Консул – шетелде ел азаматтарын қорғаушы, қарым-қатынастарды дамытушы ресми өкіл. Елшіден өзгеше, консулдар бірнеше болуы мүмкін. Бюрократиялық көмек көрсетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дипломатиялық шен
Diplomatic rank
Консул – консул өкілдік ететін елдің азаматтарына көмек көрсету және оларды қорғау, сондай-ақ екі ел арасындағы сауда және дипломатиялық қатынастарды дамыту мен жеңілдету үшін шетелде тұратын үкіметтің ресми өкілі. Консул көбінесе үкіметтің дипломатиялық корпусының немесе сыртқы істер қызметінің құрамына кіреді, осылайша толық дипломатиялық иммунитетке ие болмаса да, қабылдаушы мемлекетте белгілі бір жеңілдіктер мен қорғау құқықтарына ие болады. Елші, бір үкіметтің екіншісі алдындағы жалғыз өкілі болып табылатын болса, мемлекет шетелде, әдетте ірі қалаларда бірнеше консулды тағайындауға құқылы. Консулдардың міндетіне, әдетте, өз елдерінің шетелде саяхаттап немесе тұрып жатқан азаматтарына, сондай-ақ консул тұратын елдің азаматтарына, консул өкілдік ететін елге саяхаттау немесе сауда жасау ниетінде болған жағдайда, бюрократиялық мәселелерде көмек көрсету кіреді.
A consul is an official representative of a government who resides in a foreign country to assist and protect citizens of the consul's country, and to promote and facilitate commercial and diplomatic relations between the two countries. A consul is generally part of a government's diplomatic corps or foreign service, and thus enjoys certain privileges and protections in the host state, albeit without full diplomatic immunity. Unlike an ambassador, who serves as the singular representative of one government to another, a state may appoint several consuls in a foreign nation, typically in major cities; consuls are usually tasked with providing assistance in bureaucratic issues to both citizens of their own country traveling or living abroad and to the citizens of the country in which the consul resides who wish to travel to or trade with the consul's country.
Алдыңғы: классикалық грек proxenos
Классикалық Грецияда қазіргі консулдың кейбір функцияларын проксенос атқарды. Қазіргі лауазымнан өзгеше, ол қабылдаған мемлекеттің азаматы (Грецияда – қала-мемлекет) болды. Проксенос әдетте басқа қаламен әлеуметтік-экономикалық байланысы бар, өз қаласындағы азаматтар қиындыққа ұшырағанда оларға көмектесетін бай саудагер болатын. Проксенос лауазымы жиі бір отбасында мұрагерлікпен берілетін. Қазіргі құрметті консулдар ежелгі грек институты сияқты қызметтерді атқарады.
In classical Greece, some of the functions of the modern consul were fulfilled by a proxenos. Unlike the modern position, this was a citizen of the host polity (in Greece, a city state). The proxenos was usually a wealthy merchant who had socioeconomic ties with another city and who helped its citizens when they were in trouble in his own city. The position of proxenos was often hereditary in a particular family. Modern honorary consuls fulfill a function that is to a degree similar to that of the ancient Greek institution.
Терминнің тарихи дамуы
Консулдар Рим Республикасының және Рим империясының ең жоғары лауазымды тұлғалары болды. Бұл термин Генуя Республикасы тарапынан қайта жаңғыртылды, ол Римнен өзгеше, оны түрлі мемлекеттік қызметкерлерге берді, міндетті түрде жоғары деңгейдегілерге ғана шектелмеді. Олардың ішінде Жерорта теңізінің әртүрлі порларында орналасқан генуэздік шенеуніктер де болды, олардың міндеттері қазіргі консулдың функцияларына ұқсас болды (яғни, жергілікті билік органдарымен мәселелері бар генуэздік саудагерлер мен теңізшілерге көмектесу). Консолат де мар – XIV ғасырда Арагонның Петр IV патшалығы тұсында құрылған мекеме, ол Жерорта теңізі бойындағы 47 елді мекенге тарады. Ол негізінен теңіз және сауда құқығын, lex mercatoria ретінде қарастыратын сот органы болды. Консолат де мар Арагон Кортесімен құрылғанмен, консулдар патшадан тәуелсіз болды. Консулдық және дипломатиялық функциялардың арасындағы осы айырмашылық (кем дегенде ресми түрде) бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Қазіргі консулдар өз елдеріне тиесілі кемелерде туындаған дауларды шешу үшін шектеулі сот өкілеттігіне ие (әсіресе теңізшілерге жалақы төлеу мәселелерінде). Консуладо де меркадерес 1543 жылы Севильяда Латын Америкасымен сауданы бақылау үшін саудагерлердің кәсіби одағы ретінде құрылды. Осыған байланысты, оның испан колонияларының ірі қалаларында филиалдары болды. «Консул» терминінің сауда және коммерциялық құқықпен байланысы француз тілінде де сақталған. Франкофон елдерде консулдық судья (juge consulaire) – коммерциялық дауларды бірінші инстанцияда шешу үшін коммерциялық палата сайлаған кәсіби емес судья (Францияда үш судьядан тұратын алқада; Бельгияда кәсіби судьямен бірлесіп).
