МиГ-29К: Кеме сарайына арналған көпүрлі күрес ұшағы

Кіріспе

Микоян МиГ-29К (Микоян МиГ-29K; НАТО коды: Fulcrum D) – Микоян конструкторлық бюросы әзірлеген, кез келген ауа райында қолданылатын, көпүрлі күрес ұшағы. МиГ-29К 1980-ші жылдардың соңында МиГ-29М негізінде жасалды. Микоян оны 4+ буын ұшақ деп сипаттайды. Сериялық МиГ-29К ұшақтары прототиптерден көп функциялы радар, бірнеше жаңа кабина дисплейлері, HOTAS (қолдар газ және рульде) басқару жүйесі, RVV AE (R-77 деп те аталады) әуеден әуеге зымырандар, сондай-ақ кемеге қарсы және радарға қарсы зымырандар, жердегі нысаналарды жоюға арналған қарулармен жабдықталған. МиГ-29К-ге тапсырыс берілмеді және бастапқыда тек екі прототип салынды, себебі 1990-шы жылдардың басында Ресей Әскери-теңіз күштері Су-27К (кейіннен Су-33 деп аталды) ұшағын басымдыққа қойды. 1992 жылдан бері қаржыландыру жетіспесе де, Микоян МиГ-29К ұшағы бойынша жұмысты тоқтатқан жоқ. 1990-шы жылдардың соңында бұрынғы кеңестік әуе кемесін сатып алған Үндістанның кемедегі күрес ұшағына деген қажеттілігіне байланысты бағдарламаға серпіліс болды, және МиГ-29К 2009 жылы Үндістан Әскери-теңіз күштерінің авиациясына тапсырылды. 2010 жылға қарай Су-33 ұшақтарының қызмет мерзімі аяқталуға жақын болғандықтан, Ресей Әскери-теңіз күштері де МиГ-29К ұшағына тапсырыс берді.

