Кіріспе

Жаңа Зеландиялық солдат (1909–1997)

Джон Дэниел Хинтон, ВК (17 қыркүйек 1909 – 28 маусым 1997) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қызмет еткен Жаңа Зеландиялық солдат. Ол Ұлыбритания және Достас елдерінің әскерлеріне берілетін, "жауға қарсы көрсетілген" батылдығы үшін ең жоғары награда – Виктория кресімен марапатталды. Ол 1941 жылғы 29 сәуірде Греция шайқасында Каламатадағы ерлігі үшін марапатталды. 1909 жылы туған Хинтон, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Мемлекеттік жұмыс департаментінде шебер болып жұмыс істеді. Ол Екінші Жаңа Зеландиялық экспедициялық корпусына ерікті болып тілмекшілік білдіріп, 20-шы батальонға жіберілді. Каламата шайқасында жараланғаннан кейін ол тұтқынға алынып, Германиядағы лагерьлерден бірнеше рет қашуға тырысты. 1945 жылғы сәуірде ол американдық әскерлер тарапынан босатылды. Соғыстан кейін ол бірнеше қонақүйді басқарды және 1980 жылы зейнетке шыққанға дейін ат спорты саласында жұмыс істеді. Ол 1997 жылы 87 жасында қайтыс болды.

Ерте өмір

Джон Хинтон, Джек деп танылған, 1909 жылдың 17 қыркүйегінде Жаңа Зеландияның Саутленд аймағындағы Колак шығанағында дүниеге келді. Ол жергілікті мектептерде оқыды және көбінесе сабақтар басталмас бұрын 40 сиырдың сауыншысы болды. 12 жасында әкесімен жанжалдасып, үйден қашып кетті. Жақын жердегі қалада азық-түлік дүкенінде жұмысқа орналасты, бірақ бір жылдан кейін Норвегиялық кит аңдау кемесіне кампусшы болып келісім шарт жасады, ол 1921/1922 жылғы кит аңдау маусымын Оңтүстік мұхитында өткізді. Отанына оралғаннан кейін, ата-анасымен қайта табысып, қойшы болып жұмыс істеді. Бірақ ол бұл жұмыстан тез жалықты және Оңтүстік аралды аралап, қаладан қалаға жұмыс істейтін саяхатшының өмірін бастады. Хинтон келесі бірнеше жылды Батыс жағалауда теміржол құрылысында, алтын іздеуде, жеміс жинауда, көмір тасымалдауда және ағаш кесуде өткізді. Ол спортқа құмар болды, жеңіл салмақта бокспен айналысты, жүгірістің түрлеріне қатысты және Хокитика үшін регби ойнады. 1930 жылдары Хинтон Батыс жағалауында көпірлер мен жолдар салумен айналысқан Мемлекеттік жұмыс департаментінде тұрақты жұмыс тапты. Ол адалдығы мен еңбекқорлығы үшін құрметке ие болды және департаментте бригадир болды. 1937 жылы ол өзінің табысын болашақ әйелі Юнис Хенриксен жалға алған пабқа салды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Соғыс басталған кезде Хинтон шетелде қызмет ету үшін құрылып жатқан 2-ші Жаңа Зеландия экспедициялық корпусына (2NZEF) қосылды. Ол подполковник Говард Киппенбергер басқаратын 20-шы батальонға тағайындалды және Бернхам әскери лагерінде орналасқан болатын. Батальонның ересек еріктілерінің бірі ретінде, ол көп ұзамай капрал шеніне көтеріліп, одан кейін сержант болды. Батальон 1940 жылғы қаңтарда Жаңа Зеландияның 2-ші дивизиясының 4-ші жаяу әскер бригадасының құрамында Таяу Шығысқа аттанды. Хинтон әскери билікке әрдайым құрмет көрсетпейтін. Жаңа Зеландиялықтар Мысырға келгеннен кейін, ол дивизия командирі генерал-майор Бернард Фрейберг мылтық полигонында жаттығу жасап жатқан взводқа басшылық етіп тұрғанда, Фрейберг одан солдаттардың қалай атып жатқанын сұрады. Хинтон: "Олардың жақсы атуын қалай күтесіз? – деді ол, – азық-түлік жетіспейді, қатты ыстық және құм!". Фрейберг одан сөзін қайталауын өтінді, ол сөзбе-сөз қайталады. Фрейберг Хинтонның атын жазып алып, жұмысын жалғастыруды бұйырды. Содан кейін рациондар арттырылды, ал Хинтонның рота командирі оған жоғары шенді офицерлермен қалай сөйлесу керектігі туралы кеңес берді.