Consuls were the highest magistrates of the Roman Republic and Roman Empire. The term was revived by the Republic of Genoa, which, unlike Rome, bestowed it on various state officials, not necessarily restricted to the highest. Among these were Genoese officials stationed in various Mediterranean ports, whose role included duties similar to those of the modern consul (i. e., helping Genoese merchants and sailors in difficulties with the local authorities). The consolat de mar was an institution established under the reign of Peter IV of Aragon in the fourteenth century, and spread to 47 locations throughout the Mediterranean. It was primarily a judicial body, administering maritime and commercial law as lex mercatoria. Although the consolat de mar was established by the Cortes of Aragon, the consuls were independent from the King. This distinction between consular and diplomatic functions remains (at least formally) to this day. Modern consuls retain limited judicial powers to settle disputes on ships from their country (notably regarding the payment of wages to sailors). The consulado de mercaderes was set up in 1543 in Seville as a merchant guild to control trade with Latin America. As such, it had branches in the principal cities of the Spanish colonies. The connection of "consul" with trade and commercial law is retained in French. In Francophone countries, a juge consulaire (consular judge) is a non professional judge elected by the chamber of commerce to settle commercial disputes in the first instance (in France, sitting in panels of three; in Belgium, in conjunction with a professional magistrate).
Любек қаласы
19 ғасырдағы Любектің әлеуметтік өмірінде Томас Маннның "Будденбрукс" романында бейнеленгендей – Маннның өзінің туған қаласы туралы толық жеке біліміне негізделген – шетелдік елдің консулы лауазымына тағайындалу қаланың саудагерлік элитасы үшін зор әлеуметтік мәртебе көзі болды. Романда көрсетілгендей, нақты бір елдегі консул лауазымы белгілі бір отбасында мұрагерлікпен беріледі, олардың үйі сол елдің елтаңбасын таңбалайды, ал ел бұл лауазымды бұрынғы консул қайтыс болғаннан кейін консулдың ұлына немесе басқа мұрагеріне бекітеді. Манн бірнеше рет айтқандай, консулдың әйелі "Консулин" деп аталады және күйеуі қайтыс болғаннан кейін де осы атауды сақтайды. Кітаптағы кейіпкерлер Дания, Нидерланды және Португалия елдерінің консулдары ретінде есімдері жиі кездеседі.
In the social life of 19th century Lübeck as depicted in Thomas Mann's novel Buddenbrooks – based on Mann's thorough personal knowledge of his own birthplace – an appointment as the consul of a foreign country was a source of considerable social prestige among the city's merchant elite. As depicted in the book, the position of a consul for a particular country was in practice hereditary in a specific family, whose mansion bore the represented country's coat of arms, and with that country confirming the consul's son or other heir in the position on the death of the previous consul. As repeatedly referenced by Mann, a consul's wife was known as "Konsulin" and continued to bear that title even on the death of her husband. Characters in the book are mentioned as consuls for Denmark, the Netherlands and Portugal.
Рөл мен міндеттері
Консул кеңсесі – консулдық деп аталады және әдетте сол шетел мемлекетінің (қабылдаушы мемлекет) астанасындағы мемлекеттің басты өкілдігіне, әдетте елшілікке немесе Достастық елдері арасында жоғары комиссияға бағынады. Елшілік немесе жоғары комиссия терминдері сияқты, консулдық консулдың кеңсесін ғана емес, сонымен қатар консул мен оның қызметкерлері орналасқан ғимаратты да білдіруі мүмкін. Консулдық елшілікпен бір орында орналасуы мүмкін.
The office of a consul is a consulate and is usually subordinate to the state's main representation in the capital of that foreign country (host state), usually an embassy or – between Commonwealth countries – high commission. Like the terms embassy or high commission, consulate may refer not only to the office of consul, but also to the building occupied by the consul and their staff. The consulate may share premises with the embassy itself.