Шығу тегі

МиГ-29К жобасы 1970-ші жылдардың соңында Кеңес Әскери-теңіз күштері авианосецке арналған, жоғары дыбыстық жылдамдықпен ұша алатын истребительге қажеттілік туындаған кезде басталды. Бұл талапты орындау үшін алғашқы қадам ретінде Микоян конструкторлық бюросы МиГ-29KVP (Korotkii Vzlet i Posadka, яғни "қысқа ұшып көтерілу және қону") деп аталатын "концепцияның дәлелі" нұсқасын жасады. KVP алғаш рет 1982 жылғы 21 тамызда ұшырылды және кең ауқымды сынақтардан өтті, олардың нәтижесінде ол шаңғыдан секіру арқылы қауіпсіз жұмыс істей алатынын көрсетті. Бірақ, идеалды жағдайда сериялық ұшаққа көбірек қуат және үлкен қанат ауданы қажет болды. МиГ-29K, МиГ-29 сериялық үлгісінен айтарлықтай ерекшеленді, жаңа көп функциялы радармен ("Жук" деп аталды), HOTAS (газ және рульді басқару) принципімен жұмыс істейтін монохромды дисплейі бар кабинамен, RVV AE әуеден-әуеге белсенді басқарушы зымырандарымен, кемеге қарсы және радарға қарсы зымырандармен, сондай-ақ ауадан жерге дәлдікпен басқарылатын қарулармен жабдықталды. Қозғалтқышты сыртқы заттардың зақымдауынан қорғау үшін, қозғалтқыш кіреберістері металл есіктер мен жағалаудағы МиГ-29 ұшақтарында қолданылатын көмекші кіреберіс жалюзилерінің орнына, ауа ағынын қамтамасыз ететін кері тартылатын торлармен жабдықталды. МиГ-29K-нің алғашқы ұшуын 1988 жылғы 23 шілдеде Сакиде сынақ ұшқышы Токтар Аубакиров жүзеге асырды. 1989 жылғы 1 қарашада, "Сухой Су-27К" ұшағымен бір күні, Аубакиров "Тбилиси" крейсерінде (қазір "Адмирал Кузнецов" деп аталады) МиГ-29K ұшағының алғашқы қондыруын орындады. Сол күні кеме палубасынан алғашқы ұшып шығу да сәтті аяқталды. 1989-1991 жылдары МиГ-29K "Адмирал Кузнецовта" қосымша сынақтардан өтті. Кеңес Одағының ыдырауымен жоба тоқтатылды, ал Ресей Әскери-теңіз күштері бәсекелес Су-33 ұшағын іздестірді. Микоян қаржыландырудың жетіспеуіне қарамастан, МиГ-29K-дегі жұмысты жалғастырды. "Адмирал Кузнецовта" жүргізілген сынақтар барысында ұшақ спрингбордтан көмекпен ұшып шықты, ұшып көтерілу жолағы 150 және 250 метрлік болды. Сынақтардың нәтижелеріне сәйкес, қонудың дәлдігі өте жоғары болды, бұл кейіннен "Адмирал Горшковта" үш кабельді тұтқындағыш жүйеге ауысуға мүмкіндік берді. Автоматты газды басқару жүйесінің қолданылуы қонудың дәлдігін одан әрі арттырады. Ұшу сипаттамалары тропикалық жағдайда, кеме жылдамдығы 30 км/сағ болғанда көптеген ұшуларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді. "Адмирал Горшков" совет флотының құрамында болған кезде, ол тік ұшып көтерілуге (V/STOL) қабілетті ұшақтарды пайдаланатын гибридтік авианосец/крейсер болды, сондықтан палуба МиГ-29K-ны пайдалану үшін ұшып көтерілу пандусымен және тұтқындағыш сымдармен жаңартылды. Ұшақта кеңейтілген және бүгілетін қанаттары, тұтқындағыш ілгегі және коррозиядан қорғалған, күшейтілген фюзеляжы бар. Үндістанның шешімінде МиГ-29K-ны Су-33-тен басым етуге себеп болған факторлардың бірі Су-33-тің үлкен мөлшері болды, бұл палубадағы ұшақтар санын одан әрі шектеді. МиГ-29K-ға үндістандық талаптарға сәйкес өзгерістер енгізілді, оның ішінде "Жук МЕ" радарі, RD 33MK қозғалтқышы, 13 қару стансасына дейінгі жауынгерлік жүк, 4 арналы цифрлық ұшуды басқару жүйесі. Ол МиГ-29М және МиГ-29СМТ ұшақтарында тасымалданатын қарулардың барлық түрлерімен үйлесімді. Авианосец базасындағы AWACS платформасының жетіспеушілігі мәселесі екі орындық МиГ-29КУБ-ты одан әрі дамыту арқылы шешілуі мүмкін. Теориялық тұрғыдан алғанда, МиГ-29КУБ-ты қуатты радармен және шифрланған деректерді беру желісімен жабдықтауға болады, бұл AEW қамту үшін бірнеше МиГ-29КУБ ұшақтарын желіге қосуға мүмкіндік береді. МиГ-29КУБ-ты электрондық соғыс және алыс қашықтықтағы қиындықтар сияқты салаларда да жетілдіруге болады.

