Кіріспе

Бастауыш сайлауда кандидаттарды іріктеу жүйесі. Жалпы бастауыш сайлау – Аргентинада және тарихи тұрғыдан АҚШ-та қолданылатын, саяси партия кандидаттарын бастауыш сайлауда іріктеуге арналған жүйе. Жалпы бастауыш сайлауда сайлаушылар партиялық шешімдерге қарамастан, әр лауазымға бір кандидатты таңдай алады; мысалы, сайлаушы губернаторға Демократтық, ал сенаторға Республикалық кандидатты таңдауы мүмкін. Дәстүрлі жалпы бастауыш сайлауда әр партия бойынша әр лауазымға ең көп дауыс жинаған кандидаттар сол партияның өкілі ретінде жалпы сайлауға өтеді. Жалпы бастауыш сайлау, ашық бастауыш сайлаудан өзгеше – ашық бастауыш сайлауда сайлаушылар өздерінің партиялық тіркелуіне қарамастан кандидаттарды таңдай алады, бірақ тек сайлаушы таңдаған бір партияның кандидаттары арасынан ғана таңдау жасай алады. Жалпы бастауыш сайлау тіркелген сайлаушыларға бастауыш пен жалпы сайлауды бөлек қарастыратын жүйелер арасында кандидаттарды іріктеуде максималды мүмкіндік береді. Жалпы бастауыш сайлау сонымен қатар жалпы сайлаулар үшін бағалау құралы ретінде қызмет етеді, кандидаттардың оларда қанша дауыс жинауы күтілетінін көрсетеді.

Салыстыру

Басқа бастапқы жүйелермен салыстырғанда, ашық бастапқы сайлау сайлаушылар үшін шектеулер аз, себебі ол оларды тек бір ғана партияның үміткерлерінен таңдауға міндеттемейді. Дегенмен, басты саяси партиялар мұны артықшылық емес деп қарауы мүмкін, өйткені бұл партиялық адалдықты, әсіресе, ешбір партиямен тығыз байланысы жоқ орташа дауыс берушілер арасында әлсіретеді. Сондай-ақ, жүйе тактикалық дауыс беруге жағдай жасайды: бір партияға қарсы болған сайлаушылар сол партиядан нашар үміткерді жалған түрде таңдап, оның басқа сайлауда жеңіліске ұшырауына мүмкіндік тудыруы мүмкін.

Америка Құрама Штаттары

2000 жылы АҚШ Жоғарғы Соты «Калифорния Демократиялық партиясы Джонсқа қарсы» ісінде Калифорния штатының жалпы алдын ала сайлау жүйесін конституцияға қайшы деп таныды. Вашингтон және Аляска штаттарында қолданылған ұқсас жүйелер де Жоғарғы Соттың кейінгі істерінде жойылды. Дәстүрлі жалпы алдын ала сайлау жүйесі Калифорния мен Вашингтонда партиялық емес жалпы алдын ала сайлау немесе «джунглилік» сайлау деп аталатын басқа түрінде сақталды. Аталған Жоғарғы Сот шешіміне жауап ретінде Вашингтон штатының сайлаушылары 2004 жылы 872 нөмірімен бастама қабылдап, партиялық емес жалпы алдын ала сайлау жүйесін енгізді. Төменгі соттар «Калифорния Демократиялық партиясы Джонсқа қарсы» ісі бойынша шешімге сүйене отырып, бастаманы жоққа шығарған болатын. Бірақ 2008 жылдың 18 наурызында Жоғарғы Сот «Вашингтон штатының Гранжына қарсы Вашингтон штатының Республикалық партиясы және басқалар» ісінде 872 нөмірімен қабылданған бастаманың кем дегенде формальды түрде конституцияға сәйкес екенін және күшіне енуі мүмкін екенін мәлімдеді.