Консулдық дәреже
Жоғары дәрежелі консул бас консул деп аталады және бас консулдыққа тағайындалады. Әдетте, бас консулдың басшылығымен бір немесе бірнеше бас консулдың орынбасары, консулдар, вице-консулдар және консулдық агенттер жұмыс істейді. Бір ел басқа елге бірнеше бас консулды тағайындай алады. Бас консул (CG) (көпше түрі: бас консулдар) – бас консулдықты басқаратын және белгілі бір жерде қызмет ететін ең жоғары дәрежедегі консул. Бас консул сондай-ақ, ел ішіндегі басқа бағынышты консулдық кеңселерді қамтитын консулдық округтерге де жауапты болуы мүмкін. Бас консул өз мемлекетінің орналасқан еліндегі өкілі ретінде қызмет етеді, бірақ басқа елде өз елі атынан сөйлеу құқығына қатысты соңғы билік тек бір ғана елшіге тиесілі. Тағы бір анықтама – елшіліктің консулдық бөлімінің жетекшісі. Бұл бас консул – дипломат және елшінің командалық құрамының мүшесі.
A consul of the highest rank is termed a consul general and is appointed to a consulate general. There is typically one or more deputy consuls general, consuls, vice consuls, and consular agents working under the consul general. A country may appoint more than one consul general to another nation. A consul general (CG) (plural: consuls general) is an official who heads a consulate general and is a consul of the highest rank serving at a particular location. A consul general may also be responsible for consular districts which contain other, subordinate consular offices within a country. The consul general serves as a representative of their state in the country where they are located, although ultimate jurisdiction over the right to speak on behalf of a home country within another country belongs to the single ambassador. Another definition is the leader of the consular section of an embassy. This consul general is a diplomat and a member of the ambassador's country team.
Билік пен қызмет
Әр түрлі дәрежедегі консулдар белгілі бір іс-әрекеттер үшін, мысалы, құжаттарды нотариаттан растау үшін арнайы заңдық өкілеттіктерге ие болуы мүмкін. Сондықтан, басқа міндеттері бар дипломатиялық қызметкерлер консулдық патент (тапсырма) ала алады. Дипломатиялық қатынастар туралы Вена конвенциясында белгіленгеннен басқа, консулдық қызметкердің не істеу керектігін нақты көрсететін ресми талаптар аз. Мысалы, кейбір елдерде консулдық қызметкерлер виза беруге жауапты болуы мүмкін, ал басқа елдер "консулдық қызметтерді" тек отандастарына көмек көрсету, құжаттарды заңдастыру сияқты мәселелермен шектеуі мүмкін. Дегенмен, консулдықтардың өзінде әр түрлі дәрежедегі консулдар болады, тіпті егер олардың консулдық қызметпен байланысы аз немесе мүлдем болмаса да. Консулдықтың қызметіне өз ел азаматтарының қонақ елде уақытша немесе тұрақты түрде тұруы кезіндегі мүдделерін қорғау, паспорттар беру, шетелдіктерге виза беру және қоғамдық дипломатия кіреді. Алайда, консулдықтың басты рөлі дәстүрлі түрде сауданы дамытуға бағытталған – компанияларға инвестиция жасауға, тауарлар мен қызметтерді өз еліне және қабылдаушы елге импорттауға және экспорттауға көмектесу. Бұл жарияланбаса да, консулдықтар, елшіліктер сияқты, тағайындалған елден ақпарат жинауға құқылы.
Consuls of various ranks may have specific legal authority for certain activities, such as notarizing documents. As such, diplomatic personnel with other responsibilities may receive consular letters patent (commissions). Aside from those outlined in the Vienna Convention on Diplomatic Relations, there are few formal requirements outlining what a consular official must do. For example, for some countries, consular officials may be responsible for the issue of visas; other countries may limit "consular services" to providing assistance to compatriots, legalization of documents, etc. Nonetheless, consulates proper will be headed by consuls of various ranks, even if such officials have little or no connection with the more limited sense of consular service. Activities of a consulate include protecting the interests of their citizens temporarily or permanently resident in the host country, issuing passports; issuing visas to foreigners and public diplomacy. However, the principal role of a consulate lies traditionally in promoting trade—assisting companies to invest and to import and export goods and services both inwardly to their home country and outward to their host country. Although it is not admitted publicly, consulates, like embassies, may also gather intelligence information from the assigned country.