The MiG 29K project was initiated in the late 1970s when the Soviet Navy developed a requirement for a supersonic carrier based fighter. As a first step to meet this requirement, the Mikoyan design bureau designed a "proof of concept" version of the MiG 29 fitted with a stronger undercarriage and a reinforced tail section with an arrestor hook, the MiG 29KVP (Korotkii Vzlet i Posadka, or "short take off and landing"). The KVP first flew on 21 August 1982, and was subject to extensive trials which demonstrated it could safely operate from a ski jump, but ideally a production aircraft needed more power and greater wing area. The MiG 29K differed considerably from the MiG 29 production model, featuring a new multi function radar, dubbed Zhuk; a cockpit with monochrome display and use of the HOTAS (hands on throttle and stick) principle; the RVV AE air to air active homing missiles; antiship and antiradar missiles; as well as air to ground precision guided weapons. To protect the engine from foreign object damage (FOD), the engine inlets were fitted with retractable grills for air flow, rather than metal doors and leading edge extension auxiliary intake louvres used by land based MiG 29s. The MiG 29Ks first flight was performed on 23 July 1988 at Saky by test pilot Toktar Aubakirov. On 1 November 1989, on the same day as the Sukhoi Su 27K, Aubakirov executed the first carrier landing of MiG 29K on the aircraft carrying cruiser Tbilisi (now known as Admiral Kuznetsov), the first take off from the carrier's deck was successfully performed the same day. During 1989–1991, the MiG 29K underwent further tests aboard Admiral Kuznetsov. The project was put on hold with the collapse of the Soviet Union, while the Russian Navy only pursued the rival Su 33. Mikoyan continued work on the MiG 29K despite the lack of funding. During its tests aboard Admiral Kuznetsov, the aircraft had a springboard assisted takeoff from strips and long. According to the results of the tests, the landing accuracy proved to be very high, which made it possible at a later stage to switch over to a three cable arrester system on Admiral Gorshkov. The landing accuracy is additionally enhanced through the employment of an autothrottle system. The takeoff characteristics allow for most flights to be possible under tropical conditions at a ship speed of When Admiral Gorshkov was part of the Soviet fleet, it was a hybrid aircraft carrier/cruiser using vertical take off (V/STOL) aircraft; thus the deck was refurbished with a take off ramp and arrestor wires for operating MiG 29Ks. The aircraft has an enlarged and folding wing, an arrestor hook and a corrosion protected reinforced fuselage. One factor favouring the MiG 29K over the Su 33 in the Indian decision was the larger size of the Su 33, which further limited the number of aircraft on deck. Modifications were made to the MiG 29K for Indian requirements, including the Zhuk ME radar, RD 33MK engine, a combat payload up to , 13 weapon stations, and updated 4 channel digital fly by wire flight control system. It is compatible with the full range of weapons carried by the MiG 29M and MiG 29SMT. The problem of lack of aircraft carrier based AWACS platform may be tackled by further development of dual seat MiG 29KUB. It is theoretically possible to outfit the MiG 29KUB with powerful radar, and encrypted data links, to permit networking of multiple MiG 29KUB aircraft for AEW coverage. The MiG 29KUB may also be enhanced in areas such as electronic warfare and long range interdiction.

Дизайн

МиГ-29К – Микоян МиГ-29М-нен терең өзгертілген, теңіз операциялары үшін жасалған. Ұшақ корпусы мен шасси қону кезінде туындайтын жүктемеге төтеп беру үшін нығайтылған. Қанаттары бүгіліп жиналады, тежегіш ілмек және катапультаға қосылатын құрылғылар қосылды. МиГ-29К, ертедегі МиГ-29-дан айырмашылығы, әуеде жанармай құюмен қатар, басқа ұшақтарды да жанармаймен қамтамасыз ете алады. МиГ-29К-де екі кең арақашықтықтағы РД-33МК қозғалтқышы орнатылған. Алғашқы прототиптер екі РД-33К турбовентиляторлық қозғалтқышпен жабдықталды, олардың әрқайсысының қысымдық күші 86,3 кН (19 800 фунт) және кемеден ұшу үшін 92,2 кН (20 723 фунт) болуы мүмкін. РД-33МК қозғалтқышы базалық РД-33-қа қарағанда 7%-ға артық қуатқа ие, бұл турбина қанаттарында жақсартылған материалдарды пайдалану арқасында мүмкін болды. Ішкі жанармай көлемі ұлғайтылып, 850 км (531 миль) жауынгерлік радиусқа қол жеткізілді. Үш қанат астындағы жанармай бактерілерімен жауынгерлік радиусты ұлғайтуға болады. Ұшақтың максималды салмағы арттырылды, бұл жүк көлемін ұлғайтуға мүмкіндік берді. МиГ-29КУБ екі орынды ұшағы, ұшқыштарды оқытуға арналған, сонымен қатар бір орынды ұшақ сияқты жауынгерлік тапсырмаларды орындай алады. Ауадағы нысананы табу режимінде бір мезгілде онға дейін нысананы қадағалап, төртеуіне шабуыл жасауға болады. Ауадан жерге шабуыл режимінде радар танктің орналасқан жерін анықтай алады, ал көпірді – , теңіздік эсминецті – алыстан көреді, сондай-ақ бір уақытта екі жер бетіндегі нысананы қадағалауға болады. Радардың сканерлеу аймағы азимут бойынша ±85 градус, ал биіктік бойынша +56/40 градусқа жетеді. МиГ-29К оптикалық және лазерлік жүйелермен біріктірілген IRST жүйесімен жабдықталуы мүмкін. Ол жер және әуе нысаналары үшін нысананы табуға қажетті мәліметтерді ұсынады, 360 градусқа айналатын барлық бағыттағы нысаналарды анықтай алады. IRST жақын қашықтықтағы зымырандардың траекториясын да көрсете алады.

