Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Славян халықтарының кіші тобы
Subgroup of Slavic peoples
Батыс славяндар – Батыс славян тілдерінде сөйлейтін славян халықтары. Олар шамамен 7 ғасырда ортақ славян тобынан бөлініп, 8-9 ғасырларда Орталық Еуропада тәуелсіз мемлекеттер құрды. Бүгінде Батыс славян тілдерінде сөйлейтін топтарға поляктар, чехтар, словактар және сорбтар кіреді. 9 ғасырдан бастап Батыс славяндардың көпшілігі Рим католиктігіне көшті, осылайша Латын шіркеуінің мәдени ықпалына ілігіп, Латын әліпбиін қабылдады және Шығыс православиесіне көшкен және кириллица әліпбиін қабылдаған Шығыс славяндарына қарағанда Батыс Еуропаның мәдени және интеллектуалдық дамуымен тығыз байланысты болды. Тіл білімі тұрғысынан Батыс славян тобы үш кіші топқа бөлінеді: поляк, кашуб және құрылысы жойылған полаб және померан тілдерін қамтитын лехит; Лужица аймағындағы сорб; және чех жерлеріндегі чехо-словакиялық.
The West Slavs are Slavic peoples who speak the West Slavic languages. They separated from the common Slavic group around the 7th century, and established independent polities in Central Europe by the 8th to 9th centuries. Today, groups which speak West Slavic languages include the Poles, Czechs, Slovaks, and Sorbs. From the ninth century onwards, most West Slavs converted to Roman Catholicism, thus coming under the cultural influence of the Latin Church, adopting the Latin alphabet, and tending to be more closely integrated into cultural and intellectual developments in western Europe than the East Slavs, who converted to Eastern Orthodox Christianity and adopted the Cyrillic alphabet. Linguistically, the West Slavic group can be divided into three subgroups: Lechitic, including Polish, Kashubian, and the extinct Polabian and Pomeranian languages; Sorbian in the region of Lusatia; and Czecho–Slovak in the Czech lands.
Тарих
Ерте орта ғасырларда "Вендтер" атауы (вероятно, римдік дәуірдегі Венетиден туындаған) славян халықтарына қатысты болуы мүмкін. Дегенмен, Фредегар мен Павел Диаконның жылнамалары сияқты дереккөздер этнографиялық терминологияда нақты да, дәйекті де емес, ал "Вендтер" немесе "Венети" славян халқына, славянға дейінгі халықтарға, әлдеме халық емес, аумаққа сілтеме жасай ма, деген мәселе ғалымдар арасында талқыланып жүр. Ертедегі славян кеңеюі 7 ғасырда Орталық Еуропаға жетті, ал Батыс славян диалектілері келесі ғасырларда ортақ славян тілінен бөлінді. Батыс славян тайпалары Каролинг империясының шығыс шеттеріне, Limes Saxoniae бойына қоныстанды. 890 жылдары Паннонияға мажарлар шапқанға дейін, Батыс славян мемлекеті – Ұлы Моравия, қазіргі Шығыс Германия мен Батыс Румыния арасындағы Орталық Еуропаның көп бөлігін алып жатты. Кейінгі орта ғасырларда Батыс славян тайпалары неміс халқының шығысқа қарай қоныстануы (Ostsiedlung) салдарынан қайтадан шығысқа ығыстырылды, бұл 11 ғасырдағы Венд крестонос жорығынан кейін шешуші болды. Ертедегі славян кеңеюі 5 ғасырда басталды, ал 6 ғасырға қарай Батыс, Шығыс және Оңтүстік славян топтары географиялық тұрғыдан бөлініп кеткен болуы мүмкін. Батыс славян тайпаларының ерекшеліктерінің бірі жабық (ұзын) типтегі язычниктердің қасиетті орындарының құрылымында көрінді, ал Шығыс славян қасиетті орындары дөңгелек (көбінесе ашық) пішінде болды (қараңыз: Перин). Пензель (1777) және Палацкий (1827) сияқты ерте заманғы тарихшылар Фредегардың вендтік есебіне сүйене отырып, Само империясын тарихтағы алғашқы тәуелсіз славян мемлекеті деп мәлімдеді. Курта (1997) мәтін одан әлдеқайда күрделі екенін дәлелдеді: Фредегардың пікірінше, вендтер – gens, славин – genus, ал "славян" gens болған жоқ. Ол сондай-ақ "Вендтер саяси контексте жиі кездеседі: вендтер, емес славяндар, Самоны өздерінің патшасы етті" деп мәлімдеді. Басқа да осындай ерте Батыс славян мемлекеттеріне Моравия княздығы (8 ғасыр – 833), Нитра княздығы (8 ғасыр – 833) және Ұлы Моравия (833 – шамамен 