Грекия шайқасы

1941 жылдың наурыз айында 2-ші Жаңа Зеландия дивизиясы итальян және неміс әскерлерінің күтілетін шабуылына дайындалуға көмектесу үшін Грекияға жөнелтілген одақтас бөлімшелердің бірі болды. 1941 жылдың 6 сәуірінде шабуыл басталғанда, 20-шы батальон қысқа уақытқа Термопилада әрекет етті, бірақ Хинтон бұл шайқасты жіберді, себебі ол дивизияның қосымша батальонында болды, ол бастапқыда Афинада орналасқан, кейін Каламата портына көшірілді. Одақтас күштері Грекиядан кетуі шешілді; Каламатада қосымша батальон бірнеше мың, көбінесе австралиялық әскерлермен бірге эвакуация күтіп тұрды. 28 сәуірде жаңа зеландиялықтар көлік күтіп тұрғанда, неміс 5-ші танк дивизиясының алдыңғы бөлімдері қалаға автоматтық оқтармен және 6 дюймдік зеңбіректермен шабуыл жасады. Алыстан оқ атысын естіген Хинтон одақтас позицияларын қорғауға көмектесу ниетімен эвакуацияны басқаратын бригадир Леонард Паррингтонның штабына барды. Хинтон Паррингтонның капитуляциялау туралы бұйрығына қарсы күшті наразылық білдірді. Жоғары лауазымды офицерге осындай сөйлегені үшін әскери сотқа берілуі мүмкін екенін естіген соң, ол Паррингтонға қарсы іс қозғау туралы өзінің қатысты ниетін жариялады, содан кейін жағдайды өзі анықтау үшін кетіп қалды. Қосымша батальонның басқа әскерлері қалаға кіріп, немістерге қарсы тұруға дайындалып жатты. Осы уақытта Хинтон 12 сарбаздан тұратын өз тобын жинап, қалаға бастап кірді, бірақ оларға оқ атылды. Жақын жердегі офицердің кері шегіну туралы бұйрығын елемей, ол жаудың ең жақын қаруына жүгіріп, екі граната лақтырып, экипажды жойды. Ол қаланың жағалауына қарай жылжыды, екі жеңіл пулемет ұясын және гранаталармен минометті тазартты, содан кейін жаудың біразы бас сауғалаған үйдің гарнизонымен айналысты. Ол артиллериялық құралды басып алуға көмектесті, бірақ көп ұзамай ішке оқ тиіп, қозғалмай қалды және тұтқынға алынды, 6000-ға жуық одақтас әскерінің бірі соғыс тұтқынына айналды. 1941 жылдың тамызына дейін жоғалған деп ресми түрде тізілген Хинтон бірнеше апта Афина маңындағы ауруханада жатты, содан кейін Германиядағы тұтқын лагеріне ауыстырылды. Осы уақытта Каламатадағы оқиғаға куә болған дәрігер, майор Джордж Томсон Хинтонды Виктория кресіне (ВК) ұсынды. Тергеуден кейін Хинтонға ВК беру туралы шешім қабылданды, ол 1941 жылдың 14 қазанында ресми түрде жарияланды. Цитата мынадай болды:

1941 жылдың 28-29 сәуір түнінде Грециядағы шайқас кезінде неміс броньды күштерінің колоннасы Каламатаға кірді; бұл колоннада бірнеше бронеавтомобиль, 2 дюймдік зеңбіректер, 3 дюймдік минометтер және екі 6 дюймдік зеңбірек болды, олар жағажайда кемеге отыруды күтіп тұрған британдық және жаңа зеландиялық әскерлердің үлкен тобына жылдам жақындады. Кері шегіну туралы бұйрық берілген кезде сержант Хинтон "Менімен кім келеді, осымен тозаққа!" деп айқайлап, жақын жердегі зеңбірекке бірнеше метрге жүгірді; зеңбірек оны өткізіп жіберді, ол екі граната лақтырып, экипажды толығымен жойды. Содан кейін ол штыкпен шабуылдады, соңынан жаңа зеландиялықтардың тобы ілесіп келді. Неміс әскерлері бірінші 6 дюймдік зеңбіректі тастап, екі үйге қашты. Сержант Хинтон бірінші үйдің терезесін, содан кейін есігін сындырып, гарнизонды штыкпен жойды. Ол екінші үйде де осы әрекетті қайталап, нәтижесінде, неміс күштері жеткенше, жаңа зеландиялықтар зеңбіректі ұстап тұрды. Сержант Хинтон төменгі құрсағына оқ тиіп құлап, тұтқынға алынды. Лондон газеті, № 35311, 1941 жылдың 14 қазаны.

Соғыс тұтқыны

Хинтонның ВЦ-ы туралы хабарлама лейтенант Чарльз Уфэмнің, 20-шы батальонның тағы бір мүшесінің, Крит шайқасындағы ерлігі үшін сол награданы алғаннан кейін бір апта ішінде жарияланды. Бұл батальон ішінде тараған әзілге әкелді: "20-шы батальонға қосылыңыз, ВЦ алыңыз". Сталаг IX C тұтқын лагерінде Хинтон бірнеше рет қашуға тырысты. Ол бір рет қашуға әрекеттенгені үшін жеке камерада жазасын өтеді, сол кезде оның ВЦ-ы туралы хабар жарияланды. Ол лагерьдегі басқа тұтқындардың алдына шығарылып, лагерь командирінен ВЦ лентасын алды, содан кейін жазасын аяқтау үшін камераға қайтарылды. 1944 жылы, тұтқын болған күйінде, Хинтон Халықаралық Қызыл Крест арқылы Еңбек партиясының сұранысын жеткізді. Олар одан Аваруадағы қосымша сайлауда кандидат болу мүмкіндігін қарастыруын сұрады. Ол бұрын саясатта мансап құруға қызығушылық танытқан еді. Бірақ, өкінішке орай, кандидатурасын уақытында растай алмады. 1945 жылдың сәуір айында одақтастардың Германияға шабуылы Хинтонның тұтқын лагеріне қауіп төндірді. Немістер лагерьді эвакуациялады, бірақ Хинтон ауруға шалдыққандай болып, қалып қойды. Қүзетшілер кеткеннен кейін, ол қақпалардың кілтін тауып, лагерьден шығып кетті. Көп ұзамай ол АҚШ-тың 6-шы бронетанкті дивизиясының сарбаздарымен байланысқа түсті. Азаматтық киім кигендіктен, ол бастапқыда күдік тудырды, бірақ америкалықтарды өзінің кім екендігіне көндірді. Ол американдық форма киіп, 44-ші жаяу әскер дивизиясымен бірге майданға барып, үш ауылды басып алуға және неміс тұтқындарын ұстауға көмектесті. Жоғары шенді американдық офицерлер Хинтонның олардың әскерлерімен бірге екенін біліп, оны Англияға жіберді, ол 1945 жылдың 12 сәуірінде жетті. Хинтон үш айдан астам Англияда күтіп, Жаңа Зеландияға қайта оралуын күтті. Осы уақыт ішінде, 1945 жылдың 11 мамырында, ол Букингем сарайында өткен салтанатты шарада король Георг VI-дан ВЦ-ын алды. Оның 20-шы батальондағы әріптесі Чарльз Уфэм сол күні ВЦ-ына қосымша награда алды. Көлік құралы қолжетімді болған соң, Хинтон шілде айының басында Жаңа Зеландияға аттанды және 1945 жылдың 4 тамызында елге жетті.