Қару-жарақ пен қорғаныс мүмкіндіктері

МиГ-29К-де сол жақ қанатының түбіне 30 мм-лік GSh 30-1 зеңбірек орнатылған. Ол лазерлік басқарылатын және электрооптикалық бомбаларды, сондай-ақ Х-25МЛ/25МП, Х-29Т, Х-31Г/31А, Х-35У сияқты ауадан-жерге зымырандармен және ракеталармен жабдықталған. Х-31П пассивті радарлық басқарылатын зымырандар радиолокациялық қарсы зымыран ретінде қолданылады. Х-35, Х-31А кемеге қарсы зымырандары кемелерді жоюға арналған, ал ауадағы күрес үшін RVV-AE, R-27ER/ET және R-73E зымырандары қолданылады. Ұшақ түрлі шетелдік қару-жарақтарға бейімделе алады. МиГ-29К төмен байқалатын технологиялардың, озық электрондық соғыс жүйелерінің, баллистикалық осалдықты азайтудың және ұшақтың тірі қалу мүмкіндігін арттыру үшін алысқа атқыш қарулардың үйлесімін ұсынады. 2010 жылдың қаңтар айында Үндістан мен Ресей Үндістанның теңіз күштеріне қосымша 29 МиГ-29К жеткізу үшін 1,2 миллиард АҚШ доллары сомасында келісімге келді. МиГ-29К 2010 жылдың ақпанында Үндістанда қызметке түсті. 2011 жылдың мамырында бес МиГ-29К және ұшу симуляторы жеткізілді. Жеткізілімдер 2012 жылға дейін жалғасты. 2013 жылдың соңына дейін «Адмирал Горшков» әскери-теңіз кемесі Үндістанның теңіз күштеріне қосылғанша, ұшақтар Үндістанның батыс жағалауындағы Гоада орналасқан. «Викрамадитья» 24 МиГ-29К/КУБ истребителін тасымалдауға күтілді. Үндістан құрастырып жатқан болашақ отандық әскери-теңіз кемесі де осы ұшақтарды тасымалдауы мүмкін. Кейін Ресей апаттың себебі пилоттың қатесі болғанын және ұшақты жерге қою қажеттігі жоқ екенін мәлімдеді. 2011 жылдың тамызында МиГ компаниясының бас директоры Сергей Коротков 2004 жылғы келісім бойынша тапсырылған 16 ұшақтың соңғы бесеуі жыл соңына дейін жеткізілетінін, ал 29 МиГ-29К-ның екінші партиясын жеткізу 2012 жылы басталатынын хабарлады. 2012 жылдың қарашасында МиГ-29К/КУБ Үндістан теңіз күштері үшін теңіздегі сынақтарын аяқтады. Бір мәселе – Батыс пен Украинаның Ресейге қарсы санкциялары Микоянға зауытта құрастыруға қажетті компоненттерді импорттауға кедергі келтірді, сондықтан оларды Үндістанда «ұшу жолағында» орнатуға тура келді. 2016 жылғы есепте Үндістанның бас аудиторы CAG қозғалтқыштардағы, ұшақ корпусындағы және сымдық басқару жүйелеріндегі ақауларға байланысты ұшақты сынап бағалады. МиГ-29К-ның техникалық дайындығы 15,93%-дан 37,63%-ға дейін, ал МиГ-29КУБ-тің 21,30%-дан 47,14%-ға дейін ауытқыды; 40 қозғалтқыш (62%) конструкциялық ақауларға байланысты қызметтен алынды. Бұл ақаулар ұшақтың қызмет мерзімін 6000 сағаттан қысқартуы мүмкін. Алайда, екі елдің бірлескен күш-жігерінің нәтижесінде техникалық дайындық шамамен 70%-ға жақсарды. 2017 жылы Үндістан үкіметі МиГ-29 ұшақтарын 57 жаңа ұшақпен алмастыруды жоспарлап отырғанын жариялады, бұл француздық Dassault Rafale және американдық Boeing F/A 18E/F Super Hornet арасындағы бәсекеге айналды. 2018 жылдың желтоқсан айында Теңіз күні қарсаңында баспасөзге сөйлеген сөзінде Теңіз күштерінің бас қолбасшысы адмирал Ланба МиГ-29К туралы: «Қазіргі уақытта Ресейден қосалқы бөлшектерді жеткізуде ешқандай мәселе жоқ. МиГ-29К паркі қазір жақсы жұмыс істеп жатыр» деді. Үндістан теңіз күштері МиГ-29К ұшағын өзінің алғашқы отандық «Инс Викрант» кемесіне орналастыруды жоспарлап отыр және осы мақсатта жаңартылған мүмкіндіктермен жаңа жауынгерлік ұшақтарды сатып алуды көздеп отыр. Үндістан теңіз күштерінің бас қолбасшысы адмирал Сунил Ланба МиГ-29К паркінің техникалық қызмет көрсетуі мен қосалқы бөлшектердің қолжетімділігіне қатысты мәселелер, бұрын олардың дайындығын төмендеткен, шешілгенін мәлімдеді. 2023 жылдың 26 мамырында МиГ-29К түнгі теңіз сынақтары кезінде сәтті қонды.

