Кіріспе

Польшалық бейнесуретші Катаржина Козира (1963 жылы туған) – поляк бейнесуретшісі. Варшава университетінде неміс тілі мен әдебиетін оқыды (1985–1988). 1993 жылы Варшавадағы Көркемсурет академиясын және Лейпцигтегі Графика және кітап өнері академиясын бітірді, онда мүсін өнерімен айналысты. Козира 1997 жылы Польшаның ең перспективті суретшісі ретінде «Paszport Polityki» сыйлығын алды. Ол 1997 жылдан бері халықаралық деңгейде көрмелер өткізіп келеді, олардың ішінде Браун университеті мен АҚШ-тағы Карнеги халықаралық көрмесі бар.

Оның өнері 1999 жылы Польшада цензуралық инцидентке қатысты. 2000 жылы Варшавадағы көрмеде Славомир Белинаның фотосуреті де оның эротикалық сипаты үшін даулы болды, өйткені оның анусы композицияның ортасында бейнеленген. 2003 жылдан бастап Козира DAAD грантын алды және опералық ән айтуды қамтитын жаңа өнер түрін жасады. 1999 жылы Козира Польша атынан 48-ші Венеция биенналесіне қатысып, «Ер адамдар моншасы» атты бейне инсталляциясы үшін арнайы мақтауға ие болды. Бұл туындыда жылқы, иттің, мысықтың және әтештің денелері бөлініп, сақталған, сонымен қатар жылқыны өлтіруді бейнелейтін видео көрсетілді. Сондай-ақ, бұл туынды «жануарлар туралы ғана емес, өлім, өлтіру және олардың қазіргі мәдениеттегі маңызы туралы жұмыс» екені айтылды. Козира осы инсталляцияның шулы болуынан және басқа да туындыларынан – «Қандық қарым-қатынас» (1995), «Олимпия» (1996), «Монша» (1997) және «Ер адамдар моншасы» (1999) арқылы даулы суретші ретінде танылды. «Олимпия» (1996) фильмінде Козира ракпен күресін және жалаңаш әйел денелерінің табуын көрсетті. Бұған қоса, бұл видео Рембрандт пен Жан Энгрдің туындыларымен ашылып, жабыла отырып, өнер тарихына сілтеме жасады. Козира 2003 жылдан бері «Өнерде армандар орындалады» сериясімен жұмыс істеп келеді. Визуалды өнер, музыка және перформанс сериясы жобаның кезеңдері бойынша шығарылады, олардың әрқайсысы жеке туынды ретінде, бірақ толық метражды фильмде біріктірілуі тиіс. Бұл жұмыста Козира «нағыз әйел» және опера әншісі болу арманына жетуге тырысқанда манипуляцияға ұшырауда». 2011 жылы ол Польша Республикасының Мәдениет және ұлттық мұра министрінің өнер саласындағы жетістіктері үшін сыйлығын алды.

Дау

1997 жылы Козира алғаш рет "Будапешт моншасы" туындысын көрсеткен Варшавадағы Zachęta Ұлттық өнер галереясының директоры Анда Роттенберг, сондай-ақ бұл жұмысты сатып алған, 1998 жылдың қазан айында Art Monthly журналына жазған хатында дау тудырды. Ол Козираның "Будапешт моншасы" және суретші Тацита Диннің 1998 жылғы "Геллерт" туындыларының тақырыбы бір екенін – Будапешттегі ең танымал моншаны бейнелегенін мәлімдеді. Туындыны насихаттауда даудың көмектесетінін ашық мойындаған Роттенберг: "Шындығында, бұл жұмысқа байланысты туған дау өте ынталандырды және айлар өте келе «Будапешт моншасы» классикалық туынды ретінде танылды", – деді. Дегенмен, екі жұмыс мүлдем әртүрлі. Козира жасырын камералар арқылы моншадағы әйелдердің табиғи мінез-құлқын көрсетуге, сондай-ақ жеке өмірге қатысты қалыпты көзқарастарға қарсы тұруға тырысты, бұл көп экранды бейнежұмыс (қайтадан хатқа қараңыз). Ал Дин монша қызметкерлерінен рұқсат алып, бір экранды фильмінде моншаның емдік күкіртті сулары туралы айтады (Колин Глиделл, The Daily Telegraph, 1 ақпан 2001).