Кейінгі өмірі мен мұрасы

Үйіне оралғаннан кейін, Хинтон өмірін немен айналысу керектігін бірден шеше алмады. Ол, үйіне оралған көптеген әріптестері сияқты, бейбіт өмірге бейімделуге тырысты. Сонымен қатар, Виктория кресінің (VC) иегері болғандықтан, көпшіліктің назарына ілігуден ұялды. Біраз уақыттан соң ол “Доминион” сыра зауытының тапсырысымен қонақүйлерді басқаруға кірісті. Алғашқы үш жылында ол Оклендтегі “Тисл” қонақ үйінде жұмыс істеді, ол әйгітілі ішімдік ордасы еді. Тұтқынға алынғанда қашуға жасаған әрекеттері үшін ол кейіннен мақтау қағазы алды. 1949 жылдың желтоқсанында ол Гамильтонға көшіп, “Гамильтон Ист” қонақ үйін басқарды. Бұл ел бойынша қонақүйлерді басқарумен айналысқан көптеген жылдардың бастамасы болды. Мейманханашылық қызметін атқарысымен бірге Хинтон бірнеше рет шетелге сапарлады, алғашқысы королева Елизавета II-нің тәж кию рәсіміне қатысу үшін болды. Ол сондай-ақ Виктория кресі және Георгий кресі иегерлерінің мерекелік шараларына қатысты, соның ішінде 1956 жылы өткен Виктория кресінің 100 жылдығына да. 1963 жылы Джек Юниспен, оның алғашқы күйеуі 1950 жылдары қайтыс болғаннан кейін үйленген, жүрек талмасынан қайтыс болды. 1968 жылы ол Молли Шумахерге қайта үйленді, ол Оклендтегі “Onehunga” қонақ үйінде бармен болып жұмыс істеген, сол кезде Хинтон осы қонақүйді басқарды. Оклендте тұрғанда ол ат спортына белсенді қатысып, Окленд тротинг клубында төреші болып жұмыс істеді. 1980 жылы Хинтон зейнетке шығып, Моллимен бірге Оңтүстік аралдағы Эшбертон қаласына көшті. Зейнеткерлікте ол көп уақытын балық аулауға арнады, ал 1990 жылы Моллинің туыстарына жақын болу үшін Крайстчерч қаласына көшті. Ол 1997 жылдың 28 маусымында қайтыс болды, оның әскери жерлеу рәсіміне 800-ге жуық адам қатысты. Бас штабтың бастығы, генерал-майор Пирс Рид аза тұту сөз сөйледі. Жаңа Зеландия Парламенті 1997 жылдың 1 шілдесіндегі отырыста бір минуттық үнсіздікпен оны құрметтеді. Ол екінші әйелімен бірге өмір сүрді, екі некесінен де баласы болған жоқ. Ол Крайстчерч қаласындағы “Ruru Lawn” зиратындағы қайта оралған әскерилер қауымдастығының бөліміне жерленген. Оның туған жері Колак шығанағында оны еске алу тақтасы орнатылған, ал Крайстчерчтегі қайта оралған әскерилер қауымдастығының рестораны оның есімімен аталады. Хинтонның Виктория кресі оның отбасымен Вайорудағы Жаңа Зеландия Армия музейіне берілді, онда ол көрмеге қойылған. 2007 жылдың 2 желтоқсанында музейден ұрланған жүзден астам медальдың арасында тоғыз Виктория кресі болды. 2008 жылдың 16 ақпанында Жаңа Зеландия полициясы Майкл Эшкрофт пен Том Стерджес ұсынған 300 000 NZ доллары сыйақының нәтижесінде барлық медальдар табылғанын хабарлады.