MiG 29K has a GSh 30 1 30 mm cannon in the port wing root. It has provisions for laser guided and electro optical bombs, as well as air to surface missiles like Kh 25ML/25MP, Kh 29T, Kh 31G/31A, Kh 35U, and rockets. Kh 31P passive radar seeker missiles are used as anti radiation missiles. Kh 35, Kh 31A antiship missiles are for anti ship roles; for aerial combat air to air missile like RVV AE, R 27ER/ET and R 73E are fitted. The aircraft is also adaptable to various foreign weapons. The MiG 29K has a combination of low observable technology, advanced electronic warfare capabilities, reduced ballistic vulnerability, and standoff weapons to enhance the fighter's survivability. In January 2010, India and Russia signed a deal worth US$1.2 billion for the Indian Navy to receive an additional 29 MiG 29Ks. The MiG 29K entered operational service with India in February 2010. Further deliveries of five MiG 29Ks and a flight simulator took place in May 2011. Further deliveries are to continue through 2012. The fighters were based at in Goa on India's west coast until Soviet aircraft carrier Admiral Gorshkov joined the navy under the name of in last quarter of 2013. Vikramaditya was expected to carry up to 24 MiG 29K/KUB fighters. The future indigenous aircraft carrier , being built by India, is also likely to carry these aircraft. Russia later announced that pilot error had caused the crash, and there was no need to ground the aircraft. In August 2011, MiG's General Director Sergei Korotkov announced that the final five out of the 16 aircraft contracted in 2004 would be delivered by the end of the year; and that deliveries of a second batch of 29 MiG 29Ks would begin in 2012. In November 2012, the MiG 29K/KUB completed sea trials for the Indian Navy. One problem is that Western and Ukrainian sanctions on Russia have prevented Mikoyan importing components for assembly at the factory, instead they have had to be installed "on the flightline" in India. In a 2016 report, India's national auditor CAG criticized the aircraft due to defects in engines, airframes and fly by wire systems. The serviceability of MiG 29K was reported ranging from 15.93% to 37.63% and that of MiG 29KUB ranging from 21.30% to 47.14%; with 40 engines (62%) being rejected/withdrawn from service due to design defects. These defects are likely to reduce the service life of the aircraft from the stated 6000 hours. However, it was reported that recent efforts made by the two countries have improved serviceability to around 70%. In 2017, the Indian government announced the planned replacement of the MiG 29 with 57 new aircraft, with a competition primarily between the French Dassault Rafale and the American Boeing F/A 18E/F Super Hornet. In December 2018 when addressing the press on the eve of Navy Day CNS Admiral Lanba noted regarding the MiG 29K, "there is no issue on supplies of spare parts from Russia at the moment The MiG 29K fleet has been performing well now." The Indian Navy plans to deploy the MiG 29K onboard its first domestically built carrier, INS Vikrant, and will acquire further combat jets with updated capabilities for this purpose. Indian Navy Chief Admiral Sunil Lanba announced that issues related to maintenance and availability of spare parts for the MiG 29K fleet, which had previously undermined their readiness, had been resolved. On 26 May 2023, a MiG 29K successfully landed on during night sea trials.