Консулдық округтер
Көпшілік пікірге қарамастан, консулдықтардың көптеген қызметкерлері кәсіби дипломаттар болуы мүмкін, бірақ олар аккредитацияланбаса, әдетте дипломатиялық иммунитетке ие болмайды. Консулдар мен консулдық мекемелердің аккредитацияланған қызметкерлеріне берілетін иммунитеттер мен жеңілдіктер (консулдық иммунитет) көбінесе олардың қызметтік өкілеттіктері шегіндегі іс-әрекеттерімен және консулдық мекемеге қатысты, оның ресми міндеттерін орындау үшін қажетті іс-әрекеттермен ғана шектеледі. Іс жүзінде консулдық жеңілдіктер мен иммунитеттерді қолдану елден елге кеңінен өзгеше болуы мүмкін. Консульдықтар елшіліктер сияқты дипломатиялық миссиялардан көп. Елшілер тек шетел мемлекеттерінің астаналарына жіберіледі (бірақ ерекше жағдайларда елден тыс жерге де жіберілуі мүмкін, мысалы, бірнеше мандат болғанда, кішкентай мемлекет көршілес, салыстырмалы түрде маңызды емес мемлекеттерге бір елшіні аккредитациялауы мүмкін). Консулдар мемлекеттің астанасында және елдің басқа қалаларында орналасады, әсіресе экономикалық белсенділік орталықтарында және көптеген экспаттар тұратын қалаларда. Мысалы, АҚШ-та көптеген елдердің Нью-Йорк қаласында (Біріккен Ұлттар Ұйымының штаб-квартирасы) бас консулдығы бар, ал кейбіреулерінің басқа ірі қалаларда да бас консулдықтары бар. Консульдықтар өз елдерінің дипломатиялық миссиясының (әдетте, қабылдаушы елдің астанасындағы елшілік) бағынышты бөлімдері болып табылады. Дипломатиялық миссиялар халықаралық құқықта Дипломатиялық қатынастар жөніндегі Вена конвенциясына сәйкес құрылады, ал бас консулдықтар мен консулдықтар халықаралық құқықта Консулдық қатынастар жөніндегі Вена конвенциясына сәйкес құрылады. Формальды түрде, кем дегенде АҚШ жүйесінде, консулдық мансап (көрекейлілік ретімен: бас консул, консул, вице-консул, құрметті консул) дипломаттардың нақты мағынадағы иерархиясынан өзгеше. Алайда, адамдардың бір иерархиядан екіншісіне ауысуы және консулдық қызметкерлердің дипломатиялық миссияның консулдық бөлімінде, мысалы, елшілікте, тек консулдық міндеттерді орындайтын астанада жұмыс істеуі жиі кездеседі. Ұлттар Достастығы елдері арасында дипломатиялық және консулдық қызметтерді астанадағы Жоғары комиссариат жүзеге асыруы мүмкін, бірақ ірі Ұлттар Достастығы елдері әдетте ірі қалаларда консулдықтар мен бас консулдықтарға ие. Мысалы, Торонто, Сидней және Окленд өздерінің ұлттық астаналарына қарағанда экономикалық жағынан маңыздырақ болғандықтан, онда консулдықтар қажет.
Contrary to popular belief, many of the staff of consulates may be career diplomats, but they do not generally have diplomatic immunity unless they are also accredited as such. Immunities and privileges for consuls and accredited staff of consulates (consular immunity) are generally limited to actions undertaken in their official capacity and, with respect to the consulate itself, to those required for official duties. In practice, the extension and application of consular privileges and immunities can differ widely from country to country. Consulates are more numerous than diplomatic missions, such as embassies. Ambassadors are posted only in a foreign nation's capital (but exceptionally outside the country, as in the case of a multiple mandate, e. g., a minor power may accredit a single ambassador with several neighbouring states of modest relative importance that are not considered important allies). Consuls are posted in a nation's capital, and in other cities throughout that country, especially centres of economic activity and cities with large populations of expatriates. In the United States for example, most countries have a consulate general in New York City (the home of the United Nations), and some have consulates general in other major cities. Consulates are subordinate posts of their home country's diplomatic mission (typically an embassy, in the capital city of the host country). Diplomatic missions are established in international law under the Vienna Convention on Diplomatic Relations, while consulates general and consulates are established in international law under the Vienna Convention on Consular Relations. Formally, at least within the US system, the consular career (ranking in descending order: consul general, consul, vice consul, honorary consul) forms a different hierarchy from the diplomats in the strict sense. However, it is common for individuals to be transferred from one hierarchy to the other, and for consular officials to serve in a capital carrying out strictly consular duties within the consular section of a diplomatic post, e. g., within an embassy. Between Commonwealth countries, both diplomatic and consular activities may be undertaken by a High Commission in the capital, although larger Commonwealth nations generally also have consulates and consulates general in major cities. For example, Toronto, Sydney and Auckland are of greater economic importance than their respective national capitals, hence the need for consulates there.
