Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аренга пинната (syn. Arenga saccharifera) – тропикалық Азияға тән, экономикалық маңызды қауырсын жапырақты пальма. Ол шығыс Үндістаннан бастап Малайзия, Индонезия және Филиппинге дейін тараған. Оның көптеген атаулары бар, мысалы, қант пальмасы, арен пальмасы (кейде аренг пальмасы немесе аренгга пальмасы деп те атайды), қара қант пальмасы және каонг пальмасы.
Species of palm
Arenga pinnata (syn. Arenga saccharifera) is an economically important feather palm native to tropical Asia, from eastern India east to Malaysia, Indonesia, and the Philippines in the east. Common names include sugar palm, areng palm (also aren palm or arengga palm), black sugar palm, and kaong palm, among other names.
Сипаттама
Бұл орташа мөлшердегі пальма, биіктігіне дейін өседі, сабағы қалың және ескі жапырақ тамырларымен жабылған күйде қалады. Жапырақтары ұзын және кең, қауырсын тәрізді, қауырсыншалары 1–6 қатарға орналасқан, ұзын және кең. Жемісі жарты шар тәрізді, диаметрі, жасыл түсті, пісіп қара түске айналады.
It is a medium sized palm, growing to tall, with the trunk remaining covered by the rough old leaf bases. The leaves are long and broad, pinnate, with the pinnae in 1–6 rows, long and broad. The fruit is subglobose, diameter, green maturing black.
Экология
A. pinnata қызыл пальма мысығынан (Rhynchophorus ferrugineus) зардап шегеді және Қытайдағы оның маңызды мезгілдік қожайындарының бірі болып табылады. Эдмунд Робертс Кавите аймағында жасалған алкогольдік сусын ішу туралы айтады. Ол оны "ферменттелген" және "бас бұратын сұйықтық" деп сипаттады. Ол сондай-ақ, "сұйықтық дұрыс қайнатылғанда, қанттан жасалған ұнға айналатын" және "үшбұрышты пішіндес жемісінің ішінен тәтті нан пісірілетін" екенін айтты. Индонезия мен Филиппиндерде қант (жаггерь) де жаңа шырынынан жиі алынады. Дәстүрлі түрде, олардың ашып кетуіне жол бермес үшін, жинау ыдысына ұнтақталған чили немесе имбирь салынады. Шырын қайнатылып, қою сиропқа дейін азайтылып, содан кейін қоңыр қантқа кептіріледі. Осыған ұқсас қант алу әдістері басқа қант пальмалары үшін де, мысалы, бури пальмасы (Corypha elata) үшін дәстүрлі түрде қолданылады. Жемістерді қайнатқаннан қалған суды маталарға табиғи бояу ретінде де пайдалануға болады.
A. pinnata suffers from the red palm weevil, Rhynchophorus ferrugineus, and is one of its major hosts in China. Edmund Roberts talks about drinking an alcoholic beverage made in the Cavite area. He described it as a "fermented" and "intoxicating liquor". He said that it was "the pith furnished with sugar – when the liquor was properly boiled down, a farina and of the inside of its triangular shaped fruit a sweet bread was made." Sugar (jaggery) is also commonly derived from the fresh sap in Indonesia and the Philippines. These are traditionally prevented from fermenting by placing crushed chili or ginger in the collecting container. The sap is boiled until it reduces to a thick syrup which is then dried into a brown sugar. Similar sugar extraction methods are also traditionally used for other sugar palms, such as the buri palm (Corypha elata). The boiled water obtained from boiling fruits can also be utilized as a natural dye for fabrics.
Жеміс сабағы
Жеміс сабағын отын үшін қолданылатын кішкентай таяқшаларға кесіп, пайдалануға болады. Кейбір адамдар оны жиһаздың бір бөлігі ретінде де қолданды.
The fruit stalk can be cut it into smaller stick used as firewood. Some people also utilized it as part of furniture.
Жас өскіндер
Таиландта кейбір адамдар жас өркендерді чили соусымен жеп, оларды сорпа сияқты тағамдарға қосып пісіреді.