Ресей

Ресей әскери-теңіз флотының 279-шы кемелік истребитель авиациялық полкі 21 Су-33 истребителінен тұрады, олардың қызмет мерзімі 2015 жылға дейін толуы күтілген. 10-нан 12-ге дейін жаңартудан өтеді, соның ішінде еркін түсу бомбалары үшін Gefest SVP 24 нысана алу құрылғысы орнатылып, оларға шектеулі жер шабуылы мүмкіндігі беріледі.

Ресей теңіз флоты 2009 жылдың соңында адмирал Кузнецов үшін 24 МиГ-29К тапсырыс берді. МиГ-29К ұшақтарын Ресей теңіз флотына жеткізу 2010 жылы басталды. МиГ және Ресей 2011 жылдың тамызында МиГ-29К/КУБ ұшақтарына қосымша тапсырыс беру туралы соңғы келіссөздер жүргізді. 2012 жылдың ақпан айында "Сухой Су-33" ұшақтарын ауыстыру мақсатында "Адмирал Кузнецовтан" жұмыс істеу үшін 20 МиГ-29КР истребитель-бомбардировщик және 4 МиГ-29КУБР операциялық оқу ұшағына тапсырыс берілді. Алайда, 2015 жылы Теңіз күштерінің Әуе және Әуе қорғанысы күштерінің командирі генерал-майор Игорь Кожин қазіргі күштерді күшейту үшін екінші истребитель полкі құрылатынын хабарлады, сондай-ақ МиГ-29 ұшақтары осы жаңа бөлімшеде пайдаланылатынын, ал қалған Су-33 ұшақтары жаңартылып, қайта қолданылатынын мәлімдеді. 2016 жылдың қазан айында 100-ші тәуелсіз кемелік истребитель авиациялық полкінен төрт МиГ-29КР/КУБР ұшағы Ресейдің Сириядағы әскери операциясы аясында Жерорта теңізіне ұрыс тобымен бірге аттанған кезде адмирал Кузнецовтың әуе тобының құрамына кірді. 2016 жылдың 13 қарашасында Жерорта теңізіндегі операция кезінде МиГ-29КУБР адмирал Кузнецовқа оралып бара жатқанда апатқа ұшырады.

Апаттар

2011 жылы 23 маусымда МиГ-29КУБ ұшағы Ресейде сынақ барысында апатқа ұшырап, екі ұшқыш қаза тапты. 2016 жылдың 13 қарашасында МиГ-29КУБР ұшағы Сириядағы миссиядан "Адмирал Кузнецов" әуе кемесіне оралғанда Жерорта теңізіне құлап түсті. Ұшқыш құтқарылды деген хабар бар. 2018 жылдың 3 қаңтарында Үндістан Әскери-теңіз күштерінің МиГ-29К ұшағы Гоадағы ұшу-қону жолағынан сырғып шығып, өртеніп кетті, ұшқыш қауіпсіз жерге түсті. 2019 жылдың 16 қарашасында Үндістан Әскери-теңіз күштерінің МиГ-29КУБ оқу-жаттығу ұшағы қозғалтқышының бұзылуынан апатқа ұшырады, екі ұшқыш та қауіпсіз жерге түсті. 2020 жылдың 23 ақпанында Үндістан Әскери-теңіз күштерінің МиГ-29КУБ оқу-жаттығу ұшағы құс соққаннан кейін құлап түсті, екі ұшқыш та қауіпсіз жерге түсті. 2020 жылдың 26 қарашасында Үндістан Әскери-теңіз күштерінің МиГ-29КУБ оқу-жаттығу ұшағы теңізге құлап, бір ұшқыш қаза тапты. 2022 жылдың 12 қазанында Үндістан Әскери-теңіз күштерінің МиГ-29К ұшағы INS Хансадан жақын жерде, Гоа жағалауында теңізге құлап кетті, ұшқыш құтқарылды.