Кіріспе
Шығыс Германиядағы цензураға шолу. Берлин қабырғасы құлағанға дейін көптеген советтік одақтас елдерде болған сияқты, бұрынғы Германия Демократиялық Республикасы (German: Deutsche Demokratische Republik) үкіметі 1949 жылдан 1990 жылға дейінгі өмір сүрген кезеңінде цензураны қолданды.
As with many Soviet allied countries prior to the fall of the Berlin Wall, the government of the former German Democratic Republic (German: Deutsche Demokratische Republik) applied censorship during its existence from 1949 to 1990.
Шығыс Германия конституциясының ережелері
Шығыс Германия конституциясының 1949 жылғы түпнұсқа нұсқасында баспасөзге цензура қарастырылмаған, бірақ 9-баптың 2-тармағында «Бұқаралық ақпарат құралдарына цензура жасалмайды» деп кепілдік берілген. Бұл ереже 1968 жылы құжат қайта қаралып жаңартылғанда алынып тасталды және технологияның дамуын көрсететін 27-бапқа дейін кеңейтілді: «Әрбір азамат конституцияның қағидаттарына сәйкес өзінің пікірін еркін және ашық түрде білдіруге құқылы». «Баспа сөз, радио және теледидар бостандығы кепілдендіріледі». Осыған қарамастан, ГДР тарихы бойында ресми және жасырын цензура болды, бірақ оның соңғы жылдары бұл құбылыс азайды. ГДР бірпартиалық мемлекет болғандықтан, баспасөз және басқа да полиграфиялық өнеркәсіптердің бостандығы биліктегі партияның, режимнің және басшылықтың идеологиялық талаптарына бағынышты болды. Бұл көрініс жоғарыда аталған ережелерге қайшы келгенімен, пікір білдірудің «конституция қағидаттарына сәйкес» болуы тиіс деген факті үкіметке ұлттық қауіпсіздік, қоғамдық тәртіп және басқа да ұлттық заңнамамен реттелетін мәселелер сияқты себептермен цензура жүргізуге мүмкіндік берді.
"Every citizen has the right to freely and publicly advance his or her opinion in accordance to the principles of the constitution." "The freedom of press, broadcasting and television is warranted." Despite this, both official and unofficial censorship occurred throughout the history of the GDR, although to a lessened extent during its later years. Because the GDR was effectively a one party state under the command and guidance of the SED, the freedom of the press and other printing industries was at the will of the ruling party, the regime, and the ideological desires of the people in command. Although this apparently contradicts the above provisions, the fact that expression had to be "in accordance with the principles of the constitution" allowed the government to call on issues such as national security, public decency, and other issues covered in national law in order to enforce censorship.
Цензура мен цензура аймақтарын ұйымдастыру
ГДР-де ресми цензура болған жоқ, сол себепті ресми цензура органдары да болған жоқ. Цензура түрлі салаларда қолданылып, әдетте жауапты министрліктер мен партия (SED) арқылы жергілікті деңгейде іске асырылды. Цензура ең көп қолданылған салалар – әдебиет, бұқаралық ақпарат құралдары және өнер мен мәдениет болды.
Өнер мен мәдениет саласындағы цензура
SED, мәдени саясат (Kulturpolitik) ресми аясы бойынша, ГДР-дегі барлық әдеби және көркем өнімді бақылауға алу үшін жүйелі бақылау құрды. Барлық баспалар, сондай-ақ өнер мен мәдениеттің барлық қоғамдық орындары мен көрмелері социалистік көзқарас ұсынылуын қамтамасыз ететін цензураға бағынған. Биліктің соңғы инстанциясы Мәдениет министрлігінде болды, онда баспаға рұқсат берілді. Баспаға рұқсат беруге жауапты бөлімше, SED-ке тікелей бағынышты Баспа компаниялары мен кітап саудасының бас басқармасы (Hauptverwaltung Verlage und Buchhandel, HV Verlage) деп аталды. Күрделі мәтіндер кейде қосымша қарау үшін арнайы SED Орталық комитетіне жіберілді. Театрлардағы орталық цензура институттары Мәдениет министрлігі мен SED Орталық Комитетінің Мәдениет департаменті, Политбюродағы мәдениет өкілімен бірлесіп жұмыс істеді. ГДР-ден тыс жердегі жаңалықтарды таратуға тыйым салынды. SED-тің орталық органы (және де ГДР-дегі бас газет) "Neues Deutschland" деп аталды. Бұл газет SED-ге тиесілі болды және партия мен мемлекеттің жалпы жағдайындағы оқиғалар туралы күнделікті хабарлады. Баспа өнімдері сияқты, радио мен теледидар да мемлекеттік бақылауда болды. SED мақұлдаған ақпаратты және мәдени тұрғысынан лайықты ойын-сауықтарды тарату үшін мемлекеттік бақылаудағы бес телеарна болды.