Исаак Маннгеймер: Раввин және еврей қауымының қайраткері

Кіріспе

Исаак Ноа Маннхаймер (17 қазан 1793, Копенгаген – 17 наурыз 1865, Вена) – раввин және депутаттар үйінің мүшесі.

Өмірбаян

Хазанның ұлы, ол Талмудты ерте жастан бастап оқуға кірісті, бірақ бұл зайырлы білімді ескермейтіндей болған жоқ. Копенгагендегі кафедралық мектепті бітірген соң, ол университетте философия, шығыс тілдері және теологияны оқыды, сонымен бірге Талмуд пен еврей ғылымдарын оқуын жалғастырды. 1814 жылы Даниядағы еврейлерге бостандық берілген кезде, растау рәсімі міндетті болды және мемлекет тарапынан катехист лауазымы құрылды, Маннхаймер осы лауазымды алғашқы болып атқарды (1816). Алғашқы растау рәсімі 1817 жылдың мамыр айында өтті. 1821 жылы Маннхаймер Венаға келді, бірақ ол жерде қауым болған жоқ, себебі қауым реформашылар мен православшылар деп екіге бөлінген еді. Екі топтың да қолдауын алған Маннхаймер көп ұзамай қауымды қайта құруға, дәстүрлі негізде бағдарлама мен рәсімдерді жасауға және екі топтың пікірлерін үйлестіруге жетістікке қол жеткізді. Ол сол жылдың желтоқсан айында Копенгагенге оралды. Реформалық қызметтер үшін жаңа синагоганы алуға тырысқан әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол Берлинде Зунц бос қалдырған қызметке шақырылды. Алайда, бұл қалада неміс тіліндегі қызметтерге тыйым салынды; бұрын Б. Бир басқарып келген ғибадатхана жабылды, ал православшылар партиясының ықпалымен 1823 жылғы 26 желтоқсандағы патшалық кабинет бұйрығы ескі рәсімді жаңа формаға бейімдеуге жасалған тырыстың нәтижесіз болуына себеп болды. Сондықтан Маннхаймер Берлиннен кетіп, Гамбургте уағыз айтуға кірісті, сондай-ақ Лейпцигтегі жәрмеңкелер кезінде де уағыз айтты. 1824 жылы ол Лизеке Дамиерге үйленді, ал сол жылдың қараша айында Венадағы жаңа синагогаға, мемлекеттік қолдау көрсететін Штадттемпельге шақырылды, бұл шақыруды бай реформашы кәсіпкер Майкл Лазар Бидерман жасады. Австрия заңдарына сәйкес, ол уағызшы немесе раввин атағын ала алмады. Ол 1825 жылдың маусым айында діни мектеп директоры болып тағайындалды, нақтырақ айтқанда "Веналық К. К. Мақұлданған Мемлекеттік Израильдік Діни Мектебінің директоры"; ол 1826 жылдың сәуір айында жаңа синагоганы салтанатты түрде ашты және 1829 жылға дейін онда қызмет етті. Маннхаймер Австриядағы еврейлердің саяси мәртебесін жақсарту және мойындау үшін белсенді жұмыс істеді. 1826 жылы ол Венадағы еврей қауымының туу, неке және қайтыс жағдайларын тіркеуді бастады; 1831 жылы үкімет оған осы деректерді орталық тіркелімде сақтауды ресми түрде тапсырды. Маннхаймер Венадағы қыздарға арналған ересек болу рәсімін (растау) енгізген алғашқы еврей басшысы болды, бұл бат-мицва рәсімінен бұрын жасалды.

The son of a hazzan, he began the study of the Talmud at an early age, though not to the neglect of secular studies. On completing the course of the cathedral school at Copenhagen, he studied philosophy, Oriental languages, and theology in university, while at the same time continuing his studies in Talmud and Jewish science. When the Jews of Denmark were emancipated in 1814, confirmation was made obligatory, and the office of catechist was instituted by the state, Mannheimer being the first incumbent (1816). The first confirmation took place May 1817. In 1821 Mannheimer went to Vienna, where there was then no congregation because the community was divided into two factions, Reform and Orthodox. Mannheimer, who was welcomed by both factions, soon succeeded in organizing a congregation, drafting a program and ritual on the traditional basis and harmonizing the views of the two parties. He returned to Copenhagen in December of the same year. Failing in his attempt to secure a new synagogue for Reform services, he accepted a call to the pulpit left vacant by Zunz in Berlin. German services, however, were interdicted in that city; the temple formerly under the ministry of B. Beer was closed, and the royal cabinet order of 26 December 1823, obtained by the Orthodox party, frustrated the attempt to adapt the old ritual to new forms by delivering German sermons in the chief synagogue. Mannheimer therefore left Berlin and took temporary charge of the pulpit of Hamburg, preaching also at Leipzig during the fairs. In 1824 he married Liseke Damier, and in November of the same year he was called to what was then a new synagogue, the state supported Stadttempel, in Vienna at the prompting of wealthy Reform businessman, Michael Lazar Biedermann. Because of Austrian law, he could not receive the title of preacher or rabbi; he was inducted, in June 1825, as headmaster of a religious school, or more specifically "Direktor der Wiener K. K. Genehmigten Oeffentlichen Israelitischen Religionsschule"; he dedicated the new synagogue in April 1826, and officiated there until 1829. Mannheimer was active in trying to improve and recognizing the political status of Jews in Austria. In 1826, he began the practice of recording the births, marriages, and deaths of the Viennese Jewish community; in 1831, he was formally commissioned by the government to maintain these in a central registry. Mannheimer was the first Jewish leader in Vienna to introduce a coming of age ceremony (confirmation) for girls, prior to the advent of a bat mitzvah.

Шығармалары

Маннхаймер келесі еңбектерді жариялады: Prædikener Holdte ved det Mosaiske Troes Samfund's Andagts Övelser i Modersmaalet i Sommerhalvaaret 1819 (Копенгаген, 1819); Gottesdienstliche Vorträge Gehalten im Israelitischen Bethause zu Wien im Monate Tischri 5594 (Вена, 1834); Gottesdienstliche Vorträge für die Wochenabschnitte des Jahres, 1-том, Жаратылыс және Шығу (сонда, 1835; Е. Катнердің еврей тіліне ішінара аударған, сонда, 1865); Вена ғибадатханасының дәстүрі бойынша дұға кітабы мен ораза күні дұғаларының аудармасы (1840; көп рет қайта басылды). Оның poleмикалық еңбектері мен жауаптарына мыналар кіреді: Гамбург ғибадатханасының дұға кітабына қатысты пікірлер (1841); Франкфурт-на-Майндағы реформа партиясына қарсы пікірлер, сүндеттеу мәселесі бойынша (1843); Еврейлер мен яһудизм туралы бірнеше сөз (Oesterreichische Medicinische Wochenschrift журналына қосымша, 1842, № 34), профессор Розаның еврей мәселесіне қатысты мәлімдемелеріне қарсы бағытталған (1848). Оның "Құдайға қызмет ету туралы лекцияларының" екі саны, С. Хаммершлагтың редакциясымен, оның өлімінен кейін жарық көрді (Вена, 1876).