Гонконг
Гонконг британдық басқаруда болған кезде Канада, Австралия, Жаңа Зеландия, Үндістан, Малайзия және Сингапур сияқты Ұлттар Достастығы елдерінің дипломатиялық миссиялары комиссиялар деп белгілі болды. 1997 жылы егемендік Қытайға өткеннен кейін олар бас консулдар деп қайта аталды, ал соңғы комиссар бас консул болды. Дегенмен, Австралия комиссиясы 1986 жылы бас консулдар деп өзгертілген. Гонконгтың Қытайдың арнайы әкімшілік аймағы мәртебесіне байланысты, кейбір елдердің Гонконгтағы бас консулдары Пекиндегі елшіліктеріне емес, Канада, Ұлыбритания және АҚШ сияқты елдердің сыртқы істер министрліктеріне тікелей есеп береді.
When Hong Kong was under British administration, diplomatic missions of Commonwealth countries, such as Canada, Australia, New Zealand, India, Malaysia, and Singapore were known as commissions. After the transfer of sovereignty to China in 1997, they were renamed consulates general, with the last commissioner becoming consul general. However, the Australian commission had been renamed the consulate general in 1986. Owing to Hong Kong's status as a special administrative region of China, some countries' consulates general in Hong Kong report directly to their respective foreign ministries, rather than to their embassies in Beijing, such as those of Canada, the United Kingdom and the United States.
Құрметті консул
Кейбір консулдар өкілдік ететін мемлекеттің мансапты қызметкерлері емес. Олар жіберуші елдің азаматтығына ие жергілікті тұрғындар болуы мүмкін, ал кішігірім қалаларда немесе толық уақытты дипломатиялық миссиялардан тым алыс орналасқан қалаларда, кейбір шетелдік үкімет өкілдік етудің бір түрінің қажеттілігін сезінсе, бұрынғыда дипломатиялық қызметіне кірмеген адамды осы лауазымға тағайындауы мүмкін. Мұндай консулдар осы қызметті жеке (көбінесе коммерциялық) іс-әрекеттерімен үйлестіре алады, ал кейбір жағдайларда тіпті жіберуші елдің азаматы болмауы да мүмкін. Мұндай консулдық тағайындамаларға әдетте «құрметті консул» немесе «ad honorem консулы» деген атақ беріледі. Мұндай қабылдау және тағайындау тәртібі елден елге өзгеше, кейбіреулері екеуін де, біреуін де, немесе ешқайсысын да жасамайды. Ақпараттың ашықтығы да әртүрлі, кейбір мемлекеттер тіпті мұндай мәліметтерді сыртқы істер министрліктерінің веб-сайттарында жарияламайды. Сонымен қатар, кейбір елдерде құрметті консулдық жүйе мүлдем қолданылмайды. Америка Құрама Штаттары құрметті консулдар тізімін шектейді және оларға тек бірнеше шектеулі құқықтар ғана береді. Кейбір жағдайларда «террорлық қаржыландыруға, қару-жарақ саудасына және есірткі тасымалына қатысы бар деген айыппен ұсталғандар» құрметті консул лауазымын өз мүддесі үшін пайдаланған. Басқа міндеттеріне қарамастан, құрметті консулдық қызметкерлер (терминнің кең мағынасында) кейбір жағдайларда өздерінің құзыреті шегінде тағайындаған елдің азаматтарының әл-ауқаты үшін де жауапты болады.
Some consuls are not career officials of the represented state. They may be local people with the nationality of the sending country, and in smaller cities, or in cities that are very distant from full time diplomatic missions, a foreign government which feels that some form of representation is nevertheless desirable may appoint a person who has not hitherto been part of their diplomatic service to fulfill this role. Such a consul may well combine the job with their own (often commercial) private activities, and in some instances may not even be a citizen of the sending country. Such consular appointments are usually given the title of honorary consul or consul ad honorem. Such hosting and appointing varies from nation to nation, with some doing both, one or the other, or neither. The transparency also varies, with some nation states not even including such information on the websites of their foreign ministries. Too, some do not use the honorary consul system at all. The United States of America limits whom it will recognise as honorary consuls and grants only some limited rights. In some cases "accused terror financiers, arms traffickers and drug runners" have misused their position as honorary consuls. Despite their other roles, honorary consular officers (in the widest use of the term) in some instances also have responsibility for the welfare of citizens of the appointing country within their bailiwick.