In Thailand, some people eat the young shoot with chili sauce, and use them as cooking ingredients in dishes like soup.
Тiрiлiк
Қара түсті талшықты қабық (жаван тілінде duk немесе doh деп аталады, ал Үндістанда iju, ejoo, eju немесе gomuti – ботаниктер бүкіл өсімдікке қатысты түр немесе жалпы атау ретінде қолданған термин) – малай тілінде; осы өсімдіктен жасалған матаның құрылысы кедір-бұдыр, сондықтан ол көптеген киімдерге қолайсыз.
The dark fibrous bark (known as duk or doh in Javanese, and in India; iju, ejoo, eju or gomuti—a term that botanists applied as a specific or generic name to the whole plant)—in Malay; The cloth made of this plant has a rough texture, making it unsuitable for most clothing.
Жапырақтары
Жапырақтары және жапырақ тамырлары себеттер тоқуға және жиһаз өндірісінде инкрустация жасауға қолданылуы мүмкін.
The leaves as well as the leaf midribs can be used to weave baskets and marquetry work in furniture.
Жинақтау
Жемістерді жинау үшін әртүрлі әдістер қолданылады. Таиландтың кейбір аймақтарында жергілікті тұрғындар бамбуктан жасалған, табиғи сатылармен жабдықталған баспалдақтарды пайдаланады, олар тай тілінде "Пхаонг" (Thai: พะอง) деп аталады. Жеміс жинаушылар осы бамбук баспалдағын ағаш діңіне жүзім сияқты өсімдіктердің арқанымен бекітіп, жоғары көтеріліп жемістерге жетеді. Кейбір аймақтарда қанап арқан мен найзағай қолданылады. Дегенмен, бұл әдіс жемістерді жинау үшін кем дегенде 2 адамды қажет етеді, себебі біреуі ағашқа көтеріліп жемістерді жинаумен айналысса, екіншісі жерде тұрып, көтерілу арқанын тартып тұруы керек. Шырын жинау маусымында жұмысшылар күніне екі рет шырын жинайды – таңертең және кешке. Әрбір ағаштан олар әдетте бір жиналымда 15-20 литрдей жаңа шырын алады. Тамшылап ағатын шырынды жинау үшін бамбук түтікшелері немесе пластик шелектер пайдаланылады.
Various methods are employed to climb and harvest the fruits. In some regions in Thailand, locals make use of a bamboo ladder with natural step like protrusions which in Thai known as Phaong (Thai: พะอง). Harvesters use a vine to attach this bamboo ladder to the trunk, providing them with steps to climb up and reach the fruits. Some areas utilize hemp rope and slingshot. However, this method requires at least 2 people to collect the fruits as one of them must be responsible for climbing trees and harvesting the fruits, while the other stays on the ground to pull the climbing rope. During sap harvesting period, workers collect the sap twice a day, once in the morning and again in the evening. From a single tree, they typically obtain around 15 20 liters of fresh sap in each harvest. Bamboo tubes or plastic buckets are utilized to collect the dripping sap.
