарын елемегенін көрсетеді деп мәлімдейді. "The Guardian" газетіндегі кітап туралы пікірде "кітаптағы аргумент маңызды және жаңа" делінгенімен, "кей жерлерде әділетсіз, дәлелдер жеткіліксіз және қайта-қайта дауға түсіреді" делінеді. Сондай-ақ, кітаптың "жалған қарсылықтарды жиі пайдалануға" бейім екені айтылады, авторлар әл-ауқатты жақтаса да және шексіз бизнеске қарсы болса да, олардың "жастар мәдениетіне капиталистік құштарлықты жек көруі жастар мәдениетіне деген көнешіл жек көруге жақын", ал олар "60-шы жылдарға дейінгі әлемді сағынумен консервативті газеттердегі бағанашылар сияқты көрінеді" делінеді. Бұдан өзге, шолуда авторлардың Солтүстік Америкаға тым көп назар аударып, әлемнің басқа бөліктеріндегі "әлдеқайда әкесіл және сәнге онша тәуелді емес" капитализмді және коммерциялық емес наразылықты елемегені айтылады. "The A. V. Club" журналындағы кітап туралы пікірде "стиль терең әлеуметтік консерватизмді көрсетеді" және авторлар "кезең-кезең реформа мен адам санасындағы тотальді революция тұжырымдамаларын өзара қоспайтын опция ретінде қарастырады" делінеді. Сондай-ақ, кітаптың жақсы идеялары "[Томас] Франк пен "Bobos in Paradise" авторы Дэвид Брукстен" "толыққанды алынғаны", бірақ кітап "қате ойлау мен әлсіз аргументтердің жағымсыз үйлесімінен" осы сапаға жете алмайды делінеді.
Автордың жауабы
Хит пен Поттер сұхбаттарда, дәрістерде және кітаптың кейінгі басылымдарына қосылған эпилогта айтылған сын-ескертпелерге жауап берді. Олар солшыл көзқарастарын бекіту үшін жеке және саяси өмірбаяндарын баяндады. Сондай-ақ, кейбір аргументтерін түсіндірудегі кемшіліктерді мойындады. Бірақ, олар сыншыларды қарсы мәдениет идеалдарына жасаған шабуылды өнерге немесе жалпы солшылдарға жасаған шабуыл деп қате түсінгені үшін де сынады.