907) жатады. Кристиансен (1997) 11 ғасырда "Киль шығанағынан Вислаға дейінгі жағалаулар мен ішкі аймақтардан, соның ішінде Фемарн, Поэль, Рюген, Узедом және Волин аралдарынан" келесі Батыс славян тайпаларын анықтады: вагриялықтар, ободриттер (немесе абодриттер), полабтар, лютицтер немесе вильзиандар, ругиандар немесе рани, сорбтар, лужицалықтар, поляктар және помераниялықтар (кейін помералиандар мен кашубтарға бөлінді). Олар орта ғасырларда Венд крест жорығынан кейін Киелі Рим империясының ықпалына ілікті және 19 ғасырдың соңында немістермен күшті ассимиляцияланды. Полаб тілі қазіргі Германияның Төменгі Саксония аймағында 19 ғасырдың басына дейін сақталды.
In the Early Middle Ages, the name "Wends" (probably derived from the Roman era Veneti) may have applied to Slavic peoples. However, sources such as the Chronicle of Fredegar and Paul the Deacon are neither clear nor consistent in their ethnographic terminology, and whether "Wends" or "Veneti" refer to Slavic people, pre Slavic people, or to a territory rather than a population, is a matter of scholarly debate. The early Slavic expansion reached Central Europe in the 7th century, and the West Slavic dialects diverged from common Slavic over the following centuries. The West Slavic tribes settled on the eastern fringes of the Carolingian Empire, along the Limes Saxoniae. Prior to the Magyar invasion of Pannonia in the 890s, the West Slavic polity of Great Moravia spanned much of Central Europe between what is now Eastern Germany and Western Romania. In the high medieval period, the West Slavic tribes were again pushed to the east by the incipient German Ostsiedlung, decisively so following the Wendish Crusade in the 11th century. The early Slavic expansion began in the 5th century, and by the 6th century the groups that would become the West, East, and South Slavic groups had probably become geographically separated. One of the distinguishing features of the West Slavic tribes was manifested in the structure of the Pagan sanctuaries of the closed (long) type, while the East Slavic sanctuaries had a round (most often open) shape (see also: Peryn). Early modern historiographers such as Penzel (1777) and Palacky (1827) have claimed Samo's Empire to be first independent Slavic state in history by taking Fredegar's Wendish account at face value. Curta (1997) argued that the text is not as straightforward: according to Fredegar, Wends were a gens, Sclavini merely a genus, and there was no "Slavic" gens. He further states that "Wends occur particularly in political contexts: the Wends, not the Slavs, made Samo their king." Other such alleged early West Slavic states include the Principality of Moravia (8th century–833), the Principality of Nitra (8th century–833), and Great Moravia (833–c. 907). Christiansen (1997) identified the following West Slav tribes in the 11th century from "the coastlands and hinterland from the aby of Kiel to the Vistula, including the islands of Fehmarn, Poel, Rügen, Usedom and Wollin", namely the Wagrians, Obodrites (or Abotrites), the Polabians, the Liutizians or Wilzians, the Rugians or Rani, the Sorbs, the Lusatians, the Poles, and the Pomeranians (later divided into Pomerelians and Cassubians). They came under the domination of the Holy Roman Empire after the Wendish Crusade in the Middle Ages and had been strongly assimilated by Germans at the end of the 19th century. The Polabian language survived until the beginning of the 19th century in what is now the German state of Lower Saxony.
Топтастыру
Батыс славян тайпаларын географиялық орналасуы, тарихи тайпалары және тіл білімі сияқты түрлі критерийлер бойынша кіші топтарға жіктеуге әртүрлі талпыныстар жасалған.
Various attempts have been made to group the West Slavs into subgroups according to various criteria, including geography, historical tribes, and linguistics.