Мәдениет
Филиппинде жыл сайын Ирок фестивалі Кавиттегі Инданг муниципалитетінде өтеді. Инданг – каонг жемісінің, суканг каонг пен тубаның ірі өндірушісі. Ирок – Филиппиннің солтүстік-батысындағы Аренга пиннатасының жергілікті атауы. 1913 жылғы 21 желтоқсанда «Нью-Йорк Уорлд» газетінің «Sunday Fun» қосымшасында Артур Уинн, Ливерпульде (Ұлыбритания) туған журналист жасаған және «Word Cross» деп аталған әлемдегі алғашқы кроссвордта мынадай сұрақ болды: Гомути өсімдігінің талшығы. Жауабы – «до». Оңтүстік Таиландтың кейбір аймақтарында, мысалы Бан Кхлонг Бор Саен және Банг Тоэй (Пханг Нга), Аренга пиннатамен байланысты мәдени сенімдер кең таралған. Бұл ағаштар жергілікті халықтың өмірімен тығыз байланысып, ұрпақтан-ұрпаққа ауыл тұрғындарының табыс көзі болып келеді. Жергілікті халық бұл өсімдікті Chok (тай: ชก) немесе Nao (тай: เหนา) деп атайды. Алайда, оның «Тон Лук Ха Мае» (тай: ต้นลูกฆ่าแม่) деген лақап аты бар, яғни «бала анасын өлтіреді» деген мағынаны білдіреді, себебі сол аймақтардағы Аренга пинната өмірінде бір рет ғана жеміс бере алады және 4-5 жыл ішінде қурап кетеді. Су жинау процесінде ән айту мен билеу салтының ағашқа жақсы әсер ететініне сенім бар. Халық музыкамен қоршалғанда ағаш көп өнім береді және шырынының сапасы артады деп санайды. Шырын жинаушылар ағашқа шыққанда, төмендегі жұмысшылар ән айтып, би билейді. Сонымен қатар, кейбір жергілікті халық әйел ағаштарды үш түрге бөліп жіктейді: Nao saw (тай: เหนาสาว), Nao Mae Mai (тай: เหนาแม่ม่าย) және Nao Kae (тай: เหนาแก่). «Nao» сөзі ағашқа қатысты, ал әрбір келесі сөз ағаштан қанша уақыт шырын жиналғанын көрсетеді. Nao Saw (тай: เหนาสาว) – бұрын шырын жинауға пайдаланылмаған ағаштар. «Saw» (тай: สาว) сөзі «жас қыз» деген мағынаны білдіреді. Nao Mae Mai (тай: เหนาแม่ม่าย) – бір жыл сайын қайталап шырын жиналатын ағаштар. «Mae Mai» (тай: แม่หม้าย) сөзі «жесір» дегенді білдіреді. Nao Kae (тай: เหนาแก่) – үш жыл немесе одан да көп уақыт бойы үздіксіз шырын жиналатын, соның ішінде өте ескі ағаштар. «Kae» (тай: แก่) сөзі «қарт» деген мағынаны білдіреді.
In the Philippines, an annual Irok Festival is celebrated in the municipality of Indang in Cavite which is a major producer of kaong fruits, sukang kaong, and tubâ in the country. Irok is a local name for Arenga pinnata in the northwestern Philippines. The world's first ever crossword puzzle, labelled "Word Cross" in the 21 December 1913 edition of New York World newspaper's Sunday Fun supplement and created by Arthur Wynne, a Liverpool, UK born journalist, included a clue: The fibre of the gomuti plant. The answer was doh. In some areas of southern Thailand, such as Ban Khlong Bor Saen and Bang Toei, Phang Nga, cultural beliefs associated with Arenga pinnata are prevalent. The trees are intertwined with the locals' lives and serve as a source of income for the villagers over generations. The locals typically call this plant Chok (Thai: ชก) or Nao (Thai: เหนา) However, it has a nickname "Ton Luk Kha Mae" (Thai: ต้นลูกฆ่าแม่) which means a child kills its mother, as the Arenga pinnata in those areas can produce fruits only once in its lifetime and it will perish within 4 5 years. A belief revolves around the practice of singing and dancing during the sap tapping process. Locals believe that when the tree is surrounded by music, it yields abundantly and the sap quality is enhanced. While climbers harvest sap, some ground workers actively engage in singing and dancing. Moreover, some locals have specific classifications for the female trees dividing them into three types, which are Nao saw (Thai: เหนาสาว), Nao Mae Mai (Thai: เหนาแม่ม่าย), and Nao Kae (Thai: เหนาแก่). The word “Nao” refers to the tree while each subsequent word provides a different meaning that signifies the duration the tree has been tapped for sap. Nao Saw (Thai: เหนาสาว) refers to the trees that have not been used to collect sap before. The term “Saw” (Thai: สาว) means young woman. Nao Mae Mai (Thai: เหนาแม่หม้าย) refers to the trees that have been used to collect sap, with the process repeated around a year. The term “Mae Mai” (Thai: แม่หม้าย) means widow. Nao Kae (Thai: เหนาแก่) refers to the trees that have been used to collect sap continuously for three years or more including very old ones. The term “Kae” (Thai: แก่) means old.